Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    Films  in de nacht volgend op de aangegeven datum worden, ook als ze na  24:00 uur starten, aan deze datum toegerekend.

     

    Pan's labyrinth

    Donderdag 21 juni, 22:00 - 00:25 uur

    Viceland

     

     

    Blue Valentine

    Maandag 25 juni, 01:00 - 02:45 uur

    NDR

     

     

    The big Lebowski

    Vrijdag 29 juni, 21:20 - 23:20 uur

    Canvas

     

     

    Boyhood

    Vrijdag 29 juni, 22:25 - 01:10 uur

    NPO 3

     

    Meest recente artikelen

    DE REGGISSEUR

    Ari Aster (1986 of 1987) maakte vanaf 2011 korte films. Met "Hereditary" (2018) maakte hij zijn eerste lange speelfilm.

    HET VERHAAL

    We komen in het verhaal als de moeder van Annie (Toni Colette) net is overleden. Uit haar rede bij de begrafenis maken we op dat het een moeilijke vrouw was. Ook komen we te weten dat de familie van Annie rijk "gezegend" is met allerlei psychiatrische aandoeningen.

    Enige tijd later gaat oudste zoon Peter (Alex Wolff) naar een feestje. Hij is vast van plan op dit feestje zijn onschuld te verliezen, bij voorkeur met het meisje dat voor hem in de klas zit. Hij is dan ook niet erg enthousiast om zijn zusje van 13 (Charlie gespeeld door Milly Shapiro) mee te nemen, maar zijn moeder dringt aan. Eenmaal op het feest hapt het meisje van zijn dromen toe, zodat Peter Charlie al snel aan haar lot overlaat. 

    De gevolgen laten niet lang op zich wachten want Charlie (die een notenallergie heeft) snoept van de chocolade-notentaart. Charlie overlijdt en de spanning in het gezin loopt na dit tweede sterfgeval binnen korte tijd op tot het kookpunt.

    COMMENTAAR

    De debuutfilm van Ari Aster is niet ongemerkt voorbijgegaan. Vergelijkingen met klassieke horrorfilms als "Rosemary's baby" (1968, Roman Polanski), "The exorcist" (1973, William Friedkin) en "The shining" (1980, Stanley Kubrick) waren niet van de lucht. Afgezien van het feit dat inhoudelijk gezien vooral de eerstgenoemde vergelijking hout snijdt, lijkt hier wel erg vroeg gejuicht te worden. Ari Aster was overigens de eerste om dat toe te geven.

    Wat mij ook weer bij "Hereditary" opviel was de afnemende kwaliteit in het tweede deel van de film. Na eerst de spanning zorgvuldig te hebben opgebouwd kunnen maar weinig regisseurs van horrorfilms de verleiding weerstaan om in het laatste half uur van de film volkomen "los te gaan". Dit viel mij op bij "Mother" (2017, Darran Aronofsky), bij "A quiet place" (2018, John Krasinski) en het viel mij opnieuw op bij "Hereditary".

    Je kan horror films indelen in films waarbij de horror van buiten komt en films waarbij de horror van binnen komt. "A quiet place" was typisch een film waarin de horror van buiten komt. Een harmonisch gezin bindt de strijd aan tegen buitenaardse monsters. Na het bekijken van "Hereditary" zal niemand op het idee komen om het gezin dat daarin centraal staat harmonisch te noemen. Zij binden de strijd aan tegen hun eigen monsters, en de naam van het belangrijkste monster is schuldbesef. 

    Dit begint al bij het overlijden van de moeder. Zoals gezegd was dat geen makkelijk persoon en Annie voelt zich er schuldig over dat zij bij het overlijden van haar moeder niet dat verdriet voelt dat ze verwacht had te voelen. Na het overlijden van Charlie komen daar twee gevoelens bij die misschien nog wel verwarrender zijn. In de eerste plaats ligt de directe schuld voor het overlijden van Charlie bij Peter. Hij heeft verzuimd om goed op zijn zusje te letten. Kan je echter de man die verantwoordelijk is voor het overlijden van je dochter haten als het je eigen zoon is? Daarbij komt dat Annie zich indirect ook schuldig voelt aan de dood van Charlie. Was zij het immers niet die er zo op aandrong dat Charlie met Peter mee zou gaan naar het feestje? Voor wat betreft dat indirecte schuldbesef kan een vergelijking worden gemaakt met Mildred (Frances McDoermand) uit "Three billboards outside Ebbing Missouri" (2017, Martin McDonagh).

    Al die onderhuidse spanningen komen naar boven tijdens een knetterende ruzie aan de eettafel (afbeelding 1). Wat mij betreft het hoogtepunt van de film en het einde van de fase waarin de spanning langzaam wordt opgebouwd. Daarna volgt in sneltreinvaart de ene verrassende ontwikkeling de andere op. Misschien dat liefhebbers van het horrorgenre dit deel van de film kunnen waarderen, Voor mij was het, na het veelbelovende begin, een afknapper.

    DATUM: 23 juni 2018

    EIGEN WAARDERING: 6

    Hereditary (2018) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Rainer Sarnet (1969) maakt films sinds 2006. "November" (2017) is de eerste film die in (het arthouse circuit van) het Westen is uitgebracht.

    HET VERHAAL

    Het boerenmeisje Liina is verliefd op Hans. Hans heeft zijn oog echter laten vallen op de (Duitse) barones. Via zwarte magie probeert Liina het hart van Hans alsnog te veroveren.

    COMMENTAAR

    Films uit de Baltische staten worden niet dagelijks vertoond in de Nederlandse bioscoopzalen. Puttend uit mijn eigen herinnering kom ik niet veel verder als "Darkness in Tallin" (1993, Iikka Järvi-Laturi) en "Tries dienos / Three days" (1992, Sharunas Bartas).  Daarbij zit ik dan ook nog een beetje te smokkelen , want eerstgenoemde film speelt wel in Estland maar is gemaakt door een Finse regisseur. Laatstgenoemde film is gemaakt door een Litouwse regisseur maar speelt in Rusland. Met enige goede  wil zou je Kaliningrad, het door Polen, Letland en Littouwen ingeklemde stukje Rusland nog wel Baltisch Rusland kunnen noemen.

    "November" is gemaakt door een Estse regisseur en speelt zich af in Estland. Het is gesitueerd in de Middeleeuwen en bijgeloof, zwarte magie, hekserij en de duivel spelen een belangrijke rol. Dit alles slechts voorzien van een flinterdun laagje Christendom. "November" is echter niet gesitueerd in de historische Middeleeuwen, maar in een soort fantasy variant hiervan. In de overdonderende openingssceene zien we een kratt voor zijn meester een koe stelen. Een kratt is een uit allerlei losse onderdelen in elkaar gezette mecano achtige constructie dat bezieling heeft gekregen doordat zijn meester zijn ziel aan de duivel heeft verkocht. 

