Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    Films  in de nacht volgend op de aangegeven datum worden, ook als ze na  24:00 uur starten, aan deze datum toegerekend.

     

    Groundhog day

    Maandag 24 september, 20:30 - 22:35 uur

    RTL 8

     

     

    Fargo

    Vrijdag 28 september, 00:25 - 02:15 uur

    RTL 8

    Meest recente artikelen

    DE REGISSEUR

    Juzo Itami (1933 - 1997) leidde aanvankelijk een leven van 12 ambachten en 13 ongelukken, voodat hij (al over de 50) in 1984 aan een loopbaan als regisseur begon. Zijn debuutfilm was "The funeral", waarin hij de Japanse begrafenisrituelen op de korrel nam. Bijna 25 jaar later zou Yojiro Takita ("Departures", 2008) een hit hebben met hetzelfde onderwerp. "Tampopo" (1985), dat de Japanse noedelsoep tot onderwerp heeft, was zijn doorbraak buiten Japan en zou zijn bekenste film blijven.

    Itami behandeld in zijn films typisch Japanse onderwerpen , en neemt deze graag op een lichtvoetige manier op de korrel. Dit werd hem niet altijd in dank afgenomen. Zo maakte hij in 1992 "The gangster's moll", waarin de Yakuza (de Japanse maffia) op de hak werd genomen. Zes dagen nadat deze film in roulatie was gegaan werd Itami in elkaar geslagen. 

    In zijn privéleven was Itami overigens niet zo lichtvoetig. In 1997 werd hij door de boulevard pers beschuldigd van vreemdgaan. Itami voelde zich zodanig in zijn eer aangetast dat hij zelfmoord pleegde, met een brief waarin hij de beschuldigingen weersprak in zijn zak.

    HET VERHAAL

    Vrachtwagenchauffeur Goro en zijn bijrijder Gan stoppen bij een ramen-bar (ramen = Japanse noedelsoep). Zij treffen de zoon van de eigenares huilend aan voor de deur. Hij is door drie klasgenootjes gepest. De eigenares zelf heeft het ook niet makkelijk, want haar klandizie bestaat vooral uit ongure types. Als deze types te opdringerig worden, neemt Goro het op voor de eigenares. Wat hem op een aframmeling komt te staan. 

    De eigenares verzorgt de kwetsuren van Goro en de volgende ochtend zitten Goro, Gan, de eigenares en haar zoontje gezamenlijk aan het ontbijt. De eigenares vertelt dat haar man niet lang geleden gestorven is en haar zaak niet echt goed loopt. Ze heeft moeite om het hoofd boven water te halen. Goro besluit op te treden als haar coach om van haar ramen-bar gezamenlijk een toptent te maken.

    COMMENTAAR

    De eerste beelden van "Tampopo" hebben onmiskenbaar een Western flavour. De lonely cowboy arriveert op zijn paard (in dit geval met zijn vrachtwagen), en loopt een saloon binnen (in dit geval een ramen-bar). De held stelt vast dat de waardin geterroriseerd wordt door "bad guys" en stelt orde op zaken. In plaats van een Spaghettii Western (Sergio Leone) kunnen we in dit geval misschien wel spreken van een Noodle Western. 

    Al vrij snel na de openingsscene nemen andere genres het echter over. Steeds nadrukkelijker wordt de film een comedy met een hoog slapstickgehalte. Het hoofdverhaal (het upgraden van de ramen-bar van Tampopo, noot 1), wordt afgewisseld met allerlei korte losse scenes waarin een visuele "gag" centraal staat. Om een voorbeeld te noemen. In een Italiaans restaurant legt een Japanse etiquette lerares uit hoe je spaghetti moet eten. Haar lessen worden 180 graden tegengesproken door de gedragingen van een Italiaanse toerist, die op dat moment ook toevallig bij het restaurant eet. De leerlingen besluiten op een gegeven moment toch maar het voorbeeld te volgen van de Italiaanse toerist.

    Dat de film geen rommeltje wordt heeft te maken met het feit dat zowel het hoofdverhaal als alle "tussenscenes" te maken hebben met eten. Films over het eten zijn ook in het Westen geen onbekend fenomeen. Denk aan: "La grande bouffe" (1973, Marco Ferreri), "Babettes gaestebud" (1987, Gabriel Axel) en "Big night" (1996, Campbell Scott en Stanley Tucci).  In de Japanse cinema lijkt het de laatste jaren een ware rage te worden. Ik noem: "An" (2015, Naomi Kawase) (Japanse regisseuse over de Japanse keuken, i.c. een bonenschotel), "Ramen heads" (2017, Koki Shigeno) (Japanse regisseur over de Japanse keuken, i.c. ramen (net als in "Tampopo")), "The ramen girl (2008, Robert Ackerman) (Westerse regisseur over de Jpanse keuken, weer ramen) en tenslotte "Jiro dreams of sushi" (2011, David Gelb) (een Westerse regisseur over de Japanse keuken, dit keer sushi). 

    Aan het eind van de film wordt teruggekeerd naar de conventies van het Western genre. Het is voor iedereen duidelijk dat er inmiddels een romance is ontstaan tussen Goro en Tampopo (nog een genre in de film), maar de tradities van de Western vereisen dat de lonesome cowboy verder trekt als hij orde op zaken heeft gesteld (anders zou hij ook niet meer lonesome zijn). En zo zien we Goro aan het eind van de film tevreden naar de lange rij wachtenden voor het restaurant van Tampopo kijken alvorens hij weer in zijn vrachtwagen stapt.

    "Tampopo" heeft met noedelsoep een typisch Japans onderwerp. Toch worden er wel concessies aan de Westerse smaak gedaan, en dan vooral op muziekgebied. De score bestaat voor een groot deel uit Westerse klassieke muziek, en dan vooral Mahler. Een paar keer horen we het Adagietto uit de 5e symphonie terugkomen, en dat is dan vooral in relatie tot "de man in het witte pak". Een duidelijke verwijzing naar "Death in Venice" (1971, Luchono Visconti).  

    Noot 1: Het hoofdverhaal heeft trouwens verrassend veel overeenkomsten met de televisieserie "Herrie in de keuken" (uitgezonden vanaf 2005) , waarin de bekende kok Herman de Blijker slechtlopende restaurants probeert te redden.

    DATUM: 14 september 2018

    EIGEN WAARDERING: 8

    Tampopo (1985) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Gustav Möller (1987 of 1988) debuteerde in 2018 met zijn eerste lange film "Den skyldige" Het was een instant hit op de filmfestivals. In een interview gaf Möller toe dat dit succes voor hem niet als een complete verrassing kwam. Juist om de verleiding te weerstaan om meer van hetzelfde te gaan maken was hij al bezig met zijn volgende project.

