Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    Films  in de nacht volgend op de aangegeven datum worden, ook als ze na  24:00 uur starten, aan deze datum toegerekend.

     

     

    The Shawshank redemption

    Woensdag 21 juni, 20:30 - 23:25 uur,

    SBS 9

     

     

    Charade

    Donderdag 22 juni, 13:35 - 15:25 uur

    Arte

     

     

    Her

    Vrijdag 23 juni, 21:50 - 23:50 uur

    NPO 3

     

    Meest recente artikelen

    Marcel Carné (1906-1996) begon als de assistent van Jacques Feyder. Toen deze naar Engeland vertrok om voor Alexander Korda te gaan werken zag Carné zijn kans schoon en maakte hij de film "Jenny" (1936) af als regisseur.

    Deze film was tevens het beginpunt van een vruchtbare samenwerking met scenarioschrijver Jacques Prévert. Gezamenlijk maakten ze klassiekers als "Le quai des brumes" (1938), "Le jour se lève" (1939), "Les visiteurs du soir" (1942) en natuurlijk niet te vergeten "Les enfants du paradis" (1945). Vanaf de jaren '50 was de ster van Carné dalende. De filmjournalisten van "Cahiers du cinema" (waarvan velen later regisseur zouden worden in de "Nouvelle vaque" beweging) konden zijn films over het algemeen niet zo waarderen. Zo zijn films in hun ogen al enige verdienste hadden, schreven zij deze vooral toe aan tekstschrijver Prévert.

    Marcel Carné behoort tot de stroming van het poëtisch realisme. Binnen deze stroming staat hij enigszins in de schaduw van Jean Renoir. Het poëtisch realisme van Carné is echter wat donkerder van toon en heeft elementen van film noir in zich.

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van Miklos Jancso, zie de recensie van "The round up" (1966).

    HET VERHAAL

    Een groep Hongaarse militairen, door Rusland gevangen genomen tijdens de Eerste Wereldoorlog, komt terecht in de strijd tussen de roden (bolsjevieken) en de witten (tsaristisch gezinden) die een paar jaar na de oktoberrevolutie van 1917 ontbrande.

    COMMENTAAR

    "The red and the white" is wel een heel andere film geworden dan het ook tijdens de Russische burgeroorlog spelende "Dr Zhivago" (1965, David Lean).  Hier geen romance en geen heroïek. Hoewel de cavalerie in deze oorlog nog een prominente rol speelt, is de ridderlijkheid ver te zoeken. We zien in deze film nauwelijks gevechten, maar daarentegen wel veel executies (afbeelding 1).

    Ook wordt er niet duidelijk partij gekozen voor één van de partijen. Beiden zijn even wreed. Op zich is dit opmerkelijk, want de film was bedoeld ter opluistering van het 50 jarig jubilieum van de octoberrevolutie van 1917. De communistische machthebbers zullen "not amused" zijn geweest!

    Mij deed de film vooral denken aan de novelle "Het behouden huis" (1952) van Willem Frederik Hermans. Een huis bevindt zich op de frontlinie en de bewoner moet, om te overleven, telkens meewaaien met de partij die het grondgebied die dag toevallig in handen heeft. In deze film wordt de rol van het behouden huis gespeeld door een veldhospitaal. Het legioen dat het veldhospitaal die dag toevallig in handen heeft wil dat de verpleegsters de gewonden van de tegenpartij aanwijst en aan hen uitlevert. De verpleegsters waaien echter, ondanks de uitgeoefende druk, niet met de wind mee: "Wij hebben geen roden of witten hier liggen, hier liggen alleen patiënten". 

    Het neerzetten van de oorlog als een mannenzaak, waarin vrouwen weigeren partij te kiezen maar vaak wel het slachtoffer zijn, komt overeen met "The round up" (1966). Dat de vrouwen in "The red and the white" verpleegsters zijn en in "The round up" echtgenotes, maakt dat beeld niet anders. Overigens heeft de film stylistisch wel meer gemeen met "The round up". Zo wordt ook in deze film naakt als een manier om te vernederen gebruikt. Soldaten moeten zich uitkleden en naakt wegvluchten, waarna ze in de rug worden geschoten. Een verpleegster die een verhouding had met een gewonde soldaat van de tegenpartij moet naakt knielen op de stijger bij de rivier (afbeelding 2). Het landschap waarin "The red and the white" zich afspeelt, is al net zo weids als de poesta uit "The round up".  Door de aanwezigheid van de zojuist genoemde rivier is het landschap wel een stuk poëtischer dan de kale vlaktes uit "The round up".

     

    DATUM: 17 juni 2017

    EIGEN WAARDERING: 7 

    Csillagosok, katonák (1967) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Alex Garland (1970) debuteert met "Ex Machina" als regisseur. Daarvoor was hij vooral actief als (scenario)schrijver, bijvoorbeeld voor de films van Danny Boyle.

    HET VERHAAL

    Caleb Smith werkt bij een internetbedrijf. Onlangs heeft hij binnen het bedrijf een prijs gewonnen, die er in bestaat dat hij een week mag logeren in het luxe apartement van de eigenaar van het bedrijf Nathan Bateman (afbeelding 1). Bij zijn aankomst blijkt al snel dat Nathan hem wil gebruiken voor het testen van de artificieel intelligente robot Ava (afbeelding 2), die hij aan het ontwikkelen is.