    Reeds uit de openingsscene wordt duidelijk dat de Middeleeuwen geen makkelijke tijd waren. Behalve voor de pest zijn de dorpsbewoners ook bang voor elkaar, want als ze maar even de kans zien bestelen ze elkaar als raven. Wat dat betreft springt hoofdpersoon Liina er helemaal niet zo slecht uit. Ook zij gebruikt zwarte magie (afbeelding 2), maar zij gebruikt het tenminste niet om haar dorpsgenoten een loer te draaien. Sterker nog zij weigert haar rivaal in de liefde via zwarte magie te doden. 

    Zoals uit het voorgaande al wel duidelijk is, zijn de Middeleeuwen (zeker de fantasy versie hiervan in "November") een vreemde tijd. Sarnet brengt dat in af en toe oogstrelend zwart-wit in beeld (afbeelding 1). Dit alles kan niet verhullen dat het verhaal over een meisje dat een blauwtje loopt nogal mager is. Buiten dit simpele plot is de film vooral verwarrend zonder dat duidelijk is wat de regisseur nou eigenlijk wil zeggen (als hij al wat wil zeggen). "November" staat hierin overigens niet alleen. Ook andere (bekende) Oost Europese films die spelen in de Middeleeuwen zijn vaak lastig te volgen. Ik noem "The Saragossa manuscript" uit 1965 van de Poolse regisseur Wojciech Has en "Marketa Lazarova" uit 1967 van de Tjechische regisseur Frantisek Vlacil. 

    Uitzondering op de onduidelijkheid is de toespeling op de rijke Duitse adel (baron en barones) tegenover de arme Estse boeren. Wie meer wil lezen over de rol die de Duitse adel in het verleden heeft gespeeld in de Baltische staten kan terecht bij het boek "Baltische zielen" (2010, Jan Brokken).

    DATUM: 9 juni 2018

    EIGEN WAARDERING: 5

    November (2017) on IMDb

    Reacties

    Joseph Mankiewicz (1909 - 1993) begon zijn filmcarrière als scenario-schrijver. Ook zijn broer Herman beoefende dit vak, en leek daarin aanvankelijk succesvoller. Zo schreef Herman het scenario voor "Citizen Kane" (Welles, 1941). Het was echter Joseph die de overstap naar het regisseursvak succesvol wist te maken. Daarbij bleef hij de scenario's voor zijn films vaak wel zelf schrijven. 

    In de periode 1945 - 1960 was hij het meestr productief. Hij maakte films als "The ghost and Mrs Muir" (1947), "Julius Ceasar" (1953), "Suddenly, last summer" (1959) en (misschien wel de meest bekende) "All about Eve" (1950). Laatastgenoemde film viel op door zijn scherpe dialogen, waarin de hand van de voormalige scenarioschrijver is te herkennen.

    Zijn carrière raakte in het slop met de perikelen (onder andere de affaire tussen de hoofdrolspelers Richard Burton en Elizabeth Taylor) tijdens de produktie van het historische spektakel "Cleopatra" (1963). Met "Sleuth" (1972) liet Mankiewicz nog één keer zien wat hij kon.

    Francis Ford Coppola (1939) leerde het vak van regisseur bij B-film koning Roger Coreman. In 1969 richte hij samen met George Lucas (Starwars films) het productiebedrijf American Zoetrope op. 

    Francis Ford Coppola is misschien wel de meest karakteristieke representant van de New Hollywood regisseurs die eind jaren '60 opkwamen en in de jaren '70 het Amerikaanse filmlandschap beheersten. De New Hollywood regiseurs vormen een bont gezelschap, waarvan sommigen geheel buiten het studiosysteem stonden en anderen het studiosysteem juist van binnenuit wilden veranderen. Francis Ford Coppola behoorde samen met onder andere George Lucas, Steven Spielberg en Martin Scorsese tot de tweede categorie. Wat alle "New Hollywood" regisseurs (binnen en buiten het studiosysteem) verenigde was het feit dat zij zich niet beschouwde als een vervangbaar radartje, maar als de "auteur" van hun films. Wat dat betreft zijn er overeenkomsten met de filosofie van de Franse "Nouvelle vague". 

    De (financiële) flop van "Heaven's gate" (1980, Michael Cimino) luidde het einde van "New Hollywood" in. De (financiële) touwtjes werden weer strakker aangehaald en de studio's haalde een deel van de macht die ze aan de nieuwe regisseurs hadden gegeven weer terug. Het is dan ook niet toevallig dat de grootste successen van Francis Ford Coppola ("The Godfather" (1972), "The Godfather part II" (1974), "The conversation" (1974) en "Apocalypse now" (1979)) in de jaren '70 liggen.

    DE REGISSEUR

    Ferenc Török (1971) is een in het Westen nog weinig bekende regisseur. In 2001 maakte hij met "Moszkva tér", een film over tieners in het Hongarije van 1989 die zich veel drukker maakte over tienerdingen dan over de historische omwentelingen waar ze middenin zaten. Zijn Tweede Wereldoorlog film "Homecoming 1945" (2017)  bereikte wel de filmhuizen in het Westen.

    HET VERHAAL

    In augustus 1945 arriveert er een trein in een Hongaars dorpje. Er stappen twee orthodoxe Joden uit die twee kisten bij zich hebben. De kisten worden op een paard en wagen geladen en de Joden zelf lopen achter de kar aan. Zo beginnen ze aan hun tocht door het dorp, waar de voorbereidingen voor het huwelijk van de zoon van de gemeentesecretaris in volle gang zijn.

    COMMENTAAR

    Ongeveer tegelijkertijd kwamen twee opmerkelijke films over de Tweede Wereldoorlog in de bioscoop. In "Der Hauptmann" (2017, Robert Schwentke) wordt de Tweede Wereldoorlog vanuit Duits perspectief belicht. "Homecoming 1945" speelt na afloop van de Tweede Wereldoorlog. Het thuiskomen uit de titel betreft echter in dit geval niet soldaten (zoals in "The best years of our lives" (1946, William Wyler)) maar Joden die de kampen hebben overleefd. Gold voor de soldaten in "The best years of our lives" al dat de ellende die ze hadden doorstaan niet helemaal in evenwicht was met de mate waarin de burgermaatschappij hen welkom heette, dit evenwicht is (zoals uit de rest van deze recensie zal blijken) helemaal zoek in het geval van de Joden. 