    HET VERHAAL

    Een politieman is, hangende naar een onderzoek bij een incident waar hij bij betrokken was, van de straaT gehaald en op de 112 meldkamer gezet. Tijdens een nachtdienst krijgt hij eeen vreemd telefoontje. Het duurt enige tijd voor hij door heeft dat het telefoontje afkomstig is van een vrouw die samen met een man in een auto zit. De man weet niet dat de vrouw 112 belt, hij denkt dat ze haar dochtertje belt. De vrouw kan derhalve niet vrijuit spreken en de politieman kan alleen maar vragen stellen waar zij met "ja" of "nee" op kan antwoorden. Zo kan hij bijvoorbeeld niet vragen naar het kenteken van de auto. 

    Dit telefoontje blijkt het begin van een steeds complexer wordende zaak.

    COMMENTAAR

    "Den Skyldige" is een film die praktisch gesproken draait om één acteur (Jakob Cedergren als de politieman). De rest van de acteurs die (meestal onscherp) in beeld komen zijn (met alle respect) "kamervulling".  Zijn tegenspeelster (Jessica Dinnage als de vrouw) komt nooit in beeld. We horen alleen haar stem en vernemen haar verhaal door de telefoon. Zoals de regisseur in een interview ook aangaf, komen op deze manier de sterke punten van film (we zien de reacties van de politieman in beeld) en boek (we kunnen onze eigen  beelden vormen bij het verhaal van de vrouw) samen.

    De manier waarop "Den skyldige" het verhaal in beeld brengt is wel vernieuwend, maar niet uniek. In 2013 had Steven Knight al eens een soortgelijk vertelconcept toegepast in de film "Locke". Evenals in "Locke" heeft de politieman die de telefoongesprekken voert zowel privé als zakelijk problemen. In tegenstelling tot "Locke" staan zijn problemen echter los van deze telefoongesprekken. Als werknemer van 112 krijgt hij immers wildvreemden aan de lijn.

    De regisseur kreeg het idee voor het maken van "Den skyldige" naar aanleiding van een you tube 112 filmpje. Later liep hij een tijdje stage bij zo'n 112 centrale. Het viel hem op dat de geroutineerde medewerkers, zelfs bij de meest dramatische gesprekken, het hoofd koel wisten te houden en emotionele betrokkenheid wisten te vermijden. Als je dit vak doet kan je ook niet anders, realiseerde hij zich later.

    Het punt is dat de politieman uit "Den skyldige" geen ervaren 112 medewerker is. Hij is hier neergezet omdat hij, hangende het onderzoek, als straatagent geschorst is. Daar komt nog bij dat hij als straatagent gewend is zelf handelend op te treden. Hier moet hij de boodchap aannemen en doorgeven aan de betreffende meldkamer (op zijn computerscherm ziet hij welke zendmast het inkomende gesprek opvangt en waar de beller dus ongeveer is in Denemarken). Zelf actie ondernemen is uit den boze.

    Uiteraard raakt onze politieman wel emotioneel betrokken bij de zaak en probeert hij (via zijn collega's bij de politie) wel zelf actie te ondernemen. We beseffen als kijker dat hij (ver) buiten zijn boekje gaat, maar hoe meer we het eigen verhaal van de politieman leren kEnnen, hoe beter we dat snappen.

    "Den skyldige" is qua opzet niet uniek. Vijf jaar geleden vertelde de film "Locke" op soortgelijke wijze een verhaal. Het verhaal van "den skyldige" is echter spannender dan dat van "Locke" en bovendien is het eigen vErhaal van de politieman op een meer indirecte en subtiele manier verbonden met het hoofdverhaal van de film (in "Locke" vielen deze twee verhalen min of meer samen). Daar komt nog bij het verrassende camerawerk, met soms extreme close ups. Tijdens spannende plotwendingen zien we de zweetdruppeltjes soms op het voorhoofd van Jokab Cedergren parelen (kunnen acteurs op commando zweten?). Al met al een droomdebuut.

    DATUM: 24 augustus 2018

    EIGEN WAARDERING: 9

    Den skyldige (2018) on IMDb

    Reacties

    Milos Forman (1932 - 2018) was één van de voormannen van de Tsjechische new wave. Met films als "Loves of a blonde" (1965, ook bekend als "A blonde in love") en "The firemen's  ball" (1967) brak hij door in Tsjechoslowakije. De laatste film leverde hem tevens een ticket naar Hollywood op. Achteraf maar gelukkig, want niet lang daarna was het afgelopen met de Praagse lente en waarschijnlijk ook met zijn carrière. In Amerika ging die carrière echter gewoon door, met films als "One flew over het cuckoo's nest" (1975) en "Amadeus" (1984) als bekendste resultaten.

    DE REGISSEUR

    Nuri Bilge Ceylan (1959) is momenteel (i.e. 2018) de onbetwiste vaandeldrager van de Turkse cinema. Na het afronden van zijn opleiding heeft hij eerst een tijdje gereisd. Eenmaal terug in Turkije moest hij zijn dienstplicht nog vervullen, zodat pas daarna (op relatief late leeftijd) zijn carrière als regisseur kon beginnen.

    Ceylan brak door met zijn derde film "Uzak / Distant" (2002), daarna zijn eigenlijk al zijn films lovend ontvangen. Met een tussenperiode van meestal een paar jaar zijn achtereenvolgens verschenen: "Iklimler / Climates" (2006), "Three monkeys" (2008), "Once upon a time in Anatolia" (2011) en "Wintersleep" (2014).

    Waar "Uzak" en "Iklimler" vooral relatiedrama's zijn, wordt in "Three monkeys" en "Once upon a time in Anatolia" nadrukkelijk een crime element aan het verhaal toegevoegd. Met "Wintersleep" keert Ceylan weer terug naar het relatiedrama.

    HET VERHAAL

    In het dorpje van Yusuf is de fabriek, die zowat de enige werkgever van het dorp was, failliet gegaan. Yusuf trekt naar Istanbul om werk te vinden. Zijn plan is om een weekje bij zijn oom Mahmut te logeren en in die week een baan op de wilde vaart te scoren.

    COMMENTAAR

    Bij de film "Kedi" (2016, Ceyda Torun) had ik mooie plaatjes van Istanbul verwacht , maar werd daarin enigszins teleurgesteld. Zoals altijd is de vormgeving bij Ceylan in orde, en treffen we deze mooie plaatsjes van een (winters) Istanbul wel aan in "Uzak" (evenals straatkatten overigens).

    Uiteindelijk gaat het in "Uzak" echter niet om de mooie plaatjes, maar om de relatie tussen oom Mahmut en neef Yusuf. Deze relatie is moeizaam. De titel van de film wordt in het Engels ook wel vertaald met "Distant" (ver weg), maar dat heeft mijns inziens toch teveel een fysieke betekenis. "Detached" (afstandelijk) zou wat dat betreft een betere vertaling zijn.