    COMMENTAAR

    In de film wordt de test die Nathan door Caleb op Ava laat uitvoeren wel omschreven als een Turing test. Deze test ontleent haar naam aan Alan Turing (1912 - 1954), de wiskundige / computerdeskundige over wiens leven enige jaren geleden de film "The imitation game" (2014, Morten Tyldum) verscheen. De Turing test houdt in zijn meest simpele vorm in dat een proefpersoon twee conversaties voert, één met een mens en één met een computer. De proefpersoon stelt vragen en krijgt antwoorden terug. Als de proefpersoon niet kan raden welke conversatie hij met de mens voert en welke met de computer wordt de betreffende computer als artificieel intelligent gezien. Los van het feit dat er in "Ex machina" in feite helemaal geen sprake is van een Turing test (Caleb weet donders goed dat hij met een robot te maken heeft), is deze test binnen de artificiële intelligentie ook niet onomstreden meer. Wat meet men er eigenlijk mee? Gaat deze test niet vooral over menselijke- of emotionele intelligentie, en is het niet mogelijk dat computers / programma's die niet voldoen aan de Turing test wel degelijk artificieel intelligent zijn? Bovendien zijn programma's die voldoen aan de Turing test als chatbot (geautomatiseerde gesprekspartner) reeds in grote getale actief op het internet en dus helemaal niet "state of the art" meer. Hoewel de Turing test wetenschappelijk gezien misschien volkomen achterhaald is, is zij in science fiction films nog onverminderd populair.

    In "Ex machina" komen diverse relaties aan de orde, die ik hier kort aanstip.

    - De relatie tussen Caleb en Ava. Ondanks het feit dat hij volkomen op de hoogte is van het feit dat hij met een machine te maken heeft kan Caleb het toch niet helpen dat hij Ava in de loop van de vele geprekken sympathiek gaat vinden. Hij wordt zelfs een beetje verliefd op haar.
    - De relatie tussen Ava (wiens naam een samenvoeging lijkt van Adam en Eva) en Caleb. Ava ontwikkelt de behoefte om meer te zijn dan een machine en begint zich zorgen te maken over haar eigen toekomst. Zo vraagt ze Caleb wat er met haar zal gebeuren als ze zakt voor de test. De robot die menselijke trekjes krijgt (of wil krijgen) is overigens geen nieuwe verschijning in science fiction films. Denk aan "Blade runner" (1982, Ridley Scott) en "AI, Artificial Intelligence" (2001, Steven Spielberg).
    - De relatie tussen Caleb en Nathan. Aan de ene kant bewondert Caleb Nathan, aan de andere kant vertrouwt hij hem al snel niet meer helemaal. Hij voelt zich door het experiment gemanipuleerd. Er ontstaat een situatie van een dubbele bodem in een dubbele bodem. Soms doet Caleb iets om Nathan te slim af te zijn, maar is hij er tegelijkertijd niet zeker van of Nathan zijn reactie niet al voorzien en ingecalculeerd heeft.
    - De relatie tussen Nathan en Ava. Dit is in de film vooral een indirecte relatie, die via Caleb (de testpersoon) loopt. Op de achtergrond voel je echter de angst van Nathan dat zijn schepping op een gegeven moment slimmer zal zijn dan hijzelf.

    Van al deze relaties is de relatie tussen Caleb en Ava in mijn ogen de meest belangrijke in de film. Wat dat betreft vertoont de film overeenkomsten met "Her" (2013, Spike Jonze), waarin de hoofdpersoon verliefd wordt op een app op zijn mobieltje. "Her" staat duidelijk dichter bij het heden dan "Ex machina". Mensen die meer belangstelling voor hun mobieltje hebben dan voor hun fysieke omgeving zijn allang geen uitzondering meer. Bij "Her" blijft de hoofdpersoon ook midden in de maatschappij staan, terwijl de hoofdpersoon in "Ex machina" moet afreizen naar de zeer afgelegen en vooral zeer afgegrendelde bungalow van zijn baas.

    Nu is het voor een science fiction film op zich geen nadeel dat hij zich wat verder in de toekomst afspeelt. Daarnaast zijn er echter wat elementen die "Ex machina" voor mij minder geloofwaardig maken dan "Her". In de eerste plaats is dat het personage van Nathan, die een onnavolgbare mix van wetenschapper, zakenman, boef, charlatan en playboy is. Hij heeft verdacht veel weg van de kwade genius in een James Bond film, en ook zijn in een afgelegen natuurgebied verstopte onderkomen doet daar aan denken. In de tweede plaats irriteerde mij de toenemende nadruk die in het tweede deel van de film gelegd wordt op het sex appeal van de robot. De film krijgt hierdoor iets van een mannenfantasie a la "The Stepford wives" (1975, Bryan Forbes) en dat heeft de film volgens mij helemaal niet nodig. Maar misschien vergis ik mij wat het laatste punt betreft op het gebied van de geloofwaardigheid en is de artificieel intelligente sexrobot over 30 jaar een groot commercieel succes.

    DATUM: 5 juni 2017

    EIGEN WAARDERING: 6

     

    Ex Machina (2014) on IMDb



    Reacties

    DE REGISSEUR

    Miklos Jancso (1921 - 2014) brak internationaal door in de tweede helft van de jaren '60. Zijn meest bekende films. "The round up" (1966) en "The red and the white" (1967), dateren ook uit deze periode. In zijn films ligt de nadruk niet op het plot of de karakterontwikkeling van de personages. Zijn films ontlenen hun kracht aan de schoonheid en de symboliek van de beelden. Jancso hanteert in zijn films vaak lange aaneengesloten opnamen en het is geen wonder dat hij Bela Tarr onder zijn bewonderaars mag rekenen.

    HET VERHAAL

    In 1848 heeft er in Hongarije een opstand plaatsgevonden in een poging om zich af te scheiden van het Habsburgse rijk. De film speelt zich af in een interneringskamp op de Hongaarse poesta. De bewakers proberen uit te vinden welke gevangen welke rol hebben gespeeld in de opstand en passen daartoe een verdeel en heers tactiek toe.

