Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    Films  in de nacht volgend op de aangegeven datum worden, ook als ze na  24:00 uur starten, aan deze datum toegerekend.

     

    Quai des Orfèvres

    Vrijdag 17 november, 14:06 - 15:50 uur

    Arte

     

    Badlands

    Zaterdag 18 november, 02:20 - 03:50 uur

    BBC 2

     

     

    Don't look now

    Zaterdag 18 november, 02:25 - 04:10 uur

    ARD

     

     

    Le corbeau

    Maandag 20 november, 22:00 - 23:30 uur

    Arte

     

     

    Das leben der anderen

    Vrijdag 24 november, 23:55 - 02:00 uur

    NPO 2

    Meest recente artikelen

    DE REGISSEUR

    Denis Villeneuve (1967) mag men op dit moment wel beschouwern als de meest prominente Canadese regisseur. Het merendeel van zijn laatste films valt op het nationale filmfestival in de prijzen. 

    De laatste jaren heeft Villeneuve een voorkeur voor het crime - ("prisoners" (2013) en "Sicario" (2015)) en science fiction ("Arrival" (2016) en "Blade runner 2049" (2017)) genre.

    HET VERHAAL

    Zoals de titel al doet vermoeden is de film gesitueerd in 2049. Er zijn 30 jaar verstreken sinds het oorspronkelijke "Blade runner" (1982, Ridley Scott) verhaal, dat zich in 2019 afspeelde.

    De wereld is nog steeds verdeeld in mensen en replicants (werkrobotten), waarbij de mensen erg bang zijn dat de robotten op een gegeven moment een eigen wil zullen ontwikkelen en in opstand zullen komen. Er is dan ook een corps van blade runners die jagen op opstandige replicants en deze uitschakelen.

    Als er tijdens een actie van een blade runner aanwijzingen worden gevonden dat een vrouwlijke replicant een kind heeft gebaard is dat dan ook aanleiding tot paniek. Er werd namelijk altijd gedacht dat replicants onvruchtbaar waren.

    COMMENTAAR

    Er is zonder meer moed voor nodig om een sequel te maken van een film met een zo'n grote naam (binnen het science fiction genre) als "Blede runner". Wat dat betreft verdient Denis Villeneuve alle lof.

    De vormgeving van de film is ook prachtig. Niet alleen was het voor mij de eerste ervaring met een speelfilm in 3D (met bijbehorend brilletje), maar cameraman Roger Deakings (onder andere bekend van de gebroeders Coen) weet dezelfde mistroostige sfeer te creëren (onder andere door een bijna constante miezerregen) als in het origineel. Aan deze unheimische sfeer worden in de loop van de film een aantal verwijzingen toegevoegd die suggeren dat het de laatste 30 jaar (vanuit de film geredeneerd, vanuit het heden dus de komende 30 jaar) niet altijd even goed is gegaan met de planeet aarde. Zo dient Los Angelos door een enorme dam tegen de zee beschermd te worden (broeikaseffect?) en wordt er in de film voortdurend verwezen naar een stroomuitval enige jaren geleden waardoor veel oude computerbestanden verloren zijn gegaan (oorlog?). Ten slotte heeft de techniek sinds 1982 niet stil gestaan. De nieuwste generatie werkrobotten zijn op basis van holografie. De replicant van dienst (Ryan Gosling) leeft samen met een holografische vriendin.

    Vormgeving alleen is bij een (goede) science fiction film echter niet voldoende. Er moet ook een visie op de toekomst uit blijken, en daar schort het in "Blade runner 2049" een beetje aan. Teveel borduurt de film voort op de centrale thematiek van "Blade runner" (1982). Deze thematiek was kort gezegd (de angst bij mensen) dat robots een overlevingsdrang van zichzelf zouden ontwikkelen. In "Blade runner" (1982) nam deze overlevingsdrang de vorm aan van groepen replicants die probeerden hun eigen uiterste houdbaarheidsdatum te herprogrammeren. In "Blade runner 2049" (2017) neemt het de vorm aan van voortplanting, wat toch ook als een vorm van overlevingsdrang kan worden beschouwd.

    Het gaat mij trouwens te ver om te suggereren dat er helemaal niets nieuws onder de zon is, zoals de Filmkrant lijkt te doen. Het thema over echte versus geïmplanteerde herinneringen is namelijk wel nieuw. Dit thema ontwikkelt zicht in de loop van de film tot een soort tweede hoofdthema. In de wereld van "Blade runner 2049" bestaat zelfs de functie van "memory designer".

    DATUM: 5 november 2017

    EIGEN WAARDERING: 7

    Blade Runner 2049 (2017) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Francois Ozon (1967) is één van de belangrijkste Franse regisseurs van de laatste jaren. Hij brak begin van de nieuwe eeuw door met films als "Sous le sable" (2000), "Huit femmes" (2002) en "Swimming pool" (2003). Zijn meest recente films zijn "Frantz" (2016) en "L'amant double" (2017),

    Ozon is homosexueel en dat is een thematiek die je ook regelmatig terugziet in zijn films. Sommigen beschouwen hem als de voorman van een stroming die wel wordt aangeduid als "cinema du corps".

    HET VERHAAL

    Met de kerst in aantocht zijn acht vrouwen samengekomen in een landhuis, als op een ochtend de heer des huizes vermoord blijkt. Het huis is ingesneeuwd, de telefoonkabels zijn doorgesneden en de auto is gesaboteerd. De vrouwen zullen dus zelf moeten uitvinden wie de dader is. In de loop van de film blijkt iedere vrouw zo haar motief te hebben.

    COMMENTAAR

    Het verhaal van "Huit femmes" is een murder mystery. Acht mensen op een geïsoleerde plek, en één van hen moet de moordenaar zijn. Het doet allemaal erg denken aan het werk van Agatha Christie, en mensen die haar oeuvre beter kennen dan ik verwijzen met name naar "The mousetrap".

    "Huit femmes" combineert dit murder mystery met het genre van de musical. Een onwaarschijnlijke combinatie, maar de film maakt vanaf de eerste beelden duidelijk dat het hier niet (aleen) om het verhaal gaat. De vorm is minstens zo belangrijk. Wat dat betreft is de film een ode aan Hollywood in zijn glansperiode. De oplettende filmliefhebber zal dan ook heel wat filmcitaten kunnen ontdekken. Ik noem er drie.