    De film ontleent de nodige stijlelementen aan de Western, en met name "High noon" (1952, Fred Zinnemann) wordt in dit kader veel genoemd. Evenals in "High noon" is er sprake van een aankomst per trein, een bang stadje en een dorpsbestuurder (in "High noon" de sheriff en in "Homecoming 1945" de gemeentesecretaris). Per trein arriveren echter in dit geval geen misdadigers, maar slachtoffers van de Holocaust. Het stadje is niet bang voor een uitbarsting van geweld, maar voor het feit dat de Joden misschien wel hun bezittingen komen opeisen. Waar in "High noon" de sheriff pal staat voor rechtvaardigheid, heeft in "Homecoming 1945" de gemeentesecrtaris net zo veel boter op zijn hoofd als alle andere dorpsbewoners.

    Het merkwaardige aan de film is dat de Joden praktisch gesproken de hele film niets anders doen dan achter paard en wagen aanlopen, maar desondanks voor verschrikkelijk veel onrust weten te zorgen.  Enkele dorpsbewonerrs hebben namelijk actief meegewerkt aan de deportaties. De anderen hebben in elk geval geen verzet geboden, terwijl iedereen zich maar wat graag "ontfermde" over de spulletjes van hun verdwenen Joodse buren.

    Toch is het, met uitzondering van de dorpsdronkaard, niet schuldgevoel dat de boventoon voert bij de dorpsbewoners. Hebzucht heeft ze nog steeds stevig in zijn greep. Dit blijkt onder andere uit het volgende.

    - Ze zijn als de dood de ingepikte spulletjes kwijt te raken.
    - Ze kunnen zich niet voorstellen dat de Joden voor iets anders zijn gekomen dan het terugeisen van hun bezittingen.
    - Het huwelijk dat die dag zal plaatsvinden is vanuit de bruid gezien een verstandshuwelijk. De zoon van de gemeentesecretaris is financieel gezien een aantrekkelijke partij, maar op de ochtend van haar huwelijksdag gaat ze nog vreemd met haar echte minnaar.

    "Homecoming 1945" is erg gestyleerd. Vergeleken met "Son of Saul" (2015, Laszlo Nemes), een Hongaarse film van een paar jaar geleden over de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog, zijn de beelden erg gepolijst. Volgens sommige critici had het hier en daar (gezien ook het onderwerp) wel wat rauwer gemogen. Waar "der Hauptmann" in het tweede deel van de film misschien teveel schokkende beelden heeft, had "Homecoming 1945" misschien best een paar kunnen gebruiken.

    Wat daar verder ook van zij, ik vond de aangevoerde verklaring wel interessant. In "Homecoming 1945" werkt een relatief onbekende en onervaren regisseur samen met de door de wol geverfde cameraman Elemer Ragalyi (geboren in 1939, maar de laatste jaren  nog steeds actie, bijvoorbeeld ook in "Corn island" (2014, George Ovashvili)). Misschien lag het "machtsevenwicht" tussen regisseur en cameraman in deze film wel een beetje te veel in de richting van de camaraman. 

    DATUM: 12 mei 2018

    EIGEN WAARDERING: 7

    1945 (2017) on IMDb


    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van Rob Reiner, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Op de Amerikaanse basis Guantanamo Bay komt marinier Willy Santiago om het leven. Hij is door zijn mede mariniers Downey en Dawson onder handen genomen in het kader van een zogenaamde "code red". "Code red" is een straf die soldaten elkaar opleggen als ze vinden dat een collega over de scheef is gegaan, een militaire vorm van eigenrichting dus. De overtreding van Santiago bestond erin dat hij een slappeling was en een collega had verlinkt. 

    "Code red" is officieel niet toegestaan, en Downey en Dawson komen dan ook voor de krijgsraad. Het geval wil echter dat in dit geval de mariniers een bevel van hogerhand hebben gekregen om de overleden marinier een aframmeling te geven. Het enige bewijs dat er voor dit bevel is, bestaat echter uit verklaringen van de verdachten. Een lastige zaak dus voor hun advocaat Daniel Kaffee (Tom Cruise).

    COMMENTAAR

    "A few good men" bestaat uit de volgende onderdelen:

    1) Het misdrijf.
    2) De introductie van de verschillende karakters.
    3) De rechtzaak, uitmondend in:
    4) De finale ondervraging van kolonel Jessep (de hooggeplaatste officier die het bevel voor de "code red" gaf, gespeeld door Jack Nicholson) door advocaat Kaffee.

    De nadruk ligt op de onderdelen 2 en 4. "A few good man" is dan ook meer "character driven" dan "plot driven". Het feit dat de "code red" (indirect) is bevolen door kolonel Jessep wordt al vroeg in de film "weggegeven". 

    Waar het gaat om de karakters kunnen de volgende botsingen worden onderscheiden.

    Daniel Kaffee (Tom Cruise) versus JoAnne Galloway (Demi Moore)
    Kaffee is de advocaat van de verdachten, Galloway werkt bij internal affairs en is zijn meerdere. Eigenlijk had Galloway graag zelf de verdachten  in rechte vertegenwoordigd. Golloway is gedegen en plichtsgetrouw. Kaffee is een echt zondagskind. Alles lijkt hem te komen aanwaaien, zonder dat hij er echt moeite voor hoeft te doen. Het verschil in karakter wordt mooi geïllustreerd in afbeelding 1 (Galloway met koffertje, Kaffee met zijn onafscheidelijke honkbalknuppel). Kaffee gooit het liever op een akkoordje met de openbaar aanklager dan at hij thuis dossiers zit te vreten ter voorbereiding op een zitting. Uiteindelijk weet Galloway Kaffee er van te overtuigen dat dit een principiële zaak is die zich niet leent voor een "akkoordje" (ze verwijt hem dat hij recht bedrijft zoals een tweedehands autohandelaar auto's verkoopt) maar dat een uitspraak van de rechter vereist is. En zo vindt Kaffee zichzelf voor het eerst van zijn leven terug in de rechtzaal ("So this is what a courtroom looks like"). Door de discussies met Galloway begint Kaffee ook een beetje aan zichzelf te twijfelen. Aan het begin van de film is hij onuitstaanbaar zelfverzekerd en gaat er blind vanuit dat hij (als relatief onervaren advocaat) deze zaak gekregen heeft vanwege zijn grote kwaliteiten. Nu daagt het hem dat zijn reputatie als "dealmaker" er ook wel eens wat mee te maken zou kunnen hebben. Defensie wil deze zaak graag uit de pubcliteit, en dus uit de rechtbank houden. Op welke manier Galloway precies invloed uitoefent op Kaffee is niet helemaal duidelijk: is het haar hierarchische positie, is het de kracht van haar argumenten of zijn het haar vrouwlijek charmes. De film suggereert dat laatstgenoemd aspect op zijn minst meespeelt.

