Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    Films  in de nacht volgend op de aangegeven datum worden, ook als ze na  24:00 uur starten, aan deze datum toegerekend.

     

    Im labyrinth des schweigens

    Vrijdag 13 oktober, 22:40 - 0:35 uur

    NPO 2

     

     

    Lore

    Vrijdag 20 oktober, 21:15 - 23:00 uur

    Canvas

     

     

    Fill the void

    Vrijdag 20 oktober, 22:55 - 00:20 uur

    NPO 2

     

     

     

     

     

    Meest recente artikelen

    DE REGISSEUR

    Luis Bunuel (1900 - 1983) was een echte wereldburger. Afwisselend woonde hij in Spanje (zijn geboorteland), Frankrijk, Amerika, Mexico waarna hij tenslotte weer terugkeerde naar Europa (Frankrijk / Spanje). Zijn filmcarrière valt in verschillende perioden uiteen. Deze perioden worden soms van elkaar gescheiden door jaren van inactiviteit op filmgebied.

    - De eerste periode speelt zich af in Frankrijk aan het eind van de jaren '20. Bunuel werkte in deze periode samen met schilder Salvador Dali, en de films die uit deze samenwerking voortkwamen ("Un chien Andalou" (1929) en "L'age d'or" (1930)) kenmerkten zich door een experimenteel en abstract karakter.

    - In het begin van de jaren '30 keert Bunuel terug naar Spanje en maakt een documentaire over het (harde) leven op het Spaanse platteland ("Land without bread", 1933). Bunuel raakt, aan Republikeinse zijde, betrokken bij de Spaanse burgeroorlog (1936 - 1939). Als de nationalisten onder leiding van generaal Franco de overwinning behalen, wijkt Bunuel uit naar Hollywood. Hij kan niet aarden in het commerciële klimaat dat daar heerst, en trekt verder richting Mexico. Daar leeft hij jarenlang een teruggetrokken bestaan, totdat hij de filmwereld in 1950 verrast met de comeback "Los olvidados". "Los olvidados" is wederom een documentaire achtige film over het leven van straatjongens in de sloppenwijlen van Mexico-stad.

    - Er volgen meer films in Mexico, maar de meest produktieve periode breekt aan als Bunuel rondom 1960 (hij is dan al 60!) terugkeert richting Europa. Na de abstracte films uit zijn eerste periode en de films met een documentaire inslag uit de tweede periode maakt Bunuel in deze periode psychologische drama's waarin dromen en onderdrukte verlangens vaak een grote rol spelen. Thema is meestal de hypocrisie van de hogere middenklasse. Deze periode vangt aan met  "Viridiana" (1961) en wordt afgerond door "Le fantome de la liberté" (1974).

    HET VERHAAL

    Celestine (Jeanne Moreau) is een vrouw van begin 30 die een betrekking aanvaard als dienstmeisje in het huis van de familie Monteil. Al snel komt ze er achter dat haar werkgevers elk zo hun eigenaardigheden hebben. Mevrouw is overdreven netjes, mijnheer zit vanaf het eerste moment achter haar aan en opa heeft een fetisjisme voor schoenen (met name dameslaarsjes). Haar collega's zijn niet veel beter. Zo heeft de klusjesman / stalknecht uitgesproken fascistische sympathieën. 

    Wanneer een meisje uit de buurt (waaraan Celstine zeer gehecht was) verkracht en vermoord wordt gevonden op het landgoed van de Monteils, besluit Celestine haar vrouwlijke charmes in de strijd te gooien om deze moord op te lossen. De moord wordt echter niet opgelost, en uiteindelijk gebruikt Celestine haar vrouwlijke charmes om een goed huwelijk te sluiten met de buurman van haar familie.

    COMMENTAAR

    Maandag 31 juli zat ik voor de televisie in afwachting van een totaal andere film, toen opeens "Le journal d'une femme de chambre" gedraaid werd. Aangezien deze film werd gevolgd door "Jules et Jim (1962, Francois Truffaut) en een documentaire over Jeanne Moreau, begon ik iets te vermoeden. Een blik in mijn Ipad leerde mij dat deze grote actrice (één van de belangrijkse muzes van de Nouvelle vague regisseurs) die dag was overleden.

    "Le journal d'une femme de chambre" is meerdere malen verfilmd. Jean Renoir verfilmde het in 1946 (tijdens het Amerikaanse deel van zijn carrière) en meer recent kwam in 2015 een versie uit van Benoit Jacquot. De versie van Luis Bunuel is echter de bekendste. Het is de eerste film uit zijn Franse peride en binnen het oeuvre van Bunuel neemt deze film in zoverre een bijzondere plaats in dat het één van zijn meest verhalende films is. In de film komen geen vreemde droomscenes of andere surrealistische elementen voor. Voor Bunuel was het absoluut abnormaal dat hij zo'n normale film maakte!

    Het verhaal van de film lijkt erg op "Gosford park" (2001, Robert Altman). Een adellijk landgoed met bediendes waar een moord plaatsvindt. Net als in "Gosford park" zien we dat de wereld van de bediendes strikt gescheiden is van de wereld van hun werkgevers, en dat er zowel binnen beide werelden als daartussen allerlei roddel en achterklap plaatsvindt.