    -  De film gaat alleen over vrouwen. De enige man die er in voorkomt is bij het begin al vermoord en we zien alleen zijn rug. Een vergelijking met "The women" (1939, George Cukor) dringt zich op. In de openingsbeelden van "The women" wordt elke vrouw geïntroduceerd middels de vergelijking met een dier, in "Huit femmes worden verschillende bloemen gebruikt om het karakter van de verschillende personages al in de openingsbeelden te duiden.
    - Vlak na de openingstitel snuffelt er een hert aan het besneeuwde landhuis. Welke filmliefhebber moet dan niet denken aan "All that heaven allows" (1955, Dougas Sirk). De invloed van Sirk is nadien ook te bespeuren in het ruime gebruik dat van pasteltinten wordt gemaakt.
    - Tot slot loopt dienstmeisje Louise (Emmanuelle Beart) op een gegeven moment onder een schilderij door, waarop een vrouw staat afgebeeld die sprekend lijkt op de metamorfose die diezelfde Louise later in de film zal ondergaan (afbeelding 2). Wie moet er dan niet denken aan "Vertigo" (1958, Alfred Hitchcock)? 

    Overigens vinden er niet alleen verwijzingen plaats naar films uit een grijs verleden. Suzon (Virginie Ledoyen), de oudste dochter van het slachtoffer, heeft wel heel veel weg van Amelie, de hoofdpersoon uit de gelijkname bioscoophit van een jaar eerder ("Amelie", 2001, Jean Pierre Jeunet).

    Ook als je filmkennis misschien wat minder is, en je niet alle citaten opmerkt, valt er veel te genieten aan "Huit femmes". Wat te denken van de Franse sterrencast? Grote actrices uit verschillende generaties geven "acte de presence". Emmanuelle Beart en Virginie Ledoyen zijn reeds genoemd, maar wat te denken van (de aangeduide familieband is steeds de band met het slachtoffer):

    - Danielle Darrieux (de grootmoeder) (noot 1);
    - Catherine Deneuve (de vrouw);
    - Fanny Ardant (de zus);
    - Isabelle Huppert (de schoonzus);
    - Ludivine Sagnier (de jongste dochter).

    Uit het voetbal is bekend dat een sterrenteam nog geen goed elftal maakt, maar in dit geval spat het spelplezier er vanaf. Francois Ozon toon zich met deze film een uitstekende "vrouwenregissseur" zoals in hun tijd Ingmar Bergman of (om in Frankrijk te blijven) Claude Sautet dat waren.

    In de loop van het verhaal blijken enkele vrouwen lesbisch te zijn, en in Frankrijk wordt "Huit femmes" dan ook beschouwd als een cult gay film. Ik begrijp dat niet helemaal. "Huit femmes" plaatst vorm zo nadrukkelijk boven inhoud, dat het wel heel moeilijk wordt om het te zien als een film met een boodschap. Wat dat betreft toont Francois Ozon zich in deze film een waardig opvolger van de "Cinema du look" regisseurs uit de jaren '80 (Luc Besson, Jean Jacques Beineix en Leos Carax) die vorm ook boven inhoud stelden. 

    Het is waar dat Francois Ozon zelf wel gerekend wordt tot de "Cinema du corps", maar veel representatiever voor deze stroming is de film "Swimming pool", die hij een jaar later zou maken. In deze film ontstaat een broeierige, erotisch getinte band tussen Ludivine Sagnier (in "Huit femmes" nog de onschuldige jongste dochter) en hoofdrolspeelster Charlotte Rampling. 

    Noot 1: Op de dag dat ik deze recensie schreef stond in de krant de necrologie van Danielle Darieux (1917 - 2017), die vooral bekend is geworden door haar rollen in films van Max Ophuls.

    DATUM: 5 november 2017

    EIGEN WAARDERING: 9 

    8 femmes (2002) on IMDb




    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van Andrey Zvyagintsev, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Het huwelijk van Boris en Zhenya verkeert in vergaande staat van ontbinding. Ze hebben het zo druk met elkaar de tent uitvechten dat ze geen van beide meer aandacht kunnen opbrengen voor hun 12 jarige zoon Alyosha. Dit verandert als deze plotseling spoorloos verdwijnt.

    COMMENTAAR

    "Loveless" is een film over echtscheiding zoals we die ook kennen uit de jaren '70. Denk aan "Scenes form a marriage" (1973, Ingmar Bergmen) en "Kramer vs Kramer" (1979, Robert Benton). 

    "Scenes form a marriage" is geen echte vechtscheiding, en in "Kramer vs Kramer" draait het gevecht vooral om de vraag aan wie de zoon zal worden toegewezen. "Loveless" doorbreekt in die zin een taboe dat hier beide echtlieden hun zoontje vooral NIET willen. De zwangerschap was een vergissing, de beslissing om geen abortus te plegen was dom en de scheiding is een mooie derde kans om alsnog van Alyosha af te komen.

    In het begin van de film zijn we getuige van een spetterende ruzie waarin Boris en Zhenya Alyosha in elkaars mik proberen te schuiven. Op het hoogtepunt van de ruzie volgt er een cut naar een donkere badkamer waar we met enige moeite Alyosha (die alles gehoord heeft) als een in elkaar gedoken hoopje ellende op de WC zien zitten huilen. Uit horrorfilms is bekend dat het vaak effectiever is om niet alles te laten zien en de verbeelding van de kijker de rest te laten invullen. Zvyagintsev laat zien dat ook in een psychologisch drama deze techniek goed kan werken. De betreffende scene was misschien wel de meest ongemakkelijke die ik dit jaar gezien heb.

    De ochtend daarna zit Alyosha aan het ontbijt als hij opmerkt dat hij er genoeg van heeft. Zijn moeder denkt dat hij geen zin heeft in zijn laatste boterham. Geen moment opkijkend van haar mobieltje (afbeelding 2) zegt ze dat hij dan maar naar school moet gaan. Het zal de laatste keer worden dat ze hem (niet) zal zien.

    Zvyagintsev is een meester in beeldtaal en de hele film is doorspekt met verwijzingen naar de sfeer in de relatie tussen Boris en Zhenya. Onderstaand noem ik enkele voorbeelden.