    COMMENTAAR

    Wat onmiddelijk opvalt aan het begin van "The round up" is de nietigheid van de barakken waarin de gevangen worden vastgehouden temidden van het immens lege landschap. Een vergelijking met het verlaten hutje waarin "The Turin horse" (2011, Bela Tarr) zich afspeelt is snel gelegd.

    De film ontleent zijn Engelse naam overigens aan de rondjes die de gevangen regelmatig moeten lopen op de binnenplaats, een kap op hun hoofd (afbeelding 1). Zoals opgemerkt in de inleiding moeten de films van Miklos Jancso het niet van het verhaal hebben. "The round up" is hierop geen uitzondering. Opmerkelijk in deze film zijn vooral de patronen waarin mensen worden opgesteld. Genoemd is al de cirkel op de binnenplaats, maar ook het bezoek dat de gevangenen regelmatig krijgen van hun vrouwen is de moeite van het noemen waard. Gevangenen en vrouwen worden hierbij, buiten de barakken, in een rechte lijn tegenover elkaar opgesteld (afbeelding 2). De vrouwen hebben voedsel voor hun man meegenomen, maar moeten zich eerst terugtrekken voordat de mannen hiervan kunnen gaan eten.

    Op een gegeven moment wordt een vrouw gevangen genomen en ingezet als strafmaatregel tegen de mannen. Ze moet zich uitkleden en wordt dan onder het toeziend oog van alle gevangenen gegeseld. Bloot als middel om te vernederen komt in meer films van Jancso voor, onder andere ook in "The red and the white" (1967).

    In "The round up" speelt het Habsburgse rijk de rol van buitenlandse mogendheid die de Hongaren onderdrukt. Ongetwijfeld ging Jancso er van uit dat de bioscoopkijkers in Hongarije de link met de bezetting door de Sovjet Unie ten tijde van het maken van de film zouden weten te leggen. Denk hierbij ook aan "Ivan de verschrikkelijke"   (1944 & 1958, Sergeij Eisenstein), een film die Stalin prachtig vond totdat het hem duidelijk werd dat de regisseur met alle gruwelijkheden waaraan Ivan zich schuldig maakte in verdekte termen ook zijn optreden (dat van Stalin) op het oog had.

    De rol van het Habsburgse rijk in deze film is echter in meer dan één opzicht pikant. Met het herlevend nationalisme heeft de Europese Unie de afgelopen jaren een moeilijke tijd achter de rug. Bij het analyseren van deze problemen werd vaak een link gelegd naar het Habsburgse rijk c.q. de Oosterrijks / Hongaarse dubbelmonarchie. Dit rijk had immers ook vele nationaliteiten binnen haar grenzen en ervoer gelijksoortige problemen als die van de EU. De aandacht voor Oostenrijk-Hongarije kreeg daarbij nog een extra impuls doordat het 100 jaar geleden was dat de Eerste Wereldoorlog begon (aanleiding tot deze oorlog was de moord op de Oostenrijkse troonopvolger).

    In sommige analyses werden vraagtekens gezet bij de onvermijdelijkheid van de implosie van Oostenrijk - Hongarije en werd gesteld dat Europa misschien wel wat kon leren van de manier waarop dit rijk omging met de spanningen die een gevolg waren van de multi etniciteit. Deze film laat de andere kant van de medaille zien en relativeert de misschien wel al te welwillende analyses van de laatste tijd.

    DATUM: 17 juni 2017

    EIGEN WAARDERING: 6

    Szegénylegények (1966) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Amanda Kernell (1986) heeft tot nu toe vooral korte films gemaakt. Van deze korte films werd "Stoerre Vaerie" (2015) bekroond op het Sundance festival. "Sami blood" (2016), haar debuut met een langere film, deed het goed op het filmfestival van Venetië. Beide films draaien om de Sami cultuur, een onderwerp dat Kernell (zelf gedeeltelijk van Sami komaf) na aan het hart ligt.

    HET VERHAAL

    In het Zweden van de jaren '30 van de vorige eeuw gaat de Lapse Ella-Marja (Lene Cecilia Sparrok) naar een speciale Sami school (afbeelding 1). De kinderen worden door de Zweedse onderwijzeres (en door de Zweden meer in het algemeen) met nauw verholen minachting behandeld. Veel hoeven ze niet te leren, want ze gaan later toch als nomanden achter de rendieren aantrekken. Ella-Marja is echter vastbesloten om te gaan studeren en het in de Zweedse maatschappij te gaan maken. Ze neemt hiertoe zelfs een andere naam (Christina) aan. Makkelijk heeft ze het niet bij de realisatie van haar dromen.

    COMMENTAAR

    Het verhaal van de film is schokkend. In Zweden, toonbeeld van beschaving, treffen we rassentheoriëen en -praktijken aan die in de verte (dat gelukkig nog wel) doen denken aan de ideeën in Nazi Duitsland. Sami zijn niet geschikt voor de moderne samenleving en de omvang van hun schedel wordt gemeten (afbeelding 2) alsof er een skelet van een Neanderthaler gevonden is. 

    Het duurt even voordat je van de schok bekomen bent en beseft dat het echte thema van de film niet zozeer draait om de daders van deze discriminatie, maar om de slachtoffers. Of beter gezegd vooral om één slachtoffer: Ella-Marja. Hoe gaat zij met de discriminatie om. Houdt ze vast aan haar eigen cultuur of probeert ze zich juist aan te passen aan de haar vijandige samenleving. In de samenvatting van het verhaal wordt het antwoord op deze vraag al gegeven. Het is echter geenszins een makkelijk antwoord, want door haar pogingen Zweeds te leren wordt ze in eigen groep gezien als een uitsloofster zo niet verraaadster. Een complexe interactie komt op gang die er uiteindelijk op uit draait dat Ella-Marja zich niet alleen probeert aan te passen aan de Zweedse maatschappij maar haar eigen roots gaat ontkennen.