    Nathan Jessep (Jack Nicholson) versus Daniel Kaffee (Tom Cruise)
    Kolonel Jessep is zijn hele leven militair geweest, een bevel is voor hem een bevel, Bovendien heeft hij ook al weer heel wat jaren een hoge rang, met andere woorden hij is degene die bevelen geeft (en niet ontvangt). De arrogantie die daarmee gepaard gaat (overtuigend neergezet door Jack Nicholson) maakt hem kwetsbaar in situaties waarin hij wel tegenspraak krijgt. Zo als bijvoorbeeld van Daniel Kaffee in de rechtzaal.

    De lawyers (Danniel Kaffee en JoAnne Galloway) versus de verdachten Downey en Dawson (gespeeld door resp. James Marshall en Wolfgang Bodison)
    In eerste instantie gaapt er een wereld van verschil tussen de verdachten en met name Daniel Kaffee (JoAnne Galloway heeft wat meer gevoel bij de verhoudingen in de krijgsmacht). Daniel is er van overtuigd dat de verdachten hem dankbaar zullen zijn als hij een flinke strafvermindering heeft geregeld in ruil voor een bekentenis. In werkelijkheid walgen de verdachten van een dergelijke deal, ze bijten liever hun tong af (c.q. zitten liever jaren in het gevang) dan schuld te bekennen aan iets wat ze in hun ogen helemaal niet gedaan hebben. Ze hebben immers alleen maar een bevel uitgevoerd. Ook deze mannen zijn namelijk op en top militairen, al zitten zij nog aan de ontvangende kant van de bevelen.

    Uiteindelijk komt uit dat Jessep het bevel tot de "code red" heeft gegeven. De verdachten worden vrijgesproken, maar blijven wel medeplichtig. Het begint met name Dawson te dagen dat deze medeplichtigheid te maken heeft met het feit dat hij geen onderscheid heeft gemaakt tussen het opvolgen van legale bevelen en het opvolgen van illegale bevelen. Een bevel ontslaat je niet van je eigen verantwoordelijkheid. 

    In de recensies kreeg "A few good man" de nodige kritiek. Het zou een 13 in een dozijn genre piece zijn. De film zou bovendien te voorspelbaar zijn en te weinig spanning hebben, het was allemaal te netjes.

    Met dat 13 in een dozijn ben ik het niet eens. Veel court room drama's zijn plot driven (who donnit), terwijl de regisseur er in "A few good men" juist voor heeft gekozen om de film character driven te maken.

    Daarmee, en dan ben ik inmiddels aangeland bij een ander kritiekpunt, hangt logischerwijs samen dat de clou van het plot snel wordt weggegeven. Al heel snel weet de kijker dat kolonel Jessep de opdracht tot "code red" heeft gegeven. de vraag is dan alleen nog of de advocaat in de rechtzaal het bewijs rond weet te krijgen. Dat de clou bekend is, wil echter nog niet zeggen dat een character driven film niet spannend en verrassend kan zijn. 

    Meer hout snijdt naar mijn mening dan ook de kritiek op de manier waarop de rechtzaak in beeld gebracht wordt. Achtereenvolgens zien we steeds Kaffee en Galloway thuis hun huiswerk doen, waarna vervolgens Kaffee zijn pleidooi afsteekt in de rechtzaal. Deze methode wordt ook gebruikt in de aanloop naar het finale verhoor van Jessep. Kaffee en Galloway hebben geen begin van hard bewijs tegen Jessep (behalve dan de verklaringen van de verdachten zelf). Ze bespreken een strategie om Jessep uit zijn tent te lokken zodat hij wellicht, gedreven door zijn irritatie (wat denkt die snotneus wel) het bewijs zelf levert. Vervolgens verloopt de zitting exact volgens dit patroon. Minder spannend? Jazeker, maar volgens mij was het in beeld brengen van de voorbereiding toch essentieel in deze film. Door het in beeld brengen van de voorbereiding wordt duidelijk dat de woedeuitbarsting van Jessep (afbeelding 2)  geen toeval is maar het resultaat van een uitgekiende strategie. Die strategie op zijn beurt was er op gebaseerd dat de onaantastbaarheid van Jessep op zijn marinebasis juist zijn aantastbaarheid in de rechtzaal verhoogt. Iemand wiens woord jarenlang voor zoete koek wordt geslikt, die nooit tegenspraak krijgt, is des te makkelijker uit zijn tent te lokken.

    By the way, voorspelbaar of niet, de woedeuitbarsting van kolonel Jessep blijft een prima staaltje acteerwerk van Nicholson. De scene is te vergelijken met de uitbarsting van kolonel Frank Slate (gespeelt door Al Pacino) in "Scent of a woman" (1992, Martin Brest). Jack Nicholson levert trouwens sowieso een prima acteerprestatie. Hij werd hiervoor terecht genomineerd voor een Oscar voor de beste bijrol (de prijs ging in 1993 naar Gene Hackman voor zijn bijrol in "Unforgiven" (1992, Clint Eastwood)).  Hoewel hij maar kort in beeld is, geeft Nicholson de film kleur. Zonder zijn tirades zou de film inderdaad een beetje flets c.q netjes zijn.  

    Er zijn echter ook zeker elementen in de film aan te wijzen waarin regisseur Reiner juist niet voor de "middle of the road" oplossing gaat. Hoeveel regisseurs zouden niet voor de verleiding zijn bezweken om de film te eindigen met een romance tussen Kaffee en Galloway? Zo niet Rob Reiner. Hij brengt hun relatie bewust op een onbestemde manier in beeld. Galloway weet Kaffee er toe te verleiden het niet op een akkoordje te gooien met de aanklager maar de strijd in de rechtzaal aan te gaan. Een onzekere strijd bovendien want de verdediging beschikt (zoals gezegd) nauwelijks over bewijsmateriaal. De kans van een smet op het track record van de carrièrebeluste Kaffee is dus aanzienlijk. Hoe krijgt Galloway Kaffee zo gek.  Zoals ik al eerder opmerkte, denk ik dat de argumenten van Galloway of haar hogere rang niet het hele verhaal vertellen. Impliciet weet Reiner een (ontluikende) romance te suggereren zonder deze al te expliciet in beeld te brengen. Zie bijvoorbeeld de scene waarin Galloway na een hoog oplopend meningsverschil boos de stromende regen in loopt en Kaffee haar achterna gaat om het goed te maken. Nee, "A few good man" is minder "middle of the road" dan veel recensies ons willen doen geloven. 

    DATUM: 15 juni 2018

    EIGEN WAARDERING: 8

    A Few Good Men (1992) on IMDb




    Reacties

    DE REGISSEUR

    Robert Schwentke (1968) studeerde in 1992 in Los Angelos af aan de filmacademie. Zijn carrière speelt zich dan ook hoofdzakelijk af in de Verenigde Staten (actiefilms). "Der Hauptmann" (2017) is zijn eerste Duitse film sinds "Eierdiebe" (2003).