    - De winterse landschappen staan symbool voor de ijzige sfeer. Overigens geeft de zoektocht, waarin mensen met fluoriserende oranje hesjes als een soort slang door dit winterse landschap trekken ook een bijzonder soort visueel effect.
    - Ook symbool voor de kilheid van hun relatie staat de overheersende kleur blauw in hun appartement (afbeelding 2). De kilheid van deze kleur deed denken aan "Possession" (1981, Andzrej Zulawski), alhoewel het daar om een heel kille kleur groen ging.
    - De ruïnes van verlaten flatgebouwen waarin naar Alyosha gezocht wordt representeren de vergaande staat vn verval waarin de relatie van Boris en Zhenya verkeerd.
    - Ironisch is het als de ploeg die Alyosha aan het zoeken is stuit op een ruimtetelescoop. De zoektocht naar buitenaards leven lijkt hier de zoektocht naar de gevolgen van een gebrekkig aards leven te ontmoeten.

    Sinds "The return" (2003) weet Zvyaginstev de spanning in zijn films te houden, terwijl er eigenlijk heel weinig gebeurd. In "Loveless" blijft het lot van Alyosha een open einde. Tegen het einde van de film neemt de spanning plotseling toe als de ouders het lijk van een jongetje van de leeftijd van Alyosha moeten identificeren. Het blijkt hem niet te zijn omdat, volgens de moeder, ergens een moedervlek ontbreekt. Bij diezelfde identificatie stort de vader in elkaar, want ook deze kennis over zijn zoon had hij niet paraat.

    Geen open einde blijft de toekomst van Boris en Zhenya. Al tijdens de scheiding hebben ze allebei een nieuwe vlam. Een relatie waarbij ze dus Alyosha kunnen missen als kiespijn. De vrouw heeft een oudere en vermogende man. De man heeft een jongere en al zwangere vrouw.  Tijdens het tweede kwart van de film is er  de nodige sex tussen de nieuwe geliefden, maar opwindend is het allerminst. Je krijgt meer het gevoel dat de geschiedenis op het punt staat zich te gaan herhalen. 

    Met "Leviathan" (2014) maakte Zvyaginstsev een film over het faillissement van het publieke leven in Rusland. Het werd hem door de machthebbers niet in dank afgenomen. Hoewel Zvyagintsev in interviews benadrukt dat de thematiek van zijn nieuwe film veel breder is dan Rusland alleen, vraag je je toch af of er geen verband is tussen het extreme materialisme uit de film en de oligarchen-elite die Rusland in het tijdperk Poetin beheerst. Aan het eind van de film draagt Zhenya een trainingspak met "Russia" er op. Ik kan mij niet voorstellen dat dit zuiver toeval is. Voor mij is "Loveless" een vervolg op "Leviathan" waarin op schrijnende wijze het faillissement van het private leven in Rusland in beeld gebracht wordt.

    DATUM: 28 oktober 2017

    EIGEN WAARDERING: 9

    Nelyubov (2017) on IMDb


    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een inleiding op het werk van Ingmar Bergman, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    De schilder Johan Borg heeft de eenzaamheid van een eiland opgezocht om rustig te kunnen werken. Van rustig werken komt echter niet veel. Hij lijdt aan slapeloosheid, wordt bezocht door demonen en zinkt langzaam weg in de waanzin. Als deze eenmaal is bereikt, geeft Johan zijn geestestoestand treffend weer: "The limit has at last been reached. The glass is shattered, but what do the splinters reflect? Can you tell me that?".

    COMMENTAAR

    "Het uur van de wolf" is een pakkende titel. Volgens de film is het het uur van de nacht waarin de meeste kinderen worden geboren, de meeste mensen doodgaan en nachtmerries op hun sterkst zijn. Het is één van de weinige pogingen van Bergman (misschien wel zijn enige) richting het horrorgenre. Genreklassiekers als het expressionistische kasteel en een Lugosi look-alike (Georg Rydeberg) worden van stal gehaald.

    Hoe langer ik keek, hoe meer ik de film ging zien als een "voorstudie" voor "The shining" (1980, Stanley Kubrick). De overeenkomsten zijn opmerkelijk.

    - Het gaat over een kunstenaar die in een creatieve dip zit.
    - Hij probeert deze dip te overwinnen door het opzoeken van eenzaamheid.
    - Hij begint geestverschijningen / demonen te zien.
    - Hij glijdt langzaam af richting waanzin.
    - Zijn vrouw merkt die waanzin op door het lezen van een manuscript / dagboek
    - Hij wordt geweldadig tegenover zijn vrouw en zijn kind ("The shining") resp. een kind ("Het uur van de wolf").
    - Er zit een hint naar necrofilie in beide films (noot 1)

    De film wordt ingeleid en uitgeleid door een monoloog van Liv Ullmann, die de vrouw van de kunstenaar (Alma Borg) speelt. Deze monoloog, waarbij de acteur recht in de camera kijkt en zich dus rechtstreeks tot de kijkers wendt, doet denken aan "Winterlight" (1963, Ingmar Bergman). Overigens zijn er meer overeenkomsten met "Winterlight". In beide films kan een vrouw niet voorkomen dat de man die ze lief heeft afglijdt. In "Winterlight" glijdt een pastoor die zijn geloof is kwijtgeraakt af naar wanhoop en cynisme, in "Het uur van de wolf" glijdt een kunstenaar die zijn inspiratie is kwijtgeraakt af richting waanzin. In haar slotmonoloog vraagt Alma Borg / Liv Ullmann zich af of ze Johan niet heeft kunnen helpen omdat ze te weinig van hem hield of dat ze juist te veel van hem hield (en dus te veel met hem meeging). Een interessante vraag.

    Noot 1: Met betrekking tot "Het uur van de wolf" doel ik dan op de ontmoeting met Veonica Vogler, die in eerste instantie dood lijkt te zijn maar dat toch niet is. Met betrekking tot "The shining" doel ik op de scene met de vrouw in het ligbad, die in eerste instantie jong lijkt te zijn maar uiteindelijk zeer oud blijkt te zijn.   