    In een recensie las ik dat Ceylan in "Uzak" de wereld in de buitenscenes bewust kleiner maakt dan hij is, en het appartement van Mahmut in de binnsenscenes (door middel van een groothoeklens) juist bewust groter maakt. Met betrekking tot de buitenscenes ben ik het niet met deze constatering eens. Met betrekking tot de binnenscenes wordt het appartement  van Mahmut inderdaad uitvergroot tot een soort labyrinth van kamers. Ik vraag mij echter af of dat in het kader van het centrale thema van de film een verstandige keuze is geweest. Was het niet veel krachtiger geweest om het appartement juist optisch kleiner te maken, waardoor deze twee mannen (die niet echt met elkaar door één deur kunnen) des te meer op elkaars lip komen te zitten?

    Belangrijkste vraag van de film is waarom de omgang van de twee mannen zo stroef verloopt. Dit ligt enerzijds aan de zelfoverschatting van Yusuf. Hij komt (zonder noemenswaardige opleiding) van het platteland naar Istanbul en is er heilig van overtuigd binnen een week een baan te scoren. Zijn oom weet vanaf het allereerste moment dat de zoektocht (en dus de logeerpartij) langer gaat duren. Mahmut wordt niet heel erg enthousiast van dit vooruitzicht, temeer daar hij zelf weinig heeft om over op te scheppen. Naar Istanbul gekomen met de ambitie om een artistiek fotograaf te worden, moet hij het tegenwoordig hebben van reclameklussen. In veel films duidt de overgang van artistieke ambities naar de reclamewereld (of het nu gaat om een schrijver of om een fotograaf) op een mislukte carrière, zo niet een mislukt leven. Daar komt in het geval van Mahmut nog bij dat we er gedurende de film achterkomen dat zijn reclameschnabbels allesbehalve hoogstaand zijn. Desondanks probeert Mahmut zichzelf tegenover de "boerenpummel" Yusuf te afficheren als een culturele cosmopoliet. Een staaltje hypocrisie zonder weerga. In een veelzeggende scene jaagt Mahmut Yusuf eerst naar bed door naar een arthouse film te kijken (overigens op zich een staaltje zelfspot van de regisseur), waarna hij na diens vertrek onmiddellijk overschakelt naar een pornofilm.

    Naast tegenslag in hun carrière hebben zowel Mahmut als Yusuf moeite met vrouwen. Mahmut heeft de scheiding van zijn ex nog lang niet verwerkt. Yusuf heeft juist problemen met het beginnen van een relatie. De moderne wijze waarop de Istanbulse vrouwen zich kleden, trekt hem aan. Als hij na een paar dagen zwerven door Istanbul wel door heeft dat een baan er 1-2-3 niet in zit, richt hij zijn aandacht dan ook steeds vaker op leuke meisjes die hij tegenkomt. Hij volgt ze van een afstand, maar is te verlegen om ze aan te spreken. Zijn achtervolgingen eindigen er dan ook steevast mee dat het meisje in kwestie haar verloofde ontmoet.

    Hoewel het actiegehalte in "Uzak" erg laag is, zijn er twee scenes die de mislukkingen in het leven van de beide hoofdpersonen schreinend symboliseren. Het onvermogen van Yusuf om werk te vinden wordt gesymboliseerd door het zinkende schip dat hij tijdens zijn eerste omzwervingen door Istanbul tegenkomt. Op dat moment weet je als kijker eigenlijk al dat zijn zoektocht naar een baan op niets zal uitlopen. De problemen van Mahmut met vrouwen worden gesymboliseerd door de stalkscene op de luchthaven. Zoals eerder opgemerkt heeft Mahmut zijn scheiding nog lang niet verwerkt. Zijn ex vrouw heeft inmiddels echter een nieuwe vriend en emigreert met deze vriend naar Canada. Om zijn eigen emotionele problemen nog eens te onderstrepen volgt Mahmut zijn ex tot aan het inchecken toe.

    Aan het eind van de film heeft Yusuf het huis van zijn oom verlaten. Hij was de (op weinig gebaseerde) hooghartige houding beu. Erg spijten doet dit Mahmut niet. Eindelijk rust! Hij gaat naar buiten, zoekt een bankje langs de Bosporus op en rookt een sigaretje. Tijdens deze slotscene zoomt de camera langzaam in op het gezicht van Mahmut. Het beeld van Mahmut op zijn bankje (afbeelding 1) straalt, ondanks de hervonden rust en privacy, ontegenzeggelijk een diepe eenzaamheid uit. Toch een hele andere uitstraling dan de, veel romantischer, "bankje langs de rivier scene" in "Manhattan" (1979, Woody Allen) (afbeelding 2).

    DATUM: 31 augustus 2018

    EIGEN WAARDERING: 7  

    Uzak (2002) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het oeuvre van Milos Forman, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina

    HET VERHAAL

    Ter ere van hun oud voorzitter organiseert de vrijwillige brandweer van een klein Tsjechoslowaaks stadje een feest. Aan alles is gedacht. Zo is er een tombola en een miss verkiezing. De uiteindelijke schoonheidskoningin zal de oud voorzitter dan aan het eind van het feest een aandenken overhandigen.

    Al snel ontaardt het feest echter in een totale chaos.

     

     

     

    COMMENTAAR

    "The firemen's ball" (1967) is in veel opzichten een vervolg op "Loves of a blonde" (1965, Milos Forman). In beide films is er sprake van een feest in een klein Tsjechisch stadje dat volledig uit de hand loopt. Waar het bij "Loves of a blonde" vooral om amoureuze ontwikkelingen gaat, spelen bij "The firemen's ball" corruptie en incompetentie een hoofdrol. Corruptie in de zin dat de hele prijzentafel van de tombola wordt gejat (zie clip).  Incompetentie in de zin dat tijdens het feest een boerderij tot de grond toe affikt. Men was even vergeten een achterwacht te regelen.

    Vanaf het uitkomen van de film was het de vraag of het hier een persiflage betrof, waarbij de vrijwillige brandweer model stond voor de communistische bureaucratie? Forman ontkende dat in eerste instantie. Producer Carlo Ponti vroeg tijdens het maken van de film aan Forman of hij voor de miss verkiezing geen mooiere meisjes kon uitkiezen (afbeelding 1). Hiermee gaf hij te kennen dat ook hij de film niet als een satire beschouwde. Wie dat wel deed was de nieuwe Tsjecoslowaakse regering die, na het neerslaan van de Praagse lente, in 1968 door de Russen in het zadel werd geholpen. Zij deden de film "voor altijd en eeuwig" in de ban. 

    Met de carrière van Forman zou het ongetwijfeld slecht zijn afgelopen als hij niet kort daarna Tsjechoslowakijke had verruild voor de Verenigde Staten. Eenmaal in het vrije Westen heeft hij overigens volmondig toegegeven dat de film als een satire was bedoeld.

    Ook zonder de politieke bijbedoelingen is de film overigens het bekijken zeker waard. De humor doet in de verte denken aan "Fawlty towers" of "Dad's army / Daar komen de schutters".