    HET VERHAAL

    In "Der Hauptmann" wordt het verhaal verteld van Willy Paul Herold. Op de vlucht in de chaotische laatste maanden van de Tweede Wereld oorlog, stuit hij op een verlaten jeep. In deze jeep bevindt zich een officiersuniform. Willy trekt het aan (mooi in beeld gebracht via de spiegel van de jeep, zie afbeelding 1) en geeft zich uit voor officier. Hij verzamelt een troepje andere loslopende soldaren om zich heen, en tezamen vormen ze een rondtrekkende bende. Door net te doen alsof hij een onderzoeksopdracht rechtstreeks van de Fuhrer heeft, weet Herold het gezag in het gevangenkamp Aschendorfermoor over te nemen. In dit kamp zijn veel deserteurs geïnterneerd. Op bevel van Herold vinden er massaexecuties plaats.

    COMMENTAAR

    De laatste jaren verschijnen er opvallend veel films waarin de Tweede Wereldoorlog vanuit Duits perspectief wordt belicht. In "Im Labyrinth des Schweigens" (2014, Giulio Ricciarelli) en "Der Staat gegen Fritz Bauer" (2015, Lars Kraume) staat de verwerking (of verdringing?) van de Tweede Wereldoorlog in de jaren '50 centraal. "Lore" (2012, Cate Shortland) en "Der Hauptmann" (2017, Robert Schwentke) spelen zich af in de chaotische laatste maanden van de oorlog. In beide gevallen is de hoofdpersoon op de vlucht, maar er is wel een verschil tussen het jonge meisje Lore Dressler (die tijdens haar opvoeding de nationaal socialistische ideologie met de paplepel naar binnen heeft gekregen) en Willy Herold (bij wie de motieven voor zijn gedrag wat gecompliceerder liggen). Ik kom hier later in deze recensie op terug.

    Het begin van "Der Hauptmann" is overdonderend. De film opent met een leeg landschap. Na een tijdje komt Herold als vluchteling het beeld binnen rennen. Hij wordt achterna gezeten door een groepje soldaten in een jeep, die op hem schieten als ware het een video game "avant la lettre". De scene deed mij denken aan de speciale eenheden die in "Artificial Intelligence: AI" (2001, Steven Spielberg) achter verouderde robots aanjoegen, hetgeen het geheel een wat science fiction achtig karakter geeft. Tegelijkertijd heeft het landschap ook iets middeleeuws, met hier en daar dode lichamen met een bord "Zo worden plunderaars gestrafd" om hun nek. De sfeer in het eerste halfuur doet vaag denken aan de films van Bela Tarr.

    Na het eerste halfuur zakt de film naar mijn gevoel wat in, en dat is een beetje vroeg. Dat de soldaat op de vlucht Herold zich, eenmaal in een officiersuniform, totaal anders gedraagd is na de scene in de 1e herberg (waarbij hij een (uit honger geboren) plunderaar neerschiet) wel duidelijk. Diezelfde boodschap wordt op een steeds geweldadiger manier herhaald en herhaald. Dat wordt op den duur een beetje ongemakkelijk. In een interview brengt de regisseur daar tegenin dat films over de Tweede Wereldoorlog uit de aard der zaak ongemakkelijk horen te zijn. Bovendien, de executies in het kamp komen niet voort uit de verbeelding van een regisseur die een beetje aan het overdrijven is, ze zijn gebaseerd op historische gebeurtenissen. 

    Aan het eind van de film verdwijnt de hoofdpersoon langzaam in een donker dennenbos. Op de voorgrond een open plek bezaaid met lijken (zie afbeelding 2). Het lijkt een mooi einde van een film die begon met een open landschap waar de hoofdpersoon al rennend op verschijnt. In de laatste scene (tijdens de aftiteling) worden we dan nog getracteerd op beelden van Willy Herold die in de tegenwoordige tijd rondrijdt met zijn auto met daarop "schnellgericht Herold" geschildert, als een soort diabolische rijdende rechter. Wil de regisseur hiermee het belang van zijn film voor het heden benadrukken? Misschien, en het is zeker waar dat democratische waarden (en dan in het bijzonder de scheiding der machten) minder weerbaar blijken dan we altijd dachten (denk aan Polen, Hongarije en Trump). Ook in dit geval wordt de boodschap er echter weer met een moker ingeramd.

    Wat misschien wel het grootste minpunt van "Der Hauptmann" is, is dat veel van wat in deze film aan de orde komt in andere films al beter of overtuigender is gedaan. Zo wordt in "Werckmeister harmoniak" (2000, Bela Tarr) de opbouw naar de uiteindelijke geweldsexplosie dreigender en meer benauwend in beeld gebracht. De afwisseling van geweld en orgie is decadenter in "The damned" (1969, Luchino Visconti). De doorgedraaide officier tenslotte wordt op een meer spectaculaire wijze behandeld in "Apocalypse now" (1979, Francis Ford Coppola).

    Niettegenstaande deze minpunten snijdt Schwentke een interessant thema aan. Zoals ik in het begin al opmerkte kan Willy Herold niet vergeleken worden met de door en door geïndoctrineerde Lore Dressler. Nergens in de film wordt de indruk gewekt dat het gedrag van Herald is terug te voeren op zijn geloof in het nationaal socialisme. Maar wat verklaart zijn gedrag dan wel? Wanhoop? In het begin zondermeer, hij heeft met moeite het vege lijf weten te redden. Noodzaak? Ook dit zal deels een verklaring zijn, eenmaal begonnen met de persoonsverwisseling zal hij het spel verder moeten spelen en zich blijven uitgeven voor officier. Een belangrijk deel van de verklaring moet echter worden gezocht in pure machtswellust. Eenmaal "on top" is Herold meteen vergeten hoe het was om de underdog te zijn. 

    Machtswellust kan alleen bestaan bij de gratie van de passiviteit van meelopers en slachtoffers, en ook daarvan zijn in de film enkele fraaie (of  beter gezegd onthutsende) voorbeelden te vinden. Interessante vraag is of de rol die het uniform hierbij speelt typisch Duits is? Een film als "Der letzte Mann" (1924, Friedrich Murnau) en het verhaal "Der Hauptmann von Köpenick" (1931, Carl Zuckmayer) laten zien dat op deze vraag zeker niet onmiddellijk "nee" kan worden geantwoord. Het feit dat Herold zonder zijn uniform een melkmuil gespeend van enig charisma is (afbeelding 2) geeft hierbij nog een extra indicatie.