     

     

    DATUM: 17 november 2017

    EIGEN WAARDERING: 7 

    Vargtimmen (1968) on IMDb


    Reacties

    DE REGISSEUR

    Aliona van der Horst (1970) werd in Moskou geboren als dochter van een Russische moeder en een Nederlandse vader. Zij is in Nederland opgegroeid. Veel van haar documentaires, zoals bijvoorbeeld die over de dichter Boris Ryzhy, verraden echter haar Russische achtergrond.

    HET VERHAAL

    Terwijl haar moeder slecht is, overlijdt er een tante van Iliona in Rusland. Haar moeder (en naar verwachting dus op korte termijn Iliona zelf) erft hierdoor 6 m2 in een huis. Iliona gaat naar Rusland en verdiept zich daar in de jeugd van haar moeder en haar tantes. Naast een heleboel brieven en een nog levende tante loopt ze ook een nicht en een neef tegen het lijf.

    COMMENTAAR

    "Liefde is aardappelen" is een documentaire over de familie van de regisseur, die als zodanig nauw bij de materie betrokken is. In 2000 maakte Aliona van der Horst met "Na de lente van '68" al een documentaire over het begin van het huwelijk van haar ouders, nu brengt zij het einde van dit huwelijk in beeld. Aan het begin van de documentaire kan haar moeder al niet meer praten en tijdens het maken van de documtaire is ze overleden. 

    Centraal in de documentaire staat de generatie van de moeder en de tantes van Aliona, die is opgegroeid tijdens de Stalin jaren net na WO II. Het was een tijd waarin aan alles gebrek was. Niet alleen aan eten (door de collectivisatie van de landbouw) maar ook aan veiligheid en zekerheid (door de politieke onderdrukking). Kortom het was een tijd van overleven.

    Als de moeder en tantes kinderen krijgen zitten we inmiddels in de Brezjnev jaren, maar de ontberingen tijdens Stalin hebben hun sporen nagelaten. De moeders "leven" nog steeds in de onderste twee lagen van de pyramide van Maslow (noot 1), en hebben moeite om affectie te tonen. Dit lijdt tot onbegrip tussen de generaties, bijvoorbeeld als een tante Aliona toevoegd dat "je met een volle buik hongerlijders niet kunt begrijpen". Overigens wil dit zeker zeggen dat de moeders geen liefde voor hun kinderen voelden (zoals in het bijna gelijktijdig verschenen "Loveless" (2017, Andrey Zvygintsev)). Ze brachten hun liefde alleen tot uitdrukking via dingen die in hun jeugd van levensbelang waren geweest. Vandaar de titel "Liefde is aardappelen".

    De film gaat overigens niet alleen over het onbegrip tussen de geraties of over de Stalin jaren an sich, maar ook over de manier waarop mensen deze tijd verwerkt hebben. Op een gegeven moment vertelt tante Liza aan Aliona dat de honger natuurlijk verschrikkelijk was geweest, maar ook noodzakelijk. Stalin had immers een leger te voeden die de Duitsers moest verslaan. Hij had, als vader des vaderlands, een moeilijke maar terechte keuze gemaakt. Als Aliona hierop wil antwoorden krijgt ze een flinke schop tegen haar enkels van haar nicht. Je gaat tante Liza op haar leeftijd toch niet duidelijk maken dat haar lijden achteraf gezien compleet zinloos is geweest, licht deze nicht achteraf de schop toe.   

    Noot 1: Volgens de psycholoog Abraham Maslow zit er een vaste volgorde in de manier waarop mensen hun behoeften proberen te bevredigen. Eerst proberen ze "lagere" behoeften te bevredigen. Pas als deze behoeften tot een zeker minimumniveau bevredigd zijn, komen ze toe aan het eerstvolgende niveau. De niveaus die in de pyramide van Maslow onderscheiden worden zijn (van laag naar hoog): (1) lichamelijke behoeften, (2) veiligheid en zekerheid, (3) sociaal contact, (4) erkenning en waardering en (5) zelfrealisatie.  

    DATUM: 28 oktober 2017

    EIGEN WAARDERING: 7

    Love is Potatoes (2017) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Kathryn Bigelow (1951) is één van de weinige vrouwlijke regisseurs. Ze begon haar carrière in het actiegenre ("Near dark" (1987) en "Point break" (1991)).  Sinds 2008 maakt ze vooral op historische feiten gebaseerde drama's zoals: "The hurt locker" (2008) over een soldaat in Irak die bij de explosieven opruimingsdienst werkt, "Zero dark thirty" (2012) over de jacht op Osama bin Laden en "Detroit" (2017) over de rassenrellen in de gelijknamige stad in 1967. Voor al haar historische films werd het scenario geschreven door onderzoeksjournalist Mark Boal. Voor "The hurt locker" ontving Bigelow als eerste (en tot nu toe enige) vrouwlijke regisseur een Oscar voor de beste regie.

    HET VERHAAL

    Het verhaal speelt tijdens de rassenrellen in Detroit in juli 1967. Deze rellen maakten onderdeel uit van rellen die op diverse plaatsen uitbraken tijdens de "long hot summer of 1967", Meer specifiek gaat de film in op wat in de nacht van 23 op 24 juli gebeurde in het Algiers motel. De politie heeft een schot gehoord vanuit dit motel en vermoedt een scherpschutter. Zij drijven alle gasten (voornamelijk zwarte mannen, maar ook 2 blanke meisjes) bijeen (afbeelding 1) en starten de zoektocht naar de scherpschutter en zijn geweer. Aangezien er geen scherpschutter en geen geweer was, blijft deze zoektocht vruchteloos. Dit verhindert de politie niet om de hotelgasten onder steeds grotere druk te zetten om een bekentenis / verklaring af te dwingen. Hierbij wordt geen middel onbeproefd gelaten.