    Aan het eind van de film is de feestzaal geheel verlaten, op de oud voorzitter na (afbeelding 2). Bij gebrek aan een "beauty queen" besluit het organisatiecomité de voorzitter zijn aandenken dan maar zelf te overhandigen. Ondanks de chaos bedankt de oud voorzitter de leden van het comité. Hij opent de luxe, met fluweel bekleden kist. Uiteraard blijkt het aandenken gestolen, de kist is leeg. Zelfs nu weet de oud voorzitter zijn gezicht in de plooi te houden. Als de leden van het comité in de persiflage model staan voor communistische apparatchik, wie zou de voorzitter dan representeren?

    DATUM: 18 augustus 2018

    EIGEN WAARDERING: 8   

    Het brandt m'n liefje (1967) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Zie voor een overzicht van het werk van Billy Wilder het openingsartikel op de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Alcoholist Don Birnham (Ray Milland) staat op het punt om met zijn broer (Wick Birnham gespeeld dppr Phillip Terry) en zijn verloofde (Helen St James gespeeld door Jane Wyman) een weekendje naar het platteland te gaan. Zo als elke verslaafde is Don als de dood voor het platteland. Bovendien is dit weekendje weg ook expliciet bedoeld als afkick weekend. Via allerlei uitvluchten en smoesen weet Don de trein te missen. Wick is het gedrag van zijn broer spuugzat en gaat toch. Helen vindt dat haar verloofder ziek is en haar hulp nodig heeft. Zij blijft thuis.

    Wat een afkickweekend had moeten worden, wordt een overdadig door drank overgoten weekend.

    COMMENTAAR

    "The lost weekend" is een film over alcoholverslaving, en dit was in 1945 een riskant onderwerp voor een film. Dronken mannen waren in Hollywood in die tijd vooral grappig, bijvoorbeeld in films met W.C. Fields zoals "The Bank Dick" (1940, Edward Cline) en  "Never give a sucker an even break" (1941, Edward Cline).  In "The lost weekend" is de figuur van Don Birnham allesbehalve grappig. Nuchter is het misschien best een aardige man, maar eenmaal in de greep van de drank doet hij alles om aan geld voor een fles te komen. Hij bedriegt zelfs, of misschien wel bij voorkeur (omdat ze nu eenmaal de makkelijkste slachtoffers zijn), degenen die hem het meest na aan het hart liggen.

    "The lost weekend" (alcoholverslaving) en "The man with the golden arm" (1955, Otto Preminger) (drugsverslaging) doorbraken het taboe in Hollywood op de verslavingsfilm. Daarna zouden er nog vele volgen. Zonder volledig te willen zijn en mezelf beperkend tot alcoholverslaving kan ik noemen "Days of wine and roses" (1962, Blake Edwards), "Under the volcano" (1984, John Huston) en "Leaving Las Vegas" (1995, Mike Figgis). 

    "The lost weekend" is rijk aan beeldtaal. Ik pak er enkele momenten uit die mij opvielen.

    - In "Odd man out" (1947, Carol Reed) ziet de hoofdpersoon beelden in het schuim van zijn bier. Don Birnham drinkt geen bier maar whisky, en dit vocht is kraakhelder. Toch voel je (ook als niet alcoholist of zelfs als geheelondhouder) de magnertische kracht waarmee Don naar het glas toegetrokken wordt als cameraman John Seitz dit glas in close up neemt.
    - In "Zodiac" (2007, David Fincher) is een scene opgenomen waarin we in fast forward de bouw van een wolkenkrabber zien. Bedoeling van deze scene is te benadrukken hoe lang het Zodiac dossier bleef open staan. Zoals de titel doet vermoeden speelt "The lost weekend" zich af in een tijdspanne van een paar dagen. Desondanks vindt regisseur Billy Wilder zijn eigen (en wat mij betreft minder vergezochte) manieren om het tijdsverloop subtiel aan te duiden. Zo wordt het verloop van de dagen aangegeven door het aantal kranten en het aantal flessen melk dat zich voor de deur van het appartement van Don verzamelt (hij heeft het te druk met drinken om ze binnen te halen). Het verloop van de uren wordt in beeld gebracht door een close up van het aantal kringen dat de whiskyglazen van Don inmiddels op de tap hebben achtergelaten. Eén van de gevolgen van het zuipen van Don is dat hij alle gevoel voor tijd kwijt raakt. In onderstaand citaat brengt hij dat zelf mooi onder woorden.

    Do you ever lie in your bed looking at the window? A little daylight's coming through and you start to wonder. Is it getting lighter? Is it getting darker? Is it dawn or is it dusk? That's a terrifying problem, Nat. Because, if its dawn, you're dead! The bars are closed. The liquor stores aren't open until nine o'clock and you can't last until nine o'clock!

    -   Zijn alcoholmisbruik leidt onvermijdelijk tot een delirium. Tijdens de waanvoorstelingen komt een imaginaire muis uit een imaginair gat in de muur gekropen. De muis wordt aangevallen en gedood door een imaginaire vleermuis, die door de kamer van Don vliegt. Deze scene is behoorlijk leguber, en doet in de verte denken aan de beroemde droomscenes uit "Spellbound" (1945, Alfred Hitchcock). 
    - Zo mogelijk nog meer leguber zjn de scenes die in een afkickkliniek zijn gefilmd. Net als sommige scenes in de straten van New York, zijn deze scenes op locatie gefilmd. Dat wil in dit geval zeggen op de verslavingsafdeling van het Bellevue ziekenhuis in New York. Het deed mij denken aan de scenes die Ulrich Seidl voor zijn film "Import Export" (2007), die gaat over een Oekraïense vrouw die in Oostenrijk in de bejaardenzorg terecht komt, live opnam in een verpleeghuis. Overigens nam Wilder zijn scenes op met toestemming van de directie, wat in het geval van Seidl volgens mij niet helemaal het geval was.

    Wat gedurende het kijken van de film gaat opvallen is de ontzettende beschermende omgeving die Don Birnham, ondanks zichzelf, om zich heen heeft. Zijn broer, zijn verloofde, de kroegbaas (die overigens, ondanks alle waarschuwingen, wel doorschenkt) ja zelfs de huisbaas: allemaal proberen ze Don tegen zichzelf te beschermen en houden ze hem de hand boven het hoofd als hij desondanks toch weer de fout in gaat. Het is overduidekijk dat de (drank)duivel in Don zelf zit. Sleutel tot zijn drankzucht is de knauw die zijn zelfvertrouwen heeft gekregen toen hij als aanstormend schrijftalent nog voor zijn doorbaak in een "writers block" terechtkwam. Zoals hij beschrijft aan barman Nat geeft een lichte roes hem weer al zijn zelfvertrouwen terug.

    It shrinks my liver, doesn't it, Nat? It pickles my kidneys, yeah. But what it does it do to the mind? It tosses the sandbags overboard so the balloon can soar. Suddenly I'm above the ordinary. I'm competent. Extremely competent! I'm walking a tightrope over Niagara Falls. I'm one of the great ones. I'm Michaelangelo, molding the beard of Moses. I'm Van Gogh painting pure sunlight. I'm Horowitz, playing the Emperor Concerto. I'm John Barrymore before the movies got him by the throat. I'm Jesse James and his two brothers, all three of them. I'm W. Shakespeare. And out there it's not Third Avenue any longer, it's the Nile, Nat. The Nile and down into the barge of Cleopatra.