    Wat dat betreft lijkt Ella-Marja wel wat op het karakter van Sarah Jane Johnson, de dochter van de zwarte huishoudster uit "Imitation of life" (1959, Douglas Sirk). Ook Sarah Jane denkt de discriminatie tegen negers in de VS te kunnen ontlopen door haar roots te verloochenen en zoveel mogelijk wit te worden. Sarah Jane is in "Imitation of life" de "slechterik" en het pleit voor de casting van Lene Cecilia Sparrok dat haar Ella-Marja weliswaar niet altijd symphatiek is maar desondaks toch invoelbaar blijft. Het invechten in de Zweedse maatschappij kost haar blijkbaar zoveel energie dat ze de batterij alleen kan opladen door zich op een overdreven manier te distantiëren van haar roots. Waar de casting van het hoofdpersonage een schot in de roos is, is dat lang niet bij alle personages het geval. Zo worden alle Zweedse rollen gespeeld door wel erg prototype Zweden (lang, blond en slank).

    De film is rijk aan associaties. Op een gegeven moment raakt Ella-Marja in gevecht met een groepje Zweedse jongens. Als ze is overmeesterd gaan ze met een schillenmesje haar oor te lijf. De relatie met een eerdere scene waarin de Sami hun rendieren merken (door een stukje van hun oor af te snijden) kan niemand ontgaan en de scene geeft derhalve goed weer hoe de Zweden de Sami zien. Nog indringender is de scene van het medisch onderzoek, waarin Ella-Marja zich ten overstaan van haar klasgenoten (en een paar door de ramen glurende Zweedse pubers) moet uitkleden. Heel toevallig ben ik op dit moment bezig met een paar films van de Hongaarse regisseur Miklos Jancso (1921 - 2014) in wiens werk bloot is ontdaan van elke erotiek en vaak wordt gebruikt als een middel om te vernederen. Deze scene deed daar sterk aan denken. Aan het eind van het medisch onderzoek worden er foto's genomen, waarbij het geluid van het flitslicht (in die tijd nog niet electrisch) zwaar wordt versterkt. Vooral door dit geluid krijgt het nemen van  foto's iets weg van brandmerken. Weer wordt een verband gelegd tussen de behandeing van dieren en de manier waarop de Zweden destijds met de Sami omgingen.

    De film is één lange flash back. Aan het begin en aan het eind zien we Ella-Marja / Christine als een oude vrouw. Deze vertelstructuur doet een beetje denken aan "Titanic" (1997, James Cameron). Voor de scenes aan het begin en het einde is gebruik gemaakt van de korte film "Stoerre Vaerie" uit 2015. In deze scenes blijkt dat ook de (vakantievierende) Zweden anno nu niet vrij zijn van vooroordelen tegen de Sami. Ze klagen luidkeels over hun gedrag ("ze gedragen zich of de wereld van hun is, terwijl wij toch betaald hebben voor de stilte") en gaan vervolgens naar de disco in het hotel.

    DATUM: 27 mei 2017

    EIGEN WAARDERING: 8

    Sameblod (2016) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Cary Fukunaga (1977) is een nog jonge Amrikaanse regisseur. Afgezien van wat korte films omvat zijn oeuvre op dit moment drie titels: "Sin nombre" (2009), "Jane Eyre" (2011) en "Beasts of no nation" (2015). Met name in de laatste film liet hij zien hoe veelzijdig hij is: hij was schrijver, regisseur, producer en ook nog cameraman. De meeste bekendheid geniet hij waarschijnlijk dankzij zijn televisiewerk. Voor de televisieserie "True detective" nam hij alle afleveringen van het seizoen 2014 voor zijn rekening.

    HET VERHAAL

    Na een harde (om niet te zeggen meedogenloze) opvoeding in een kostschool trekt de wees Jane Eyre (Mia Wasikowska) de wijde wereld in, op zoek naar een baan als gouvernante. Ze komt terecht in het huis van de excentrieke Edward Rochester (Michael Fassbender), die een vreselijk geheim met zich mee draagt.

    COMMENTAAR

    In 2011 kwamen er twee remakes in de bioscopen van werken van de gezusters Brontë. Andrea Arnold kwam met een remake van "Wuthering heights" (Emily Brontë) en Cary Fukunaga verfilmde opnieuw het verhaal van "Jane Eyre" (Charlotte Brontë). 

    Grote vraag bij een remake is natuurlijk altijd in welke mate en op welke punten af te wijken van eerdere verfilmingen? Voor wat betreft de verfilming van "Jane Eyre" is de versie  uit 1943 van Robert Stevenson uitgegroeid tot de standaard waartegen nieuwe pogingen worden afgezet.

    Fukunaga heeft er nadrukkelijk van afgezien het verhaal in een "modern jasje" te willen gieten. Ook een herinterpratie heeft hij achterwege gelaten. Er zijn geen nieuwe thema's aan het verhaal toegevoegd, en thema's die het verhaal "van nature" al bevat (zoals feminisme) zijn niet zwaarder aangezet. 

    Wat betreft de rolbezetting is het natuurlijk een haast onmogelijke opgave om Joan Fontain (Jane Eyre in de 1943 versie) en Orson Welles (Rochester in de 1943 versie) te doen vergeten. Fukunaga is er bijna in geslaagd. Mia Wasikowska laat zien dat haar titelrol in "Alice in Wonderland" (2010, Tim Burton) een jaar eerder geen toevalstreffer was. Ze zet een mysterieuze Jane Eyre neer. Michael Fassbender overtuigt als een getroubleerde Rochester. In datzelfde jaar zou hij ook in  "Shame" (2011, Steve McQueen) in zijn rol als de aan sex verslaafde Brandon moeite hebben met een normale omgang met het andere geslacht. Een verbetering ten opzichte van de 1943 versie is zonder meer het leeftijdsverschil tussen de mannelijke en de vrouwelijke hoofdrol. Dit leeftijdsverschil gaat van 2 jaar in de 1943 versie naar 12 jaar in de 2011 versie, en ligt daarmee meer in lijn met het boek (hoewel ook het boek zich hier niet heel precies over uitlaat).