    COMMENTAAR

    Bij racisme in de VS denken we meestal aan het Zuiden, bijvoorveeld aan een film als "Mississippi burning" (1988, Alan Parker). Het verrassende van "Detroit" is dat hier een film over rassendiscriminatie gesitueerd wordt in het Noorden. Nota bene in  Detroit / Motown, de stad die zwarte (musici) ook volop kansen lijkt te bieden. In een korte animatie aan het begin van de film (geïllustreerd met mooie schilderijen van Jacob Lawrence) wordt kort uitgelegd hoe het allemaal zo gekomen is. Oorspronkelijk waren de discriminatie en de arbeidsomstandigheden op de plantages in het Zuiden inderdaad slechter dan in het Noorden. Er ontstond dan ook een trek van zwarte Amerikanen naar de fabrieken in het Noorden. Toen in de 'jaren '50 de witte middenklasse vanuit de stad naar de suburbs trokken ontstonden er zwarte getto's, die ook in het Noorden een bron van raciale spanning werden.

    "Detroit" gaat niet alleen over rassendiscriminatie in het Noorden maar meer specifiek ook over racisme bij de politie. Wat dat betreft is het onderwerp van de film zonder meer actueel want met enige regelmaat vinden er incidenten plaats die er op lijken te wijzen dat de politie in de VS tegen zwarten eerder tot geweld overgaat dan tegeover blanken die van vergelijkbare misdrijven verdacht worden.

    Desondanks zijn de recensies van "Detroit" wisselend. Zo scoort de film in de NRC 3 sterren, terwijl "Mother !" (2017, Aranofsky), dat omstreeks dezelfde tijd in première ging, maar liefst 5 sterren scoorde. Gezien mijn eigen waardering voor "Mother !" kwam ik tot de conclusie dat de sterren uit het NRC niet alles zeggen, en besloot "Detroit" toch een kans te geven. Terecht!

    Uit de recensies zijn twee kritiekpunten op "Detroit" te destilleren.

    In de eerste plaats de kritiek dat het zwarte verhaal door een witte regisseur verteld wordt. Eerlijk gezegd vind ik dit een non-discussie. Mag een film over de Holocaust alleen door een Joodse regisseur gemaakt worden? Sommige recensies zijn in zoverre genaunceerder dat de kritiek zich niet specifiek op de regisseur richt maar dat de steen des aanstoods veel meer is dat het hele creatieve team (regisseur, scenario schrijver, cameraman maar exclusief de acteurs) blank is. Het principiële punt komt daarmee echter niet anders te liggen.

    Interessanter is het verwijt dat Bigelow geen goede mix tussen fact en fiction heeft weten te vinden. De feiten zouden overheersen en de film zou daarmee teveel op een documentaire zijn gaan lijken. Grappig genoeg spreken dit soort recensies zichzelf soms tegen. In dezelfde recensie krijgt de regisseur het namelijk om haar oren dat ze de misdragingen die in werkelijkheid door meerdere agentsen zijn begaan in de film heeft samengebald in één "bad cop" (agent Krauss gespeeld door Will Poulter). 

    Naar mijn mening heeft Kathryn Bigelow een uitstekende mix tussen fact en fiction gevonden. Door de rellen in Detroit niet in zijn geheel te behandelen, maar in te zoomen op de gebeurtenissen in het Algiers motel wordt de film zonder meer spannender. Doordat sommige leden van de soulgroep "The Dramatics" onder de gasten van het Algiers hotel waren weet Bigelow ook nog een vleug Motown in haar film te verwerken. Een vleug waardoor de soundtrack bij tijd en wijle niet onderddoet voor die van "Baby driver" (2017, Edgar Wright). 

    "Detroit" is overigens niet alleen een film over racisme maar ook over sadisme en machtswellust. Het is overduidelijk dat agent Krauss er van geniet zijn slachtoffers te terroriseren, gesterkt als hij zich voelt door het feit dat voor een rechter het woord van een agent toch altijd zwaarder zal wegen dan dat van een (zwarte) burger. Het is misschien wel niet toevallig dat de sadistische "groogs" van Alex in "A clockwork orange" (1971, Stanley Kubrick) uiteindelijk bij de politie terechtkomen.

    DATUM: 1 oktober 2017

    EIGEN WAARDERING: 8 

    Detroit (2017) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    In het oeuvre van Darran Aronofsky (1969) zijn twee typen films te onderscheiden. 

    Enerzijds de wat meer kleinschalige psychologische drama's. Deze draaien vaak om een obsessie van de hoofdpersoon. Zo is in "Pi" (1998) een wiskundige geobsedeerd met het vinden van een magisch getal. "Requiem for a dream" (2000) gaat over verslaving, wat je de ultieme obsessie zou kunnen noemen. In "The wrestler" (2008) probeert de hoofdpersoon tegen beter weten in zich vast te klampen aan zijn (afnemende) succes. In "Black swan" (2010) gaat een prima ballerina de concurrentie aan met haar "tegendanseres".

    Tussen deze psychologische drama's door maakte Aronofsky ook een paar grootschalige science fiction films met een apocalyptische tendens, namelijk: "The fountain" (2006) en "Noah" (2014). 

    Het oeuvre van Aronofsky lijkt wat dit betreft wel een beetje op dat van David Lean. Het oeuvre van Lean bestaat immers ook uit kleinschalige films enerzijds (vaak Dickens verfilmingen) en grote epics anderzijds.  Overigens wisselde Lean deze films niet af,  maar maakte hij eerst alleen maar kleinschalige films en later alleen maar epics.  

    In "Mother !" (2017) komen beide elementen uit het oeuvre van Aronofsky samen.

    Over het algemeen worden de psychologische drama's van Aronofsky beter gewaardeerd dan zijn science fiction projecten. 

    HET VERHAAL

    Een echtpaar woont in een afgelegen landhuis. De vrouw (Jennifer Lawrence) heeft het huis (dat door brand verwoest was) in de afgelopen tijd opgeknapt, de man (een bekende dichter, gespeeld door Javier Bardem) kampt met een writers block.

    De rust in het huis wordt verstoord als fans van de man arriveren (waar komen ze opeens vandaan?), die vervolgens mogen blijven logeren (het huis is immers afgelegen). Het loopt totaal uit de hand als de fans steeds talrijker maar ook steeds geweldadiger worden.

    COMMENTAAR

    "Mother !" is een film waarin de regisseur een paar schijnbewegingen maakt. Dat begint al met de poster, die verdacht veel lijkt op op de poster van "Rosemary's baby" (1968, Roman Polanski) (zie posters linksboven). Kijken we naar de inhoud van het verhaal dan doet de combinatie van een verlaten huis en een schrijver (in dit geval dichter) met een writers block iedere filmliefhebber natuurlijk meteen denken aan "The shining" (1980, Stanley Kubrick). Als de dichter uiteindelijk bevallen is van zijn gedicht en dit wil gaan voorlezen aan zijn vrouw had ik bijna iets verwacht in de trant van "All work and no play makes Jack a dull boy".