    Maar van de lichte roes naar totaal bezopen is voor Don maar een kleine stap, en als hij dan met een kater wakker wordt, is zijn zelfvertrouwen lager dan ooit. De vicieuze cirkel is geboren. Aan het eind van de film, als Don op het absolute dieptepunt lijkt aangeland, wordt de cirkel verrassend doorbroken. Daartoe aangespoord door zijn vriendin gaat Don een boek schrijven over een onderwerp waar hij als geen ander verstand van heeft, het leven van een alcoholist. Ongeloofwaardig? Jazeker, maar laten we dit "The lost weekend" niet te zwaar aanrekenen. Het was al moedig genoeg om het onderwerp verslaving uberhaupt aan te snijden.

    DATUM: 21 september 2018

    EIGEN WAARDERING: 8

    The Lost Weekend (1945) on IMDb





    Reacties

    Christopher Nolan (1970) werd geboren in Londen. Hij had een Engelse vader en een Amerikaanse moeder. Hij bracht zijn jeugd voor de helft door in Londen, en voor de andere helft in Chicago. In 1997 vestigde hij zich in Los Angeles.

    Nolan debuteerde in 1998 met "Following" en brak in 2000 door met de film "Memento". Deze film wordt achterstevoren verteld, en vergt het uiterste van de oplettendheid van de kijker. Toch werd de film een commercieel succes. Dit is daarna het handelsmerk van Nolan gebleven. Zijn verhalen zijn niet makkelijk, maar toch weten ze elke keer weer een relatief groot publiek te trekken. Aldus vormt hij de verbindende schakel tussen arthouse en commerciële cinema.

    Het meest bekend is wellicht zijn Batman trilogie, bestaande uit: "Batman begins" (2005), "The dark knight" (2008) en "The dark knight rises" (2012). Tussendoor maakte hij echter ook andere films die het aankijken meer dan waard zijn zoals "The prestige" (2006) en "Inception" (2010).

    Ook na afloop van de "Batman trilogie" blijft Nolan zich "in the picture" spelen met films als "Interstellar" (2014) en "Dunkirk" (2017).

    Ondanks de kwaliteit van zijn meer commerciële films blijft mijn voorkeur toch uitgaan naar de periode 1997 - 2005, toen de nadruk nog op arthouse lag.

    DE REGISSEUR

    David Fincher is zeer succesvol in het thrillergenre. In de jaren '90 legde hij een solide basis voor zijn succes met films als: "Se7en" (1995), "The game" (1997) en "Fight club" (1999), Na de eeuwwisseling borduurde hij hierop voort met onder andere "Zodiac" (2007) en "Gone Girl" (2014).

    VERHAAL

    In 1969 worden er rondom San Fransisco diverse moorden gepleegd. De moorden worden opgeëist door iemand die zich de Zodiac killer noemt.
    In de periode 1969 - 1978 schrijft deze Persoon diverse brieven naar voornamelijk de San Fransico chronical, waarin hij soms volgende moorden aankondigt.
    Inspecteur David Toschi (Mark Ruffalo), journalist Paul Avery (Robert Downey jr) en cartoonist / amateur speurder Robert Graysmith (Jake Gyllenhaal) bijten zich, deels los van elkaar deels in samenweking, vast in de zaak.
    De film, die gebaseerd is op het boek dat Graysmith over de zaak gepubliceerd heeft, volgt hen gedurende de periode 1969 - 1994.
    De Zodiac case is nooit opgelost.

    COMMENTAAR

    David Fincher maakte in de jaren '90 carriëre met actiefilms. Na de eeuwwisseling werden zijn films steeds psychologischer. Dit geldt voor "Zodiac" (2007) misschien nog wel meer dan voor "Gone girl" (2014).  Het woord "voortborduren" in het stukje over de regisseur is dan ook voor "Zodiac" eigenlijk niet helemaal terecht.  Wat betreft genres volgt het oeuvre van Fincher  een curve die min of meer tegengesteld is aan het oeuvre van Christopher Nolan. Nolan begint immers met een aantal psychologische films waarna zijn carrière zich steeds meer richting het actiegenre beweegt. 

    Over "Alien 3", een film uit het begin  van zijn carrière, heeft Roger Ebert eens gezegd dat het de mooiste slechte film was die hij ooit gezien had. Inderdaad heeft David Fincher altijd oog voor een mooie vomgeving gehad. Ook "Zodiac" ziet er gelikt uit. Op het eerste gezicht lijkt de film veel gemeen te hebben met "se7en" (1995). Beide fims gaan immers over een seriemoordenaar. Bij nadere beschouwing zijn de verschillen groter dan de overeenkomsten. De seriemoordenaar van "Se7en" is fictief terwijl  "Zodiac" is gebaseerd op echte misdrijven. In "Se7en" vinden de moorden door de hele film heen plaats. Bij "Zodiac" zijn ze geconcentreerd in het begin van de film. In de rest van de film vinden niet alleen geen moorden meer plaats, maar zal men ook tevergeefs zoeken naar achtervolgingen en "shootouts".

    De rest van de film wordt gedomineerd door telefoongesprekken, interviews en paperwork thuis of achter het bureau. De rest van de film heeft met andere woorden veel grotere overeenkomsten met "All the President's men" (1976, Alan J. Pakula) dan met "Se7en". Immers twee van de drie speurders (Toschi en Graysmith) werken bij een krant, en de sfeer op de redactie (grote delen van de dag vrij leeg, maar als de deadline van de krant nadert vol en nerveus) vormt, evenals bij "All the President's men", een essentiëel onderdeel van de film. Hierbij weet Fincher op een subtiele manier (rammelende typemachines, roken aan het bureau) een jaren 70 sfeer te creëren.

    Drie man (een inspecteur, een journalist en een amateur speurder) zijn dus op zoek naar de Zodiac killer (noot 1). Hierbij ontstaat als vanzelf een spanningsveld tussen samenwerken en concurreren. Samenwerken omdat alle speurders vinden dat de dader zijn straf niet mag ontgaan. Concurrentie omdat ze alle drie degene willen zijn die de puzzel uiteindelijk oplost. Concurrentie ook omdat ze alle drie een zeer verschillende professionele achtergrond hebben. Voor de journalist speelt bijvoorbeeld niet alleen het pakken van de dader, maar ook het scoren van een primeur. Met betrekking tot de cartoonist / amateur speurder kan worden opgemerkt dat bij hem juist de afwezigheid van elke proffessionele achtergond (althans op het gebied van speuren) een rol speelt. De rechercheur vreest dat hij zich daardor als een "ongeleid projectiel" zal gedragen. Ook zijn vrouw (en de kijker) houden hun adem in aangezien Graysmith niet schijnt te begrijpen dat de puzzel die hij aan het oplossen is, een zeer gevaarlijke puzzel is. Zijn speuractiviteiten zouden er toe kunnen leiden dat hij vandaag of morgen oog in oog komt te staan met de echte killer, en wellicht zijn volgende slachtoffer is. De naïviteit van Graysmith leidt tot een paar van de meest spannende scenes in de film.