    Fukunaga komt dus niet met een radicaal andere versie op de proppen, maar handhaafd het gothic karakter. De filmische middelen waarmee hij het verhaal vertelt zijn echter net even anders en daarmee is zijn versie zeker niet meer van hetzelfde (en dus overbodig). Sterk aan de zwart-wit versie van 1943 zijn het gebruik van mist (buitenscenes) en licht en schaduw (binnenscenes). Fukunaga handhaaft deze sterke punten en voegt daar een uitgebalanceerd kleurgebruik aan toe. De film kent weinig felle primaire kleuren, maar valt ook niet terug op pastelachtige tinten. Misschien kan het kleurgebruik nog het best als terughoudend omschreven worden. De spaarzame keren dat er wel primaire kleuren gebruikt worden vallen ze dan ook extra op, zoals bijvoorbeeld het bebloede hoofd van de jonge Jane als ze een handgemeen heeft gehad met haar (leugenachtige) stiefbroer (afbeelding 2). 

    Verder switched Kukunaga van een chronologische  vertelstructuur naar een vertelstructuur met flashbacks, en dit is een gelukkige keuze. De film begint met de vlucht van Jane uit Thornfield Hall (het landhuis van Rochester), een scene die chronologisch gezien ongeveer op 3/4 van het verhaal zit. Op die manier maken we gelijk kennis met de indrukwekkende Engelse moors (afbeelding 1) en weet de film ons van het begin af te boeien.

    Voeg daarbij het feit dat Fukunaga ook goed gekeken heeft naar andere films in het gothic genre (de ontmoetingsscene tussen Jane en Rochester met het stijgerende paard lijkt zo weggelopen uit "Sleepy hollow" (1999, Tim Burton)) en de conclusie is dat we te maken hebben met vakwerk. Zoals gezegd kwam in hetzelfde jaar Andrea Arnold met een remake van "Wuthering heights". Zij brengt veel ingrijpender wijzigingen aan ten opzichte van de standaardfilm (in dit geval de 1939 versie van William Wyler) dan Fukunaga. Zoals te lezen is in de recensie van de Andrea Arnold film, was ik niet echt enthousiast. Niet elke verandering is een verbetering! Dat geldt voor het werk van de gezusters Brontë, maar zeker ook voor de films van William Wyler.

    DATUM: 10 juni 2017

    EIGEN WAARDERING: 8

    Jane Eyre (2011) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van Jean Vigo, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Juliette (Dita Parlo) is pas getrouwd met binnenvaartschipper Jean (Jean Dasté) (afbeelding 1). Tijdens hun wittebroodsweken komen diverse spanningen boven water (afbeelding 2).

    COMMENTAAR

    L'Atalante (1934) is de enige lange film die Vigo maakte, en tevens zijn magnus opus. Enkele maanden na de voltooing overleed hij op jonge leeftijd. Mij heeft de film altijd aangetrokken vanwege het beroep van de hoofdpersoon. Toen ik nog jong was, wilde ik geen politieagent of astronaut worden, maar binnenvaartschipper. Het leek me een relaxed leven, wat in de praktijk waarschijnlijk behoorlijk tegenvalt. Hoe dan ook, in de jaren '30 en '40 zagen ook regisseurs de poëzie van dit beroep in. Naast "L'Atalante" kan bijvoorbeeld ook "Unter den brucken" (1945, Helmut Kautner) worden genoemd.

    L'Atalante ontleent zijn status natuurlijk niet alleen aan het beroep van de hoofdpersoon. De film lijkt op het eerste gezicht vrij recht toe recht aan een simpel verhaal te vertellen, maar bij nadere beschouwing blijken er diverse lagen onder te zitten. Deze nadere beschouwing kon overigens pas plaatsvinden vanaf 1990, toen een gerestaureerde "director cut" op de markt verscheen. Voor die tijd had de filmmaatschappij flink in de film gesneden, zogenaamd om hem "commercieel aantrekkelijker" te maken.

    Om met het simpele verhaal te beginnen, in de openingsscene zien we bruid en bruidegom de kerk uit komen. In plaats van een feest volgt een flinke wandeling door het veld richting het schip van de bruidegom. Uit de conversatie binnen de stoet leren we dat de bruid nog nooit buiten haar eigen dorp is geweest. Daar zal snel verandering in komen want hangend over een soort zwenkarm gaat ze via een sierlijke boog aan boord en worden de achterblijvers uitgezwaaid.

    Al snel wordt echter de jaloezie van de schipper / bruidegom gewekt als zijn vrouw naar zijn mening te veel omgaat met de oudere scheepsmaat père Jules (Michel Simon). Ook het afmeren in Parijs wordt een teleurstelling c.q. bron van conflicten. Eerst kan het bruidspaar de stad niet in omdat père Jules van boord is gegaan (en het schip niet alleen gelaten kan worden). Daarna onderbreekt Jean een bezoek aan een danshal als zijn vrouw naar zijn mening teveel ingaat op het geflirt van een goochelende snuisterijenverkoper. Als zijn vrouw vervolgens op eigen houtje Parijs in gaat, is de maat vol en wordt (zonder haar terugkomst af te wachten) het anker gelicht en koers gezet richting Le Havre.