    Maar nee, het verhaal gaat een andere kant uit, en uiteindelijk heeft het thema van de film wel wat weg van "The wrestler" (2008, Aronofsky). De dichter laat zijn fans niet logeren omdat zijn huis zo afgelegen is, hij laat ze logeren omdat hij verslaafd is aan het nemen van een warm bad in hun bewondering. Aan deze verslaving offert hij zijn gezinsleven rucksichtlos op. 

    Daarmee lijkt "Mother !" te behoren tot de psychologische drama's in het oeuvre van Aronofsky. Een drama dat mooi in beeld wordt gebracht door veel close up shots en weinig establishing- of overwiew shots. Als kijker voel je je daardoor net zo overvallen door al die wildvreemden die in het huis rondlopen als de vrouw des huizes. De voortdurende shock waarin de vrouw des huizes lijkt te verkeren (afbeelding 1) maakt het spelen van deze rol er echter niet makkelijker op. Jennifer Lawrence, die in bijvoorbeeld "Winter's bone" (2010, Debra Granik) nog zo goed op voor de dag kwam, overtuigt dan ook niet en valt tegenover de altijd op dreef zijnde Javier Bardem een beetje door de mand.

    Tegen het einde van de film lopen de zaken echter compleet uit de hand en krijgt de film alsnog een apocalyptische dimensie. Voortekenen hiervoor waren wellicht dat de regisseur de titel van de film van een uitroepteken had voorzien (je neemt je eigen film dan wel erg serieus) en de personages geen naam geeft maar slechts aanduidt naar hun rol (zoals "moeder", "hij", "man" en "vrouw"). Deze aanpak, die Friedrich Murnau ook in "Sunrise" (1927) heeft toegepast, suggereert een mate van onpersoonlijkheid en generalisatie die boven het psychologische drama uitstijgt.

    Wat hier ook van zij de gewelduitbarsting die op ongeveer 3/4 van de film plaatsvindt is niet alleen schokkend, maar kwam voor mij ook als een donderslag bij heldere hemel. Voor het langzaam opbouwen van een sinistere sfeer zou Aronofsky eens bij "Werckmeister Harmoniak" (2000, Bela Tarr) te raden moeten gaan. 

    Wat zich na de geweldsuitbarsting in het laatste kwart van de film afspeelt is niet te volgen en grenst aan het lachwekkende. Ik bedoel dit letterlijk, want in de bioscoop ontstond daadwerkelijk iets van een lacherige sfeer. Ongetwijfeld niet de bedoeling van de regisseur, die met "Mother !" allesbehalve een komedie beoogde te maken.

    DATUM: 1 oktober 2017

    EIGEN WAARDERING: 4

    Mother! (2017) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Martin Ritt (1914 - 1990) was een sociaal bewogen regisseur, die gedurende de jaren '50 enige tijd op de zwarte lijst stond vanwege vermeende communistische symphatieën. In 1976 maakte hij met "The front" een film over deze periode. Meest bekend is Ritt geworden door "Hud" (1963) en "The spy who came in from the cold" (1965). In beide films blijven zijn progressieve opvattingen enigszins op de achtergrond. Duidelijker treden ze naar voren in "Norma Rea" (1979), waarin een vrouw zich op haar werk actief inzet voor de vakbond. Ritt heeft in zijn carrière herhaaldelijk met Paul Newman samengewerkt.

    HET VERHAAL

    Hud (Paul Newman) runt samen met zijn vader (Melvyn Douglas), neefje (zoon van de overleden oudere broer van Hud, gespeeld door Brandon de Wilde) en huishoudster (Patricia Neal) een boerenbedrijf. Als bij één van de koeiem mond- en klauwzeer wordt vastgesteld wil Hud de veestapel zo snel mogeijk verkopen. Zijn vader kiest voor de eerlijke weg, al ruïnneert de daaropvolgende ruiming van de veestapel zijn bedrijf. Deze episode zegt wat over de moraal van Hud, die verder flink drinkt en niet kijkt op een avontuurtje meer of minder met een getrouwde vrouw.

    Teenager Lonnie wordt ondertussen heen en weer geslingers in de bedwondering voor de morele standvastigheid van zijn opa en de bravour van zijn oom. De bewondering van Lonnie voor zijn oom jaagt de spanning tussen vader en zoon overigens alleen maar verder op, aangezien opa vindt dat Hud zijn kleinzoon op het verkeerde pad brengt (afbeelding 1). Dat laatste gebeurd echter niet want als Hud zich bij het overlijden van zijn vader wederom van zijn gevoelloze kant heeft laten zien keert Lonnie zich definitief van hem af en verlaat de boerderij.

    COMMENTAAR

    In het verhaal van "Hud" staat (net als in "Rams" (2015, Hakonarson)) de ziekte in de veestap centraal. De scene waarin de veestapel uiteindelijk geruimd wordt is zeer indrukwekkend. De essentie van "Hud" zit  echter niet in dit verhaal, maar in de botsing tussen de zeer verschillende karakters van Hud en zijn vader. De vader wil voor alles eerlijk zakendoen, en merkt (net als in "A most violent year" (2014, Jeffrey Chandor)) hoe moeilijk dat is. Daar komt nog bij dat in "Hud" de neiging tot corruptie en vals spel niet bij de concurrenten zit maar bij zijn bloedeigen zoon.

    Toch werd "Hud" anders ontvangen dan de regisseur zich had voorgesteld. Het personage van Hud Bannon werd door de bioscoopbezoekers namelijk helemaal niet als de ultieme slechterik ervaren. Aan de ene kant zal dat te maken hebben met het feit dat dit personage werd vormgegeven door een zo grote ster als Paul Newman. Aan de andere kant zijn de vader van Hud en zijn kleinzoon zo rechtschapen dat je de slechte kanten van Hud daardoor als het ware vanzelf als normale menselijke zwakheden gaat zien. De vader van Hud die zo eerlijk is dat hij passief blijft toekijken als zijn bedrijf te gronde gaat en het neefje van Hud dat zo naief is dat de twee samen bijna een soort Jekyll en Hide worden.