    Tot slot nog iets over de professionele achtergrond van inspecteur David Toschi. "Zodiac" was niet de eerste film waarin een inspecteur voorkomt die op hem is gebaseerd. Inspecteur Bullitt (uit de gelijknamige film "Bullitt" (1968, Peter Yates) gespeeld door Steve McQueen, was de eerste. Ook Dirty Harry (uit de film "Dirty Harry, 1971, Don Siegel) gespeeld door Clint Raswood, was vormgegeven met hem in het achterhoofd. Sterker nog, "Dirty Harry" vertelt zeer losjes het verhaal van de Zodiac killer, al heet hij in die film de Scorpio killer en wordt hij uiteindelijk gepakt. In "Zodiac" treedt Toschi voor het eerst onder eigen naam op. In tegenstelling tot de voorgaande twee films is hij hier geen actieheld, maar meer (zowel qua uiterlijk als qua optreden) een inspecteur Columbo.

    Er is moed voor nodig om een film te maken van meer dan 2,5 uur grotendeels zonder actie en zonder ontknoping. Toch weet Fincher, en de uitstekende cast (ere wie ere toekomt), van de eerste tot de laatste minuut te boeien. Roger Ebert vat het in zijn recensie kernachting samen "Fincher understands that true crime is not the same genre as crime action". En zo is het maar net. In "Se7en" (om nog even op deze film terug te komen) passen de moorden netjes in een masterplan ( de slachtoffers staan voor de 7 Bijbelse zonden). Dit maakt het voor de rechercheurs wel zo overzichtelijk.  "Zodiac" is gecompliceerd als het echte leven zelf. Soms laat de killer jaren niets van zich horen.  De speurders zitten op een dood spoor (zie de vertwijfelde uitdrukking in het gezicht van inspecteur Tosch in afbeelding 1) en hopen bijna op een volgende moord. In zijn moorden valt overigens geen lijn te ontdekken. Het vermoeden bestaat dat hij sommige moorden zelf heeft gepleegd, maar andere ten onrechte heeft opgeëist. Kom daar als speurder maar eens uit.

    In februari 2018 is "I'll be gone in the dark" uitgekomen. Een boek van freelance crime blogster Michelle McNamara (net als Robert Graysmith geen professioneel inspecteur ) over de "Golden state killer". Deze was actief in Californië van 1974 - 1986. Ook dit dossier was nooit opgelost. Inmiddels is hier, in tegenstelling tot de Zodiac casus en dankzij moderne DNA technieken, een (inmiddels bejaarde) verdachte in beeld. Het zou me niet verbazen als het boek van McNamara op een gegeven moment ook een speelfilm gaat opleveren. Hopelijk is het net zo'n goede als "Zodiac". 

    Noot 1: Niet alleen de moorden in de film zijn echt gebeurd. Ook de speurders zjn gebaseerd op werkelijk bestaande personages.

    DATUM: 24 augustus 2018

    EIGEN WAARDERING: 8

    Zodiac (2007) on IMDb


    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het oeuvre van Billy Wilder, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Als verzekeringsagent Walter Neff (Fred MacMurray) langsgaat bij de familie Dietrichson om een autoverzekering te vernieuwen, treft hij alleen de vrouw des huizes Phyllis (Barbara Stanwyck) aan. Deze is ook geïnteresseerd in het afsluiten van een levensverzekering voor haar man (zonder zijn medeweten) met een niet kinderachtige dekking. Hoewel Walter Neff meteen nattigheid voelt, is hij zo onder de indruk van de charmes van Phyllis dat hij in haar plannen meegaat. Hij is zelfs bereid een handje te helpen bij de uitvoering.

    COMMENTAAR

    In de film noir wordt een cynisch wereldbeeld (inhoud) gecombineerd met vormgeving die (deels) is ontlend aan het Duits expressionisme. In de films van het Duits expressionisme werd veel gewerkt met schaduw en de tegenstelling tussen licht en donker. Het Duits expressionisme kan met enige fantasie worden beschouwd als de toepassing in de film van het uit de schilderkunst bekende "chiaroscuro" of "clair-obscur" waarvan Carvaggio (De Emmausgangers) en Rembrandt (Saul en David) zulke uitstekende voorbeelden hebben geschilderd.

    De hoogtijdagen van de film noir lopen ongeveer van "The Maltese Falcon" (1941, John Huston) tot "Touch of evil" (1958, Orson Welles). "Double indemnity" was dus een relatief vroege "noir". Het is ook zonder meer ook een klassieker onder de "noirs", en na afloop van de film vroeg ik mij af waar de film haar "status" precies aan ontleent.

    Het verhaal van verzekeringsfraude is zonder meer cynisch, maar de manier waarop het verteld wordt is bij vlagen ook tamelijk onwaarschijnlijk. Om te beginnen alleen al de polis, ik heb nog nooit gehoord van een levensverzekering die het dubbele bedrag uitkeert als de verzekerde bij een treinongeluk om het leven komt. Ook de manier waarop Walter Neff aanpapt met een klant komt niet erg realistisch over. Zie de onderstaande conversatie vol met dubbelzinnige en Hawksiaanse toespelingen, die plaatsvindt niet lang nadat Walter voor het eerst met Phyllis heeft kennisgemaakt.

    Phyllis: Mr. Neff, why don't you drop by tomorrow evening about eight-thirty. He'll be in then.
    Walter Neff: Who?
    Phyllis: My husband. You were anxious to talk to him weren't you?
    Walter Neff: Yeah, I was, but I'm sort of getting over the idea, if you know what I mean.
    Phyllis: There's a speed limit in this state, Mr. Neff. Forty-five miles an hour.
    Walter Neff: How fast was I going, officer?
    Phyllis: I'd say around ninety.
    Walter Neff: Suppose you get down off your motorcycle and give me a ticket.
    Phyllis: Suppose I let you off with a warning this time.
    Walter Neff: Suppose it doesn't take.
    Phyllis: Suppose I have to whack you over the knuckles.
    Walter Neff: Suppose I bust out crying and put my head on your shoulder.
    Phyllis: Suppose you try putting it on my husband's shoulder.
    Walter Neff: That tears it.

    Tot slot, en ook in andere recensies vaak gememoreerd, de scene (ongeveer halverwege de film) waarin Phyllis zich plotseling moet verbergen als ze Walter in zijn appartement opzoekt. Normaal gesproken gaat de voordeur van een appartement naar binnen open. Om het Phyllis gemakkelijk te maken blijkt de voordeur van Walter opeens naar buiten open te gaan.