    DATUM: 12 mei 2018

    EIGEN WAARDERING: 6

    Der Hauptmann (2017) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    John Krasinski (1979) is vooral bekend als acteur in de TV serie "The office" (2005 - 2013) waarin het Amerikaanse kantoorleven op de korrel werd genomen.  Als regisseur had hij voor "A quiet place" (2018) een tweetal kleinere films op zijn naam staan die allebei de Nederlandse bioscoop niet gehaald hebben.

    HET VERHAAL

    De familie Abbott is één van de schaarse overlevenden van een invasie van buitenaardse monsters. Deze monsters kunnen niet zien, maar des te beter horen. Op elk geluid reageren ze met een aanval. 

    COMMENTAAR

    Ik heb niets tegen het genre van de horror film, behalve dan dat dat genre zoveel middelmatige B-films oplevert. Telkens als er een horrorfilm verschijnt die zijn kop boven het maaiveld lijkt uit te steken ga ik vol goede moed naar de bioscoop. De laatste zogenaamd goede horrorfilm "The cabin in the woods" (2012, Drew Goddard) stelde mij echter behoorlijk teleur.

    Dat lijkt aanvankelijk niet te gebeuren met "A quiet place". De opening grijpt je gelijk bij de lurven. Het is de 89e dag na de invasie van de geheimzinnige maar dodelijke buitenaardse monsters. Het overgrote deel van de bevolking is al uitgemoord. We zien een stad (afbeelding 1). Het blijkt een verlaten en vervallen stad te zijn (afbeelding 2). De familie Abbott vult hun voorraad aan in de verlaten supermarkt. Dat dient geruisloos te gebeuren, dus een artikel van het bovenste schap pakken vergt de uiterste concentratie. De spanning is te snijden. Als de familie is "uitgewinkeld", gaan ze naar huis. Ze lopen op door henzelf aangelegde zandpaden (afbeelding 3).

    De film maakt een sprong in de tijd van ongeveer een jaar. De familie Abbott (vader, moeder, dochter en zoon) zijn nog steeds bij elkaar. Door goed samen te werken hebben ze tot nog toe de monsters het hoofd weten te bieden. Die samenwerking en harmonie (afbeelding 4, wel een beetje Amerikaans zo'n gebedskring) staat in schril contrast met de onderlinge verdeeldheid in "The night of the living dead" (1968, George Romero), een andere horrorfilm waarin een handjevol overlevenden het opneemt tegen monsters. Wat de films daarentegen met elkaar gemeen hebben, is het ontbreken van zelfs maar een poging om de aanwezigheid van de monsters te verklaren. Ze zijn er gewoon.

    In het tussenliggende jaar is de vrouw (Emily Blunt) zwanger geworden. Dit houdt de spanning er flink in. Wie heeft er immers ooit van een geluidloze bevalling gehoord, om nog maar te zwijgen van de baby als deze eenmaal geboren is? De familie werkt dan ook hard aan een aparte ruimte die het onvermijdelijke geluid zoveel mogelijk zal dempen.

    Uiteraard gaat de bevalling niet volgens plan. Moeder en kind worden belaagd door de monsters, die ook steeds vaker in beeld komen. Hoe vaker ze in beeld komen, hoe meer de kwaliteit van de film naar mijn mening daalt. Wat Jacques Tourneur reeds wist ten tijde van "Cat people" (1942), namelijk dat zaken overlaten aan de fantasie van de kijker vaak effectiever is dan de beste special effects, heeft regisseur Krasinski in dit gedeelte van de film even vergeten. Daarbij komt dat ik de special effects rondom de monsters wat vond tegen vallen. Ondanks het verloop van bijna 30 jaar waren de monsters niet echt "enger" dan in "Alien" (1979, Ridley Scott).  

    Maar er is meer aan de hand dan alleen filmtechniek waardoor de film "afglijdt" in het laatste deel. In dit laatste deel worden family values en de daarbij horende standaard rolpatronen steeds nadrukkelijker benadrukt. Opvallend in de schaarse dialoog (de meeste communicatie in de film vindt plaats door middel van (gelukkig wel ondertitelde) gebarentaal) is de vraag die de vrouw aan haar man stelt "Wie zijn wij als we geeneens onze eigen kinderen kunnen beschermen?". Een interessante vraag, maar niet een vraag waarop het antwoord noodzakelijkerwijs gezocht moet worden in "the battle with the monsters" uit het laatste deel. Ligt het antwoord niet evenzeer besloten in het voorbereiden van de geluidsdichte kamer of zelfs in de beslissing om zwanger te worden uit het eerste deel?

    En zo viel ook deze horror film aan het eind weer een beetje tegen. Dit doet echter niets af aan het feit dat John Krasinski voor wat betreft de eerste helft een ijzersterke film aflevert. Dit heeft te maken met de casting. Millicent Simmonds is overtuigend als de dove dochter. Millicent is in het echte leven ook doof. John Krasinski speelt zelf de vader. Hij is in de film, evenals in het echte leven, getrouwd met Emily Blunt. Het heeft zeker ook te maken met de uitstekende geluidsband. Na "The conversation" (1974, Francis Ford Coppola) is dit één van de meest overtuigende films met geluid in de hoofdrol. 

    DATUM: 6 mei 2018

    EIGEN WAARDERING: 7

    A Quiet Place (2018) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Samuel Maoz (1962) deed als twintigjare mee in de Libanese oorlog van 1982. Deze ervaring speelt een belangrijke rol in de twee speelfilms die hij tot nog toe maakte ("Lebanon" (2009) en "Foxtrot" (2017)).

    HET VERHAAL

    "Foxtrot" bestaat uit drie episoden. De eerste episode speelt zich af in het appartement van de familie Feldmann (afbeelding 1). Er wordt aangebeld en Israelitische militairen komen vertellen dat zoon Jonathan is omgekomen. Een uur later blijkt er sprake te zijn van een persoonsverwisseling. In de tweede episode verplaatst de film zich naar de grenspost waar Jonathan is gestationeerd (afbeelding 2). Het blijkt een totaal verlaten grenspost te zijn. Af en toe moeten de slagbomen worden geopend voor een langskuierende kameel. In de derde episode keert de film terug naar het appartement van de familie Feldmann.

    COMMENTAAR

    "Foxtrot" is na "Waltz with Bashir" (2008, Ari Folman) de tweede Israelitische film op deze site. In beide gevallen is de regisseur (Ari Folman resp. Samuel Maoz) geboren in 1962 en gevormd door de oorlog in Libanon in 1982. "Foxtrot" is ook de tweede film van Samuel Maoz en, gegeven de beperkte omvang van zijn oeuvre, is het opmerkelijk hoe zelfbewust deze film is. 