    Naast de verhouding tussen Hud en zijn vader is de relatie van Hud en Lonnie met de huishoudster opmerkelijk. Op een gegeeven moment valt de dronken Hud de huishoudster lastig en komt Lonnie haar te hulp. Niet veel later zegt ze haar baan op en vertrekt, Lonnie brengt haar naar het busstation. Tot zover goed te volgen, ware het niet dat ze vlak voor het vertrek van de bus Hud tegen het lijf loopt (zie clip, de teksballonetjes in de clip corresponderen niet helemaal met de beelden omdat de tekstballonetjes het script weergeven, waravan de uiteindelijke film op onderdelen dus afwijkt). Er onspint zich een veelzeggende discussie waaruit blijkt dat de huishoudster al langer een oogje op Hud had. Onmiddellijk gaan je gedachten als kijker terug naar de scene waarin de dronken Hud haar lastig valt en ze opvallend gereserveerd reageert op de hulp van Lonnie. Wat is hier aan de hand? Wordt hier een poging tot verkrachting "goedgepraat"? De film zelf gaat er verder niet op in, en ook in geen enkele andere recensie wordt een woord vuil gemaakt aan deze toch wel opmerkelijke scenes.

    Het moment waarop de huishoudster wegrijdt in de bus zou een prachtig einde zijn geweest, 180 graden verschillend van het einde van "The graduate" (1967, Mike Nichols) waarin de twee geliefden juist samen in de bus hun toekomst tegemoet gaan. De film gaat echter nog even door want we kijgen nog de dood en begrafenis van opa, de breuk tussen Lonnie en Hud en het vertrek van Lonnie. De film herneemt in dit slot haar (iets te) moralistische toon. Dat wil overigens niet zeggen dat er geen mooie beeldtaal in wordt gebruikt, zoals Hud die aan het eind van de film alleen is overgebleven op de boerderij en (gewoonte getrouw) een biertje uit de koelkast haalt. Bovendien is het camerawerk van James Wong Howe van de bovenste plank. "Hud" laat je, net als "The last picture show" (1971, Peter Bogdanovich) proeven hoe het was om in de jaren '50 in een klein Texaans stadje te wonen.

    DATUM: 10 november 2017

    EIGEN WAARDERING: 9

     

    Hud (1963) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Sofia Coppola (1971), dochter van regisseur Francis Ford Coppola, maakte al op jonge leeftijd haar filmdebuut. Zij verscheen namelijk als baby in "The godfather" (1972, Francis Ford Coppola). Na een korte film in 1998 maakte zij haar regisseursdebuut een jaar later met "The virgin suicides". Na het succesvolle "Lost in translation" (2003) verschenen een aantal mindere films. In 2017 maakte zij een remake van "The beguiled" (1971, Don Siegel) en won daarmee de prijs voor beste regisseur op het filmfestival van Cannes.

    HET VERHAAL

    Het verhaal speelt zich af tijdens de Amerikaanse burgeroorlog (1861 - 1865). John McBurney (Colin Farrell), een soldaat van de Noordelijke Unionisten, is gewond geraakt in vijandelijk gebied. Hij wordt gevonden door een leerling van een meisjesschool, en daarna in deze meisjesschool verpleegd. De aanwezigheid van een man zorgt voor de nodige opschudding en opwinding in deze school.  Om niet uitgeleverd te worden aan de vijandelijke Zuidelijke "Confederates" gooit John al zijn charmes in de strijd. Hij begint de meisjes ook tegen elkaar uit te spelen. De jaloezie die hij daarmee opwekt keert zich uiteindelijk tegen hem. De meisjes nemen op een verschrikkelijke manier wraak.

    COMMENTAAR

    De essentie van het "The beguiled" is naar mijn mening de wederzijds manipulatie / gebruik van omstandigheden / misbruik van omstandigheden (doorhalen wat je niet van toepasisng vindt) die plaatsvindt.

    Aan de ene kant manipuleert de gewonde soldaat McBurney de vrouwen. Hij probeert meerdere vrouwen de indruk te geven dat zij zijn favoriet zijn. Niet zo netjes, maar aan de andere kant verkeert hij als gewonde soldaat in een vijandelijke omgeving in een kwetsbare positie.

    Aan de andere kant maken meerdere vrouwen graag gebruik van het feit dat er een man in een hun midden is die geen kant op kan. Dat gebeurt al tijdens het wassen op het moment dat John McBurney nog ernstig gewond is (afbeelding 1) maar gaat door als McBurney voldoende hersteld is om aan de dinertafel te verschijnen (alle vrouwen hebben zich opgedofd alsof ze naar een gala gaan, noot 1) en als hij voldoende hersteld is om in de tuin te werken (de manier waarop de vrouwen hem aangapen heeft wel wat weg van de "sexy gardener" reclame voor een Diet coke).

    In heel veel recensies lees ik terug dat waar in de 1971 versie van Siegel het mannelijk perspectief centraal staat, de 2017 versie van Coppola veel meer uitgaat van het perspectief van de vrouwen. De film van Coppola zou daardoor vrouwvriendelijker zijn. De opmerking over de verschuiving van perspectief is zonder meer waar (in 1971 wordt het verhaal verteld door de ogen van John McBurney alias Clint Eastwood), maar hoe staat het met de vrouwvriendelijkheid van de film? Op dit punt ben ik het maar ten dele met de andere recensenten eens (noot 2).

    Sofia Coppola brengt naar mijn mening de vrouwen niet met meer diepgang in beeld. Verschillende vrouwen willen verschillende dingen van McBurney. Directrice Miss Martha verlangt naar aanspraak, lerares Edwina smacht naar romantiek en teenager Alicia is vooral nieuwgierig naar sex. Dit was in de 1971 versie van Siegel echt(er) niet anders.