    Sommigen zoeken het bijzondere aan "Double indemnity" niet zozeer in het verhaal, maar met name in de hoofdpersonen. Deze hoofdpersonen zijn namelijk geen beroepscriminelen maar een verzekeringsagent en een verveelde huisvrouw. Gewone burgers dus, waarvan het morele kompas echter behoorlijk van slag is. Wilder doet er alles aan om het gewone, burgerlijke, karakter van zijn misdadigers te benadrukken. Zo wordt hun tegenspeler vertolkt door Edward G. Robinson, iemand die normaal gesproken juist de schurkenrollen speelt (denk aan "Little Ceasar" (1931, Mervyn LeRoy)). Deze tegenspeler is ook geen politieagent of rechercheur maar de claimbeoordelaar van de verzekeringsmaatschappij waar ook Walter werkt. Tenslotte houden Walter en Phyllis geen "krijgsberaad" in een donkere kroeg maar zogenaamd tijdens het winkelen in een supermarkt.

    Ik waag te betwijfelen of het unieke van "Double indemnity" echt zit in het thema van gewone burgers die van het rechte pad afraken. Twee jaar later zou Tay Garnett met "The postman always rings twice" (evenals "Double indemnity" gebaseerd op een boek van James Cain) een soortgelijk thema uitwerken. De introductiescene van Phyllis aan het begin van "Double indemnity" (clip 1) wordt veel geroemd. Nu we het toch over "The postman always rings twice" hebben moet ik eerlijk toegeven dat ik de introductiescene van Cora (Lana Turner) (clip 2) veel sexier vindt, en dat deze scene het veel makkelijker maakt om te geloven dat een man als een blok voor haar valt.

    Ik denk dat het interessant is om nog wat langer stil te staan bj de vergelijking tussen "Double indemnity" en "The postman always rings twice". In beide films is er een buitenechtelijke relatie en besluiten de minnaars om de wettige echtgenoot uit de weg te ruimen. In mijn recensie van "The postman always rings twice" schreef ik dat de buitenechtelijke relatie in deze film gebaseerd was op liefde van beide kanten. De relatie in "Double indemnity" zou gebaseerd zijn op honger naar geld (de vrouw) en sex (de man). Dit is de klassieke interpratie van de film. Na het zien van de film en het lezen van de recensie van Roger Ebert begin ik toch te twijfelen. In de eerste plaats omdat de introductiescene van Phyllis nou niet zo indrukwekkend is om aannemelijk te maken dat een man zou willen meewerken aan een moord in ruil voor sexuele gunsten. Aan de andere kant wekt de introductie van Walter Neff (waaronder het vrij openlijk flirten met een klant die hij net ontmoet heeft, zie boven) het beeld op van een man met een vrij hoge (misschien wel te hoge)  dunk van zichzelf. Een man die uitdagingen nodig heeft om zijn overtrokken zelfbeeld in stand te houden. Een man die de neiging heeft om alles als een spel te zien. Hij flirt met Phyllis niet vanwege de sex, maar om te kijken of hij haar kan veroveren. Hij werkt mee met de moord op haar man niet om Phyllis te veroveren, maar om te kijken of hij zijn collega Barton Keyes, de claimbeoordelaar die er om bekend staat dat hij een zesde zintuig heeft voor valse claims, om de tuin kan leiden. Zo bezien is het motief van de moord dus niet alleen een combinatie van honger naar geld en sex (de klassieke "femme fatale" combinatie uit de film noir), maar ook een honger naar spanning en sensatie. "Double indemnity" kan op die manier worden beschouwd als een voorloper van "Badlands" (1973, Terrence Malick) en misschien is het wel deze interpretatie die "Double indemnity" haar speciale plek geeft onder de "film noir" films.

    Tot slot nog enkele opmerkingen over de manier waarop het verhaal verteld wordt. Qua structuur wordt het verhaal verteld via een flash back met Walter als voice over. Walter spreekt een bekentenis in, in de dictaphoon van Barton Keyes. Aan het begin van de film heeft hij een bloedvlek op zijn colbertje, en elke keer als we hem in zijn rol van voice over terugzien wordt deze bloedvlek groter. Hiermee komt vanaf het begin een onheilspellende sfeer over de film te hangen. de kijker weet immers vanaf het eerste moment dat de onderneming van Walter en Phyllis tot mislukken gedoemd is. Billy Wilder zou een zelfde vertelstructuur jaren laten ook toepassen in "Sunset boulevard" (1950).  In deze film zien we de verteller in de eerste scene zelfs levenloos in een zwembad drijven. 

    Aan het begin van deze recensie wordt als kenmerk van "film noir" het gebruik van schaduwen en scherpe tegenstellingen tussen licht en donker (clair-obscur) genoemd. Als we alleen naar dit kenmerk kijken is "Double indemnity" geen 100% noir. Cameraman John Seitz gebruikt voor een "film noir" een opvallende zachte belichting en veel grijstinten. In afbeelding 1 en 2 worden hiervan voorbeelden gegeven van resp. een buitenscene en een binnenscene.

    DATUM: 21 september 2018

    EIGEN WAARDERING: 8  

    Double Indemnity (1944) on IMDb














    Reacties

    DE REGISSEUR

    In mijn landenintroductie schrijf ik nog dat de Canadeze cinema toch vooral bestaat uit David Cronenberg en Atom Egoyan. Daar komen hoe langer hoe meer regisseurs bij, vooral Franstaligen. Eerst was er Denys Arcand ("Jesus of Montreal", 1989) en nu is er Claude Jutra (1930 - 1986).

    Jutra studeerde medicijnen, maar ging na zijn afstuderen meteen in de filmindustrie werken. Als zijn artistieke hoogtepunt worden beschouwd de films "Mon oncle Antoine" (1971) en "Kamouraska" (1973), al was laatstgenoemde film geen commercieel succes. In 1972 werd hem de orde van Canada aangeboden, die hij weigerde omdat hij een Quebec seperatist was.

    In het begin van de jaren '80 werd bij Jutra een vroege Alzheimer geconstateerd.  Vanaf 5 november 1986 werd Jutra vermist en in april 1987 werd zijn lichaam in de St Lawrence rivier gevonden met een briefje in zijn zak "Je m'appele Claude Jutra" (Ik heet Claude Jutra). Zelfmoord is dus heel waarschijnlijk.

    In 2016 ontstond een "Me too" avant la lettre rondom Claude Jutra. In een biografie en een krantenartikel gebaseerd op een anonieme getuige werd hij postuum beschuldigd van sex met minderjarigen. De (grondige) reactie liet niet lang op zich wachten. Op dezelfde dag als het krantenartikel kreeg de aan Jutra opgedragen filmprijs van Quebec een andere naam, evenals naar hem genoemde straten en pleinen.