    In het april 2018 nummer van de ''De Filmkrant" geeft de regisseur een interview. Hij vertelt daarin het verhaal van zijn dochter die zich altijd versliep en dan de taxi naar school moest nemen. Op een gegeven moment werd dat Maoz te gortig en hij gaf zijn dochter te verstaan dat ze maar eens op tijd moest zijn voor de bus. De volgende dag werd haar bus opgeblazen bij een aanslag. Gelukkig had ze hem net gemist, maar het geeft wel aan dat een ongeluk (zeker in Israel) in een klein hoekje zit. Op het verkeerde moment op de verkeerde plaats zijn is voldoende. 

    In "Foxtrot" slaat het noodlot op een vergelijkbaar grillige manier toe. Moaz maakt in het interview met "De Filmkrant" een vergelijking met de Griekse tragedie. De held die onbedoeld zijn eigen lijden veroorzaakt (zoals hijzelf bijna onbedoeld de dood van zijn eigen dochter had veroorzaakt). Mij lijkt dat een dergelijke grilligheid van het noodlot vooral aanzet tot een "carpe diem" (pluk de dag) mentaliteit, en ook daarvan vinden we een mooi voorbeeld in de film. De familie Feldmann bezat sinds mensenheugenis een familiebijbel. Deze wordt van vader op zoon overgedragen zodra de zoon volwassen is. De vader van Jonathan heeft echter de keten verbroken. In zijn jeugd heeft hij de familiebijbel verpatst voor een nummer van Playboy. Voor de rest heeft hij de familietraditie overigens wel in ere gehouden, want toen zijn zoon 18 werd, heeft hij hem het betreffende nummer van Playboy gegeven. In het interview geeft Samuel Maoz aan de keus voor Playboy te zien als een keus voor het leven, waarvan acte.

    De film is opgebouwd als een drieluik. De eerste episode vertelt het gezichtspunt van de vader, de tweede dat van de zoon en de derde tenslotte dat van de moeder. De overheersende emotie in de eerste episode is boosheid, in de tweede episode onschuld (meer een geesteshouding dan een emotie, maar ik kan geen betere omschrijving vinden) en in de derde episode gelatenheid en rouwverwerking.  Ook filmisch hebben de episoden een totaal ander karakter. Het middenstuk deed mij denken aan Aki Kaurismaki. De soldaten die aan deze verlaten grenspost gestationeerd zijn zullen nu niet bepaald tot het elitecorps van het Isrealische leger behoren, net zoals de hoofdpersonen van Kaurismaki vaak mensen aan de rand van de (in zijn geval burgerlijke) maatschappij zijn. Verder doet het feit dat de soldaten verblijven in een container denken aan de hoofdpersoon uit "The man without a past" (2002, Kaurismaki)). In het middenstuk zit ook de meeste humor. Zo lijkt geen van de (schaarse) passanten van de grenspost op zijn pasfoto en zakt de container waarin de soldaten bivakkeren langzaam weg.

    De eerste en de laatste episode, die zich allebei afspelen in het appartement van de familie Feldmann, deden mij daarentegen erg denken aan Michael Haneke. De sfeer in het appartement is licht claustrofobisch en het echtpaar Feldmann is een voorheen progressief koppel dat erg zijn best doet om de oude idealen niet te laten overwoekeren door de in de loop van de tijd opgebouwde welstand. Kortom het echtpaar Feldmann doet sterk denken aan het echtpaar Laurent uit "Caché" (2005, Michael Haneke). 

    Eén van de sterkste punten van de film is de manier waarop de kijker steeds op het verkeerde been wordt gezet en waarop een vervreemdende sfeer wordt opgeroepen. Films waarin dezelfde gebeurtenis vanuit diverse gezichtspunten wordt verteld zijn er meer, de meest bekende misschien wel "Rashomon" (1950, Akira Kurosawa). In "Foxtrot" wordt niet dezelfde gebeurtenis maar opeenvolgende gebeurtenissen uit verschillende invalshoeken verteld. Hierbij blijft lang onduidelijk of deze opeenvolgende gebeurtenissen wel afkomstig zijn uit hetzelfde verhaal. De Jonathan Feldmann, waar we in episode 2 naar overschakelen, is dat nu de Jonathan Feldmann die wel of die juist niet is omgekomen. We weten het als kijker heel lang niet.

    Niet alleen tussen de episoden wordt de kijker op het verkeerde been gezet, ook binnen de episoden heerst een vervreemdende sfeer. Dat begint al meteen in episode 1. Natuurlijk zijn soldaten die tot taak hebben om ouders op de hoogte te stellen van de dood van hun kind er op getrained de boodschap zo tactisch mogelijk te brengen. Maar de soldaten uit "Foxtrot" gaan wel heel ver en nemen met hun kalmeringsmiddelen en goedbedoelde (?) adviezen de situatie in huize Feldmann zo'n beetje helemaal over. Ze bemoeien zich zelfs met de tekst van de rouwadvertentie (geen "gestorven" maar "gesneuveld"). Als vader Feldmann zijn moeder (de oma van Jonathan) gaat informeren (voordat de persoonsverwisseling uit komt), krijg je als kijker na een tijdje wederom een unheimisch gevoel. Oma snapt de boodschap namelijk wel, maar vertoont geen enkele emotie. Wat is hier aan de hand? Is oma dementerend? Zijn alle emoties bij (de Duitstalige) oma, die de Holocaust heeft overleefd, afgestompt? 

    Eerder in deze recensie schreef ik dat de tweede episode zich kenmerkt door ee n sfeer van onschuld. We hebben hier te maken met soldaten die in de echte wereld een kameel doorlaten en hooguit in virtual reality met oorlogvoeren bezig zijn. Toch moeten we de onschuld van deze jonge jongens niet te letterlijk nemen. Als een ouder echtpaar de grensovergang over wil, dwingen de soldaten hen om uit te stappen en in de regen te blijven staan. Zowel man als vrouw zijn in galakostuum en het kapsel van de vrouw verregent waar ze bij staat. De actie van de soldaten kan op zijn best zinloos en op zijn slechtst sadistisch worden genoemd, onschuldig is zij zeker niet. Hoewel een verregent kapsel niet het grootste oorlogsleed vormt, is de scene verrassend ongemakkelijk voor de kijker. De behandeling van het oudere echtpaar valt overigens nog in het niet bij wat een wagen vol met jonge discogangers te wachten staat. Ik zal hier verder niet over uitwijden, maar kan mij wel voorstellen dat de film door deze scene in israel zelf controversieel is. 