    De wereld van de werkgevers wordt in "Le journal d'une femme de chambre" gekenmerkt door sexuele perversie. Dan bedoel ik nog geeneens zozeer de man des huizes die niet van het vrouwlijk personeel kan afblijven (het vorige dienstmeisje was zwanger en is met een "afkoopsom" ontslagen), maar meer opa met zijn schoenenfetisjisme. Af en toe moet Celestine bij hem komen om op zijn favoriete laarsjes te paraderen. Ik vond Jeanne Moreau altijd een wat chagerijnig gezicht hebben, maar in deze film is dat gezicht echt een pluspunt. Kijk naar de totale desinteresse op haar gezicht terwijl opa met zijn laarsjes bezig is (afbeelding 2). Ik noemde eerder  "Le journal d'une femme de chambre" een voor Bunuel opmerkelijk normale film, maar daarbij doelde ik vooral op de verhaallijn die zo goed te volgen was. De film is wel degelijk, zeker voor zijn tijd, opmerkelijk expliciet. Zo komt in de verfilming van Jean Renoir geen fetisjisme voor.

    Het aan de kaak stellen van de hypocrisie van de boergeoisie is een terugkerend element in de films van Bunuel. Onder een dun laagje beschaving liggen dan vaker sexuele afwijkingen verborgen. Zo wordt er in "Viridiana" (1961) gehint op necrofilie en verveelt een burgervrouw zich in "Belle de jour" (1967) zo erg dat ze haar "kicks" zoekt in een baantje bij een luxe bordeel.

    Minder gebruikelijk bij Bunuel is dat ook de "onderklasse" er van langs krijgt. Hun politieke ideeën zijn zo mogelijk nog weerzinwekkender dan de sexuele afwijkingen van hun werkgevers. Heel lang denk je dat Celestine, afkomstig uit Parijs en niet op haar mondje gevallen, de heldin van het verhaal zal worden. Uiteindelijk jaagt echter ook zij vooral haar eigen belang na. Aan het slot van de film blijkt Celestine, na haar huwelijk een "Madame" geworden, geen spat beter dan haar voormalige werkgever.

    DATUM: 23 september 2017

    EIGEN WAARDERING: 7

    Le journal d'une femme de chambre (1964) on IMDb


    Reacties

    DE REGISSEUR

    Paul Thomas Anderson (1970) maakte eind jaren '90 een vliegende start met films als "Boogie nights" (1997) en "Magnolia" (1999). In de eerste 10 jaar van de nieuwe eeuw nam zijn productiviteit wat af, al leverde hij met "There will be blood" in 2007 wel een topfilm af.  Na 2010 levert hij weer om de paar jaar een film af ("The master" (2012), "Inherent vice" (2014) en "Phantom thread (verwacht eind 2017)). In veel van de films van P.T. Anderson spelen niet functionerende gezinnen, en de problemen waar dat toe leidt, een rol. Anderson werkte in veel van zijn films nauw samen met de acteur Philip Seymour Hoffman (1967 - 2014).

    HET VERHAAL

    Op één regenachtige dag in California volgen we de levens van diverse personages. De meeste van deze personages zitten behoorlijk met zichzelf in de knoop. Aan het eind van de film blijken de personages toch meer met elkaar gemeen te hebben dan oorspronkelijk gedacht, waarbij veel van de verbanden lopen via Earl Partridge (Jason Robards) een oude en stervende televisiemagnaat.

    COMMENTAAR

    Anderson is een populaire naam, ook onder filmregisseurs. Lindsay Anderson (1923 - 1994, bekend van onder andere "This sporting life" (1963)) komt duidelijk uit een ouder tijdperk, maar Wes Anderson (1969, onder andere bekend van "Moonrise Kingdom" (2012) en "The grand Budapest hotel" (2014)) en de een jaar later geboren Paul Thomas Anderson haal ik regelmatig door elkaar.

    Toch maken ze een heel ander type film. De films van Wes neigen naar het absurde, terwijl Paul Thomas vaak ensemble films maakt waarin verschillende verhaallijnen op het einde bij elkaar komen. Hij is daar zelfs zo goed in dat hij de meester in dit genre (Robert Altman (1925 - 2006), bekend van onder andere "Short cuts" (1993) en "Gosford park" (2001)) naar de kroon steekt. 

    Ook Magnolia (1999) is een ensemble-film. Na een introductie waarin een voice over aan de hand van een bizar verhaal uitlegt dat hij niet in toeval gelooft, wordt deze gedachte vervolgens toegepast op de hoofdfilm. In een hoog tempo worden de personages bij ons geïntroduceerd. Het begin van de film is een soort van wervelwind van personages, met in het oog van de orkaan de oude en stervende Earl Partridge (die in de hele film zijn bed niet uitkomt, noot 1, afbeelding 1). 