    Onder de oppervlakte is meer aan de hand dan alleen maar een jaloerse echtgenoot. Voor de vrouw staat père Jules symbool voor het ruige leven. Hij mag dan nu hulpje zijn op een binnenvaartschip, in zijn jonge jaren was hij een echte zeebonk, die alle wereldzeeën afzworf. Zijn kajuit, die hij in een keyscene vol trots aan Juliette laat zien, staat volgepropt met trofeeën uit die tijd. De goochelaar / verkoper met zijn gladde praatjes daarentegen staat model voor de verfijnde wereld van Parijs. Wat dat betreft is er een duidelijke relatie tussen de goochelaar / verkoper en "de vrouw uit de stad" in "Sunrise" (1927, F.W. Murnau). Waar in laatstgenoemde film vooral de man wordt verleid door de dwaallichten van de grote stad, is dat hier vooral de vrouw. Het principe blijft echter hetzelfde. In haar eentje achtergelaten in Parijs verliest de stad echter al snel veel van zijn charmes. In een opmerkelijke scene worden beelden van Jean (alleen in zijn kajuit denkend aan Juliette) en Juliette (alleen in een hotelkamer denkend aan Jean) met elkaar afgewisseld. Zie clip. Na de ruige wereld van de zeebonk en de mondaine wereld van de Parijse verkoper komt Juliette uiteindelijk toch terug bij haar saaie binnenvaartschipper.

    Naast verschillende mannen die verschillende werelden representeren is er in de film ook nog een laag die draait om de tegenstelling tussen realisme en magie. Tot nu toe ben ik deze tegenstelling voornamelijk tegengekomen in films met een religieus thema waarin het protestantisme (realisme, doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg) werd afgezet tegen de magie van het katholicisme. Meest bekende voorbeeld is natuurlijk "Fanny en Alexander" (1982, Bergman). De link tussen magie en een goochelaar is snel gelegd, maar eigenlijk is de figuur van père Jules in dit opzicht veel belangrijker. In een komische scene draait hij met zijn vinger over een plaat, en telkens als hij dat doet begint er muziek te spelen. Later zoomt de camera uit en zien we dat zijn jonge hulpje hem in de maling neemt door telkens als hij met zijn vinger over de plaat gaat accordeon te gaan spelen. Een geïrriteerde père Jules valt naar hem uit en zegt dat hij nog niet droog is achter zijn oren en totaal niet weet wat er allemaal nog meer is tussen hemel en aarde. Gelijk heeft hij. De reeds genoemde kajuit van père Jules heeft, met al zijn parafernalia, ook wel wat weg van de magische rommelzolder van oom Isak in "Fanny en Alexander".

    Uiteindelijk ontdekt zelfs de nuchtere Jean de magie. In het begin van de film heeft Juliette hem verteld dat als je onder water je ogen dicht doet, je je geliefde ziet. Jean reageert sceptisch (hij ziet niets als hij zijn kop in een emmer water duwt). Tot wanhoop gedreven door de afwezigheid van Juliette neemt hij aan het eind van de film een duik in het kanaal en ... inderdaad (zie clip).

    DATUM: 3 juni 2017

    EIGEN WAARDERING: 9

    L'Atalante (1934) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Robert Stevenson (1905 - 1986) werd geboren in Engeland, maar ging al in het begin van zijn carrière (1940) naar de VS. Aan het eind van zijn loopbaan (de jaren '60 en '70) maakte hij maar liefst 19 films voor de Disney company. De bekendste daarvan is ongetwijfeld "Mary Poppins" (1964). Een bekende film uit zijn vroege Amerikaasen periode is "Jane Eyre" (1943).

    HET VERHAAL

    Na een harde (om niet te zeggen meedogenloze) opvoeding in een kostschool (afbeelding 1) trekt de wees Jane Eyre (Joan Fontain) de wijde wereld in, op zoek naar een baan als gouvernante. Ze komt terecht in het huis van de excentrieke Edward Rochester (Orson Welles), die een vreselijk geheim met zich mee draagt.

    COMMENTAAR

    Het werk van de gezusters Brontë wordt gerekend tot de hoogtepunten van de wereldliteratuur. Ik kende "Wuthering heights" (1847) van Emily Brontë waarin de romantiek overheerst. "Jane Eyre" (1847) van zus Charlotte Brontë bevat echter elementen van Gothic horror en haunted house en ik moet eerlijk bekennen dat ik daar in eerste instantie niet zo op bedacht was.

    Regisseur Stevenson weet de sfeer van het verhaal echter uitstekend te treffen, en maakt er een perfecte zondagmiddagfilm van (en dat is zeker niet denigrerend bedoeld). Hij doet dit door:

    - Zowel de buitenscenes (de Engelse moors gehuld in een dikke mist) als de binnenscenes (spel van licht en donker als personen bij kaarslicht door donkere ruimtes lopen) een onheilspellend karakter te geven.
    - Het spel van aanttrekken en afstoten tussen Jane Eyre en Edward Rochester perfect te timen. Zo is er ontegenzeggelijk een sensuele onderstroom aanwezig als Jane in de kennismakingsscene het voetenbad van Edward bijvult met warm water. Meer in het algemeen werkt de combinatie van het subtiele spel van Joan Fontain en de wat grotere gebaren van Orson Welles (één van zijn beste rollen als acteur) in deze film bijzonder gelukkig uit.

    Zonder regisseur Stevenson te kort te willen doen, moet worden opgemerkt dat hij op diverse terreinen wel zeer deskundige hulp tot zijn beschikking had. Wat te denken van:

    - Aldous Huxley die het script schreef.
    - Bernard Herrmann die de filmmuziek voor zijn rekening neemt.
    - Orson Welles die het vast niet kon laten om tussen de bedrijven door regie-adviezen te geven.

    Dit laatste is natuurlijk niet meer dan speculatie mijnerzijds, maar de imposante schouw van Thornfield Hall, die zo weggelopen lijkt uit Xanadu ("Citizen Kane" (1941, Welles)), kan toch geen toeval zijn?