    HET VERHAAL

    Het verhaal speelt in een klein stadje in de omgeving van Quebec in de jaren '40. Kerst nadert en in de '"general store" van het stadje zijn ze druk bezig met de kerstetalage. "Ze" zijn in dit geval de eigenaar van de shop Antoine en zijn vrouw Cecile, de clerk Fernand en de hulpjes Benoit (neefje van Antoine en Cecile) en Carmen. Zowel Benoit als Carmen wonen bij het echtpaar in en worden gezien als een soort stiefkinderen.

    Na de onthulling van de kerstetalage (wat in het dorp een "big deal" is, er wordt echt een laken voor de etalageruit weggetrokken) vindt er in de winkel een soort van kerstborrel voor het hele dorp plaats. Tijdens de kerstborrel krijgt Antoine een telefoontje van Mevrouw Poulin (die een eind buiten  het dorp woont) dat haar oudste zoon is overleden. Antoine is namelijk niet alleen winkelier maar ook nog eens de begrafenisondernemer van het dorp. Antoine en Benoit moeten er nu in de sneeuwstorm op uit om het lichaam op te gaan halen.

    COMMENTAAR

    Asn het begin van de film dwaalt de camera door het stadje. Een stadje dat overheerst wordt door de asbestmijnen (noot 1) in de buurt. Net als in films als "Kes" (1969, Ken Loach) en "The deer hunter" (1978, Michael Cimino) is vanaf het begin duidelijk dat het stadje er voor de industrie is en niet omgekeerd. Ook snel duidelijk wordt dat de Engelstaigen het in de mijn voor het zeggen heben, en de Franstaligen vooral op de werkvloer te vinden zijn. Vader Poulin krijgt het direct al aan de stok met de opzichter. met wie hij weigert Engels te praten. Niet lang daarna neemt hij de laatste slok van een biertje en merkt op "Zo, deze kunnen de Engelsen in elk geval niet meer opdrinken". Het moge duidelijk zijn dat Mijnheer Poulin het volkomen gehad heeft met de mijn. Niet lang daarna zien we Poulin met een knapzak over zijn rug het dorp uit trekken. Hij gaat aan de slag als houthakker en laat de zorgen voor het gezin over aan zijn vrouw. In een andere film zou Poulin wellicht als de vrijbuiter worden afgeschilderd, in "Mon oncle Antoine" heeft zijn gedrag toch iets van een vlucht.

    Zodra Poulin uit beeld is, richt de aandacht zich op de dorpswinkel van oom Antoine. Zoals uit het verhaal wel blijkt is dat veel meer dan alleen een winkel, het is het middelpunt van het sociale leven in het dorp (ongeveer zoals in "Come back to the 5&dime, Jimmy Dean, Jimmy Dean", 1982, Robert Altman). Ook hier zien we de verschillen tussen de sociale klassen echter duidelijk terug. Of Alexandrine Engels- of Franstalig is weet ik niet (haar naam doet nogal Frans aan), maar ze is in elk geval de vrouw van een hoge functionaris binnen de mijn. Haar aankomst op de kerstborrel wordt gefilmd alsof de koningin binnenkomt (afbeelding 1) en bij het passen van de lingerie die ze besteld heeft, krijgt ze duidelijk een VIP behandeling van de eigenares van de winkel.

    Waar het om de sociale tegenstellingen gaat, kiest Poulin derhalve voor een "vlucht strategie" terwijl in de winkel meer een "accepteer strategie" wordt gehanteerd.  De enige die (op bescheiden schaal) voor een "vecht strategie" kiest is Benoit, de hoofdpersoon van het verhaal (of althans de persoon door wiens ogen wij het verhaal zien). Als de directeur van de mijn met zijn paard door de straten van het dorp rijdt en de kerstgeschenken letterlijk voor de deuren van de huizen neergooid, vergast hij hem op enkele welgemikte sneeuwballen.

    "Mon oncle Antoine" is een 'coming of age" film van de tiener Benoit. In hoeverre de regisseur met het volwassen worden van deze jongen symbolisch ook de emancipatie van de Franstalige bevolkingsgroep van Quebec wil verbeelden werd mij tijdens de film niet helemaal duidelijk. Wel duidelijk is dat bij het volwassen worden in een coming of age film ook het sexueel volwassen worden hoort. Dit begint met het door een kier in de deur gluren naar Alexandrine, die (zoals boven reeds vermeld) lingerie staat te passen. Het wordt vervolgd door een spelletje tikkertje met Carmen (tussen de lijkkisten door, die op zolder staan opgeslagen), dat uiteindelijk eindigt in een wat onwennige en onhandige vrijpartij.

    Tijdens het ophalen van het lichaam van de oudste zoon van Poulin (een tocht die de laatste drie kwartier van de film in beslag neemt) komt Benoit er achter dat je op weg naar de volwassenheid niet alleen leuke dingen ontdekt. Oom Antoine  heeft op de kerstborrel al een halve fles Bols achter de kiezen en leegt op de slee, om de kou te bestrijden, de andere helft. Loslippig door de drank bekend hij aan Benoit dat zijn huwelijk met tante Cecile niet zo koek en ei is als op het eerste gezicht misschien lijkt. Bovendien gedraagt hij zich in huize Poulin niet al te tactvol. De vrouw des huizes biedt hem (na de koude rit) een maaltijd aan, oom Antoine maakt er een echte schranspartij van. Onwillekeurig komen gedachten aan "La grande bouffe / de grote schranspartij" (1973, Marco Ferreri) boven.  Ik had van deze scene graag een clip toegevoegd. De scene is opgenomen vanuit de "point of view (POV)" van Benoit, dat wil zeggen onder een ongebruikelijke hoek. Op de geluidsband zijn de smakgeluiden van oom Antoine te horen. Pas als de moeder in tranen uitbarst , wordt oom Antoine zich bewust van het ongepaste van zijn gedrag. "Ben je klaar met eten?" vraagt hij aan Benoit. "Ja" zegt Benoit, die het eten met geen vinger heeft aangeroerd. 

    Het is namelijk de eerste keer dat Benoit met zijn oom meegaat om een lijk op te halen, en zijn zenuwen worden er niet minder op nu het een jongen  van ongeveer zijn leeftijd betreft die bovendien ook nog erg op hem lijkt. Die gelijkenis brengt bij Benoit een "memento mori" teweeg, en misschien dat vanuit deze gedachten c.q. fantasieën de slotscene (die verder erg cryptisch is) te verkaren is.

     

    Noot 1: De film is gemaakt in 1971. De gevaren van asbest waren toen nog minder bekend dan nu. Hoewel de spanningen tussen Engelstaligen en Franstaligen zonder twijfel een element zijn in deze film geloof ik niet dat de regisseur wil suggereren dat de Engelstaligen willens en wetens de gezondheid van de Franstaligen op het spel zetten. Wel is het zo dat op dit moment asbestgerelateerde ziekten relatief veel voorkomen in de provincie Quebec. 

     

    DATUM: 7 september 2018

    EIGEN WAARDERING: 8

    Mon oncle Antoine (1971) on IMDb

    Reacties
    Filmposters