    "Foxtrot" staat, voor wie er oog voor heeft, bol van de symboliek. Dat begint met de titel, die verwijst naar een dans waarbij je altijd uitkomt op de plek waar je begonnen bent (de eeuwige herhaling van een ronde cirkel). In de loop van de film wordt deze dans uitgevoerd door: bewoners van het bejaardenhuis van oma (episode 1), Jonathan Feldmann (met zijn geweer als danspartner, episode 2) en tenslotte door Michael en Daphna Feldmann (episode 3). Moeilijker te duiden vond ik de zwarte band die we op de poster voor de ogen van Michael Feldmann zien zitten. Deze band verhulde eerst de tepels van de pin up op de cover van de Playboy. Omdat haar borsten op de middenpagina wel helemaal bloot waren ruilde Michael de familiebijbel voor deze Playboy. Blijkbaar daardoor hechte de zwarte band zich ook aan hem, maar wat de regisseur hier duidelijk mee heeft willen maken? Wie het weet mag het zeggen.

    DATUM: 28 april 2018

    EIGEN WAARDERING: 10 

    Foxtrot (2017) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een inleiding op het werk van Rob Reiner, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    In Castle Rock Oregon wordt een jongen vermist. Vier vrienden van 12 jaar besluiten er op uit te trekken om de jongen te vinden. Zij ondervinden hierbij concurrentie van de jeugdbende "de Cobra's", wiens leden ongeveer 6 jaar ouder zijn. 

    Uiteindelijk zijn het de vrienden van 12 die het lijk (want de vermiste jongen is omgekomen) als eerste vinden. Ze zien af van alle publiciteit waar ze eigenlijk op uit waren, en volstaan met een anoniem telefoontje. De gezamenlijke ervaring neemt echter niemand hen meer af.

    COMMENTAAR

    Al weer enige tijd geleden heb ik een cursus filmgeschiedenis gevolgd bij Jan Salden. Deze zag erg tegen het college over de jaren '80 op, want volgens hem waren er in dat decennium weinig fatsoenlijke films gemaakt. De oorzaak hiervan zocht hij in het financiële debacle van "Heaven's gate" (1980, Michael Cimino). Als gevolg van dit debacle gingen filmmaatschappijen op zeker spelen, met veel tienerfilms en sequels als gevolg. Een illustratief dieptepunt in deze trend is de Porky trilogy bestaande uit "Porky's" (1981, Bob Clark), "Porky's II, the next day" (1983, Bob Clark) en "Porky's revenge" (1985, James Komack). "Stand by me" (1986) is gebaseerd op een (niet horror) boek van Stephen King genaamd "The body". Om alle associaties met de ranzige niche binnen de tienerfilms te vermijden heeft Rob Reiner er om begrijpelijke redenen voor gekozen om de film een andere titel te geven.

    Natuurlijk zijn niet alle tienerfilms uit de jaren '80 slecht. Denk aan "The breakfast club" (1985, John Hughes) over een groep scholieren die voor straf op zaterdagochtend moeten terugkomen op school en elkaar die ochtend steeds beter leren kennen. Wat dat betreft lijkt deze film heel erg op "Stand by me", waar de hoofdpersonen elkaar ook steeds beter leren kennen (al betreft de aanleiding hier dan geen schoolstraf, maar een kampeer- annex zoekexpeditie). Een verschil is wel de leeftijdscategorie. In "The breakfast club" gaat het om middelbare scholieren (high school) terwijl het in "Stand by me" gaat om kinderen aan het eind van de lagere school (elementary school). Over het algemeen komt de eerste leeftijdscategorie (16-18 jarigen) vaker in films voor dan de 12 jarigen van "Stand by me". Een uitzondering op deze regel treffen we aan bij "Moonrise kingdom" (2012, Wes Anderson) waarin twee 12 jarigen weglopen uit een scoutingkamp. Overigens spelen in "Stand by me" op de achtergrond (in de vorm van de Cobra's) de 18 jarigen nog steeds een rol. In een filmcitaat naar "Rebel without a cause" (1955, Nicholas Ray) spelen ze "chickie run" (noot 1) met een vrachtwagen.

    Na deze uitgebreide inleiding op films in de jaren '80 is de vraag wat "Stand by me" tot een wel geslaagde tienerfilm maakt. Zijn het de mooie landschapsopnamen van Oregon (afbeelding 1), toch niet één van de meest gefilmde staten van de USA? Is het de mooie jaren '50 soundtrack (het verhaal speelt in de jaren '50) waaraan de film zijn titel ontleend?  Nadat Rob Reiner "The body" om eerder aangeduide redenen had verworpen als titel van de film, koos hij voor de titel van een nummer van Ben E. King, waarmee de sountrack afsluit.

    Hoewel beide elementen (landschappen en soundtrack) zullen hebben bijgedragen aan het succes van de film, ligt de grootste verdienste van de film toch in de subtiele manier waarop de relaties tussen de vriendenclub in beeld wordt gebracht. Het zijn stuk voor stuk geen populaire jongens. De één heeft een vader met psychologische problemen, de famile van de ander staat slecht aangeschreven in het dorp. Bij de derde is zijn (succesvolle en populaire) oudere broer overleden en hij kan zich maar niet aan de indruk onttrekken dat zijn ouders het graag omgekeerd hadden gezien. De vierde heeft simpelweg overgewicht. In plaats van een muurbloempje te schilderen dat aan het eind van de film op verschrikkelijke manier wraak neemt (zoals in "Carrie", 1976, Brian de Palma) doseert Reiner de informatie. De jongens zijn immers, als muurbloempjes onder elkaar, samen op weg. Er zijn geen pestkoppen in de buurt die, zoals in "Carrie", de kijker onmiddellijk duidelijk maken hoe de vork in de steel zit. Pas als in het donker bij het kampvuur de verhalen los komen, vallen de maskers af (afbeelding 2).

    De titel van de film betekent letterlijk "Blijf bij me". Dat gaat niet gebeuren, en de vrienden weten dat zelf ook maar al te goed. Ze zitten aan het eind van hun lagere schooltijd. Niet iedereen kan even goed leren, en ze zullen op verschillende middelbare scholen terecht komen. Ondanks het naderende uiteenvallen beleven ze nu echter twee dagen die iedereen voor de rest van zijn leven bij blijven. Hoe de rest van het leven er voor iederen uit ziet, wordt door één van de kinderen (dan inmiddels een volwassen man) verteld als we uit de jaren '50 terugkeren naar het heden (dat wil zeggen, naar het productiejaar van de film 1986). Hij is schrijver geworden en tekent de belevenissen van lang geleden op in zijn PC. In beeld komt een IBM PC met de karakteristieke groene letters op een zwarte achtergrond. Dit is geen jaren '50 nostalgie uit de jaren '80, maar jaren '80 nostalgie uit de jaren '10.

    Noot 1: Bij een "chickie run" rijden twee wagens op elkaar af. Degene die als eerste uitwijkt is de "chicken" en heeft verloren. 

    DATUM: 15 juni 2018

    EIGEN WAARDERING: 8 

    Stand by Me (1986) on IMDb

    Reacties
    Filmposters