    Opmerkelijk zijn de overeenkomsten met "Rebecca" (1940, Alfred Hitchcock), en dan heb ik het niet alleen over het feit dat "Jane Eyre" dezelfde vrouwelijke hoofdrolspeelster heeft (Joan Fontain) en dezelfde camaraman (George Barnes), maar veel meer over de overeenkomsten in het verhaal en de sfeer. Wat betreft het verhaal gaat het in beide gevallen om een romance waarbij de vorige vrouw van de man op wel zeer mysterieuze wijze roet in het eten gooit. De sfeer is in beide gevallen sinister, hoewel "Jane Eyre" wat mij betreft een schakering zwarter is dan "Rebecca". Dat klinkt ook een beetje door in de namen van de landgoederen waar het verhaal zich afspeelt. "Manderley" ("Rebecca") klinkt toch wat vriendelijker dan "Thornfield Hall" ("Jane Eyre"). Overigens branden beide landgoederen aan het eind van de film af (nog een overeenkomst). 

    Alle hulp van andere deskundigen en alle overeenkomsten met "Rebecca" ten spijt, ere wie ere toekomt. William Wyler maakte in 1939 met zijn "Wuthering heights" de standaardversie, waar alle latere verfilmingen van het boek tegen werden afgezet. Misschien minder bekend, maar op dezelfde wijze zet Robert Stevenson in 1943 de standaard voor "Jane Eyre".

    DATUM: 10 juni 2017

    EIGEN WAARDERING: 9

    Jane Eyre (1943) on IMDb



    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van Vigo zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Vier jongens komen in opstand tegen het strikte regime in een jongensinternaat en sturen de open dag in de war.

    COMMENTAAR

    In het beperkte oeuvre van Jean Vigo valt deze middelste film toch enigszins tegen tussen het opvallende debuut "A propos de Nice" (1930) en zijn magnus opus "L'Atalante" (1934). Vigo kon voor deze film putten uit een uitgebreide eigen ervaring met kostscholen. De film is tevens een inspiratiebron geweest voor "If" (1968, Lindsay Anderson) en, met betrekking tot bepaalde scenes, voor "Les quatre cents coups" (1959, Francois Truffaut).

    Toch kan ik het niets eens zijn met alle recensies die beweren dat de film de tand des tijds zo goed doorstaan heeft en zo fris aandoet. Voor mij is de film omgeven door een Pietje Bell / Dick Trom sfeertje van kattekwaad uithalen dat ontegenzeggelijk jaren '50 aanvoelt. Daarmee kan de film op het moment van verschijnen best haar tijd vooruit geweest zijn, maar anno nu nog fris? Nee!

    Hoewel ik de film als geheel wat oudbakken vond aandoen, zijn er toch drie elementen die het opmerken waard zjn.

    - Mannelijk bloot. Waar we op het gebied van vrouwelijk bloot wel het nodige gewend zijn, is het nog steeds niet ongebruikelijk om ten koste van alles te voorkomen dat er een mannelijk geslachtsdeel in beeld komt. Bij de jolige processie die ontstaat vlak na het kussengevecht heeft Vigo deze moeite duidelijk niet genomen.

    - Ongewenste intimiteiten. De bende van vier die de opstand organiseert, is oorspronkelijk een bende van drie. Een verlegen, wat meisjesachtig jongetje wil zich er graag bijhoren maar moet eerst zijn moed maar eens bewijzen door in opstand te komen tegen een onderwijzer die zich inderdaad verdacht opdringerig gedraagt. De actualiteit van dit subplot is sinds de jaren '50 alleen maar toegenomen. 

    - Kolderieke hoogwaardigheidsbekleders: Eigenlijk hoeven de leerlingen helemaal niet in opstand te komen om de hoogwaardigheidsbekleders in verlegenheid te brengen. Dat doen ze zelf wel. De open dag die aan het eind in beeld gebracht wordt, is met volwassenen die oefeningen doen op het paard (afbeelding 2) en op de brug met gelijke leggers één van de meest vreemde open dagen die ik ooit gezien heb. Let ook op de rij stoelen achter de hoogwaardigheidsbekleders (afbeelding 2). Daarop zitten poppen die zo slecht zijn afgewerkt dat het onwaarschijnlijk is dat budgettaire krapte de enige reden voor dit gebrek aan kwaliteit is.

    DATUM: 3 juni 2017

    EIGEN WAARDERING: 6

    Zéro de conduite: Jeunes diables au collège (1933) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van Aki Kaurismaki, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Khaled is een vluchteling uit Syrië, die onderweg naar Finland zijn zus uit het oog is verloren.

    Wikström is een handelaar in overhemden die zijn vrouw verlaten heeft en zijn restpartij overhemden verkocht heeft. Hij gaat een avond naar het casino en incasseert daar flink. Met het gewonnen geld koopt hij het verlopen restaurant "De gouden pint" en begint een nieuw leven.

    Beide mannen lopen elkaar tegen het lijf als Khaled zijn slaapzak heeft uitgerold op de plek waar de afvalcontainers van het restaurant staan. Aanvankelijk ontstaat er een handgemeen, maar al snel daarna sluiten de beide mannen vriendschap.

    COMMENTAAR

    Enige tijd geleden zag ik een positieve recensie langskomen van "The happiest day in the life of Olli Maki" (2016, Juho Kuosmanen). Ik dacht bij mezelf: "Laat ik deze film een kans geven, want sinds het filmpensioen van Aki Kaurismaki is het al lang geleden dat ik een Finse film heb gezien". De film bleek echter in een zeer beperkt aantal bioscopen te draaien, dus het is er tot nu toe niet van gekomen. Aan de andere kant bleek Kaurismaki nog helemaal niet met filmpensioen en kwam korte tijd later met "The other side of hope" (2017) op de proppen (noot 1).