    Wat wel anders is, is de manier waarop Coppola de vrouwen als groep portretteert. De vrouwen zitten opgesloten in het huis terwijl het wereldgebeuren langstrekt (afbeelding 2). In de verte zien zij af en toe een rookpluim opstijgen als herinnering aan het feit dat het toch echt oorlog is. Binnen in het huis houden ze zich bezig met het leren van Franse woordjes en musiceren, als een soort circusdieren die worden getraind om mooi te zijn en pootje te geven. Terugkerend naar de scene waarin McBurney in de tuin werkt, opvallend in deze scene is ook de onhandige manier waarop de meisjes in hun smetteloos witte jurken staan te "schoffelen". Deze smetteloos witte jurken doen denken aan "Picnic at hanging rock" (1975, Peter Weir), ook een film over meisjes in de pubertijd op een strenge kostschool. Ter vergelijking zijn afbeeldingen opgenomen uit "The beguiled" (afbeelding 3a) en "Picnic at hanging rock" (afbeelding 3b).

    Ten opzichte van de 1971 verfilming ontbreekt in de kostschool de zwarte huishoudster / slavin Hallie. Dit is Sofia Coppola op veel kritiek komen te staan. Was de afschaffing van de slavernij niet de voornaamste aanleiding tot de Amerikaanse burgeroorlog? Als verdediging voerde Coppola aan dat ze een zo belangrijk thema als (de afschaffing van) de slavernij niet in een bijrol wilde wegstoppen. Voor beide opvattingen valt wat te zeggen.      

    Noot 1: In de recensie van de 1971 versie verwijs ik naar "Barry Lyndon" (1975, Stanley Kubrick).  Deze verwijzing had toen inhoudelijke redenen. Ook Barry Lyndon is een personage dat vrouwen manipuleert, al heeft hij hiervoor een aanzienlijklijk minder goed excuus  dan John McBurney. In het kader van de versie van Sofia Coppola verdient de overeenkomst qua vormgeving de aandacht. In beide films worden met kaarslicht verlichte ruimtes bijzonder mooi in beeld gebracht.

    Noot 2: Wat mij overigens bij dit soort commentaar opvalt is dat regelmatig wordt beweerd dat een vrouwelijke regisseur vrouwelijke personages beter begrijpt (en dus met meer diepgang kan portretteren), maar dat de omgekeerde opmerking (dat een mannelijke regisseur mannelijke personages beter begrijpt) zelden wordt gemaakt.

     

     

    DATUM: 15 september 2017

    EIGEN WAARDERING: 8

    The Beguiled (2017) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Terence Young (1915 - 1994) is vooral bekend om zijn James Bond films "Dr No" (1962), "From Russia with love" (1963) en "Thunderball" (1965). "Wait until dark" (1967) is zijn meest bekende "niet Bond film".

    HET VERHAAL

    Een drugskoerier voorziet problemen bij de douane, en weet een met heroine gevulde pop in de handen te drukken van de man die naast haar zat in het vliegtuig. Door complicaties weet ze de pop na de douane niet meer in ontvangst te nemen.

    Gevolg is dat een bende criminelen het gemund heeft op het huis van deze man, op zoek naar de pop. Zij vereren zijn huis met een bezoek juist op het moment dat de man op zakenreis is en zijn (nog niet ze lang geleden door een ongeluk blind geworden) vrouw alleen thuis is.

    COMMENTAAR

    In "Wait until dark" zien we hoe een onschuldige en tamelijk hulpeloze buitenstaander te maken krijgt met gewetenloze criminelen. Op zich opmerkelijk voor een Bond-regisseur, die meestal de alles behalve hulpeloze 007 tegenover de criminelen zet. Wat dat betreft heeft de film wel wat weg van "The ladykillers" (1955, Alexander Mackendrick). In laatstgenoemde film zit het hulpeloze met name in de leeftijd van Mrs Wilberforce terwijl de hulpeloosheid van Mrs Hendrix in "Wait until dark" uiteraard in haar handicap zit. Een andere overeenkomst tussen beide films is dat er onenigheid ontstaat onder de criminelen, omdat sommigen (blijkbaar niet helemaal gewetenloos) te doen krijgen met hun slachtoffer.

    Het echte thema van "Wait until dark" is naar mijn mening echter de angst voor het donker. Een vergelijkbaar thema zien we ook terug aan het eind van "The silence of the lambs" (1991, Jonathan Demme) en "Blink" (1993, Michael Apted). In "Blink" doet zich precies de tegenovergestelde situatie voor van "Wait until dark". In "Blink" is sprake van een hoofdpersoon die blind was en (na een operatie) pas sinds kort  weer kan zien, waarbij de beelden echter nog met vertraging in haar hersenen verwerkt worden. In "Wait until dark" hebben we juist te maken met een hoofdpersoon die nog niet zo lang blind is en nog met deze handicap moet leren omgaan.

    Het op een natuurlijke manier spelen van een blinde is lang niet altijd makkelijk. Als hulpmiddel kreeg Audrey Hepburn speciale lenzen in waardoor haar ogen "dood" moesten lijken. Of het nu door dit hulpmiddel kwam of niet, Hepburn sleepte voor haar rol diverse nominaties in de wacht. Vergelijk ik haar spel echter met dat van Al Pacino als de blinde Frank Slate in "Scent of a woman" (1992, Martin Brest) dan ben ik allesbehalve onder de indruk.

    Het is overigens niet (alleen) aan de acteerprestatie van Audrey Hepburn te danken (wijten) dat ik niet ondersteboven ben van de film. Ook het scenario rammelt aan alle kanten. Laat ik twee voorbeelden noemen:

    - De criminelen lopen in de film in en uit bij Mrs Hendrix zonder dat ze blijkbaar op het idee komt om de voordeur eens op slot te doen.
    - De criminelen voeren toneelstukjes op waarbij ze zich in allerlei gedaanten voordoen (een politieagent, de man van de vrouw waarmee Mr Hendrix zogenaamd vreemd gaat). Bij deze toneelstukjes verkleden ze zich, maar voor wie? Voor ons als filmkijker misschien, want voor de blinde Mrs Hendrix hoeven ze het niet te doen?

    Soms zit een verhaal niet logisch in elkaar, maar vergeet je dat als je eenmaal "in het verhaal zit". Op de één of andere manier is dat bij "Wait until dark" nooit het geval.

    DATUM: 19 oktober 2017

    EIGEN WAARDERING: 6 

     

    Wait Until Dark (1967) on IMDb


    Reacties
    Filmposters