    Naar aanleiding van "The other side of hope" weidde de NRC op 19 april 2017 een artikel aan het werk van Kaurismaki. Volgens dit artkel zijn er een aantal constante elementen in zijn oeuvre aan te wijzen. De krant heeft het zelfs over "dezelfde legodoos" waaruit elke keer een nieuwe film wordt opgebouwd. De constante elementen zijn:

    - Helsinki;
    - Man zonder verleden;
    - Rock & Roll;
    - Drank en sigaretten;
    - Engagement.

    Van deze opsomming verbaast mij "de man zonder verleden" het meest. Zeker, in 2002 maakte Kaurismaki "The man without a past", maar geldt deze typering zijn hele oeuvre? Persoonlijk vind ik het feit dat bijna al zijn personages betere dagen hebben gekend een betere typering. De oorzaak dat ze betere dagen hebben gekend ligt dan vaak in de drank en sigaretten en rock & roll is een mooie manier om het sjofele en wat afgeleefde karakter in beeld te brengen. In vrijwel elke Kaurismaki film komt het voor dat op de hoek van de straat een overjarige hippie op een gitaar staat te spelen, waarbij je je afvraagt of deze vroeger geen volle zalen heeft getrokken.

    Bij Helsinki denk je al snel aan korte dagen, somberheid en een alcoholprobleem. Precies de stad waar de bovenstaand beschreven personages naadloos in passen. Het was dan ook een verrassing toen Kaurismaki met zijn vorige film "Le Havre" (2011) uitweek naar een andere stad. Nu is hij weer teruggekeerd op het oude nest. "The other side of hope" is het vervolg van een serie over havensteden, die met "Le Havre" is begonnen. Als het goed is, komt er ook nog een derde deel, maar met Kaurismaki weet je het maar nooit.

    Qua verhaallijn hebben "Le Havre" en "The other side of hope" veel met elkaar gemeen. In beide gevallen wordt een vluchteling in bescherming genomen door iemand uit het land van bestemming die het hart op de juiste plaats heeft en die de vluchteling uit handen van de autoriteiten weet te houden. Wel zijn er accentverschillen. Waar de autoriteiten (lees een overijverige inspecteur) het in "Le Havre" als zijn levenswerk zag de vluchteling in handen te krijgen, treden de autoriteiten Khaled in "The other side of hope" tegemoet op een gedesinteresseerde en bureaucratische wijze. Belangrijkste verschil is echter dat de vluchteling en zijn weldoener in "The other side of hope" een meer gelijkwaardige positie innemen tegenover elkaar. In "Le Havre" was de vluchteling een kind, hier is het een volwassene. In "Le Havre" was de weldoener een wijze oude man, hier is Wikström net gescheiden en als het ware een ontheemde in eigen land.

    Hoe interessant deze accentverschillen ook zijn, in essentie gaan beide films over de vluchtelingenproblematiek. Inzake deze problematiek is de visie van Kaurismaki (een visie waarin medemenselijkheid centraal staat , zie ook "engagement" in het NRC rijtje) niet veranderd. Zoals ik al schreef bij "Le Havre" is deze visie zo gedateerd dat hij bijna verfrissend wordt. In de afgelopen jaren, jaren waarin veel landen grote moeite doen hun grenzen zo dicht mogelijk te houden en "vrij verkeer van personen" bijna een scheldwoord is geworden, is dat niet anders geworden. In een mooie scene zien we de confrontatie van de "gedateerde" en de "populistische" visie op vluchtelingen. Khaled loopt 's avonds eenzaam op straat en krijgt op een gegeven moment een aantal rechts extremistische vreemdelingenhaters achter zich aan. Juist als deze tot de aanval over willen gaan, springen als duveltjes uit doosjes achter allerlei pilaren vandaan een aantal zwervers, die de hooligans met een welgemikte slag van hun drankfles buiten gevecht weten te stellen.

    De films van Kaurismaki hebben wel wat weg van animatiefilms. Dit wordt enerzijds bereikt door het gebruik van primaire kleuren (afbeelding 1) en anderzijds door het onderkoeld en emotieloos acteren van praktisch alle personages. Met name dit laatste heeft het effect dat hun leven saaier overkomt dan het daadwerkelijk is. Wikström probeert wanhopig het restaurant dat hij heeft gekocht er weer bovenop te helpen (elke week wordt een nieuwe exotische wereldkeuken uitgeprobeerd) en Khaled is even wanhopig op zoek naar zijn zus (die hij gedurende de vlucht uit het oog heeft verloren en die nu waarschijnlijk in een vluchtelingenopvang "ergens in Europa" zit). Toch weet Kaurismaki deze wanhoopspogingen in beeld te brengen alsof ze een vorm van dagelijkse routine zijn. Tijdens de film vroeg ik mij af waaraan mij dat ook alweer deed denken?  Aan het eind van de film ligt Khaled te luieren in het gras langs de rivier (afbeelding 2), en opeens wist ik het. Dit doet mij denken aan de dagelijkse sleur van "Paterson" (2016, Jim Jarmusch), die zit te lunchen aan de Passaic river! In deze film van Kaurismaki is "the other side of hope" niet dispair, "the other side of hope is more hope".

    Noot 1: In "The other site of hope" wordt de rol van Wikström gespeeld door Sakari Kuosmanen. Deze acteur heeft dus dezelfde achternaam als de regisseur van "The happiest day in the life of Olli Maki". Een familieband heb ik op internet niet kunnen achterhalen. Misschien is Kuosmanen wel gewoon het Finse Jansen.

    DATUM: 29 april 2017

    EIGEN WAARDERING: 7

     

    Toivon tuolla puolen (2017) on IMDb


    Reacties
    Filmposters