    Het gezin van Earl mag met recht niet functionerend worden genoemd. Earl heeft zijn vrouwen altijd bedrogen, maar zijn tweede vrouw (gespeeld door Julianne Moore) boeide dat weinig omdat ze toch alleen maar voor het geld met hem getrouwd was. Zijn eerste vrouw heeft hij verlaten toen ze ongeneeselijk ziek bleek, de stervensbegeleiding overlatend aan zijn toen 14 jarige zoon. Deze zoon (gespeeld door Tom Cruise) heeft zich inmiddels ontwikkeld tot wat we tegenwoordig een "motivational speaker" noemen en biedt een soort van "macho in één dag" seminar aan voor sexueel gefrustreerde mannen. Dit seminar bestaat uit niet meer dan het debiteren van zeer vrouwonvriendelijke taal. Onder de muziek van "Also sprach Zarathustra" van Richard Strauss vindt een scene-overgang plaats waarbij we het bed van Earl verlaten en arriveren bij het seminar van zijn zoon, die net het podium op loopt. Filmfijnproevers herkennen onmiddelijk de verwijzing naar "2001, a space odyssey" (1968, Stanley Kubrick). In deze film wordt aan het eind dezelfde muziek gebruikt om de overgang te begeleiden van de astronaut die aan het eind van de reis in zijn sterfbed ligt, naar een ruimte-embryo die in een soort van bubbel om een planeet draait. In "2001" werd de overgang gebruikt om de cyclus van het leven te symboliseren. In "Magnolia" interpreteer ik het meer als symbool van de erfzonde, want de zoon is inmiddels net zo egoïstisch en onuitstaanbaar geworden als zijn vader.

    Earl Partridge is een mediatycoon (hier ligt naar mijn mening een duidelijke link naar "Citizen Kane" (1941, Orson Welles)) en het ensemble verhaal beperkt zich dan ook niet tot zijn eigen familie. Ook medewerkers uit zijn imperium passeren de revue. Zo is daar de quiz host Jimmy Gator (Philip Baker Hall) die al 30 jaar de populaire quiz "What do kids know?" presenteert, waarin een team van kinderen het opneemt tegen een team van volwassenen. Ook hij heeft juist te horen gekregen dat hij niet lang meer te leven heeft, en kijkt terug op zijn zonden. Eén van deze zonden is dat hij zijn dochter (Claudia Gator gespeeld door Melora Walters) misbruikt heeft. Een dochter die nu verslaafd is aan de cocaïne en af en toe mannen aan huis ontvangt om haar verslaving te betalen.

    Zowel Earl Partridge als Jimmy Gator kijken, met het einde in zicht, met spijt terug op hun leven. Wat dat betreft is er een overeenkomst met een film als "Wilde aardbeien" (1957, Ingmar Bergman) waarin professor Isak Borg, al terugkijkend, ook tot de conclusie komt dat hij zijn gezin heeft opgeofferd aan zijn carrière. Naast de overeenkomsten zijn er echter ook duidelijke verschillen. Het verwaarlozen van Isak Borg is toch nog wel wat anders dan de kwaadaardigheid van Earl Partridge en Jimmy Gator. Bovendien ligt in "Wilde aardbeien" de nadruk sterk op het terugkijken van de oude man, terwijl in "Magnolia" de schade die is aangericht bij de jongere generatie veel explicieter in beeld komt. "Wij mogen klaar zijn met het verleden maar het verleden is nooit klaar met ons" is een uitspraak die regelmatig in "Magnolia" voorkomt.

    De schade aan de jongere generatie komt ook tot uitdrukking in de verhalen van twee (ex) quiz kandidaten. Donnie Smith (William Macy) was 30 jaar geleden een wonderkind in de show van Jimmy Gator, maar zijn leven is sindsdien totaal ontspoord. Tragisch is hoe hij zich als volwassen man nog steeds voorstelt als "quiz kid Donnie". Tegenwoordig is Stanley Spector (Jeremy Blackman) het wonderkind van de show. Hij wordt tot het uiterste gepushed door zijn ambitieuze vader. Het voorbeeld van Donnie Smith doet ons het hart vasthouden over zijn toekomst. In een pareltje van een scene (de film zit vol met dergelijke pareltjes) moet Stanley aan de hand van een zin de opera waar deze zin in thuishoort raden. Bovendien moet hij het betreffende fragment (in het Frans voorzingen), zie clip 1 (noot 2). De zin (uit de opera Carmen) luidt:

    "Love is a rebelious bird that nobody can tame.
    And it is all in vain to call it if it chooses to refuse.".

    In de film "Magnolia" is de lovebird vaak in geen velden of wegen te bekennen.

    Midden in de film doet Anderson iets heel bijzonders. Hij last een soort pauze in. Tijdens deze pauze wordt het nummer "Wise up" van Aimee Mann gedraaid en stuk voor stuk komen de personages langs, die allemaal het nummer meezingen of -neuriën (clip 2).  "It is not going to stop, before you wise up" (het zal niet stoppen voordat je verstandig wordt). Daar lijkt het echter vooralsnog niet op. Anderson schroeft het tempo van de film langzaam terug en de beelden worden steeds donkerder (noot 3). De film lijkt zich te bewegen in de richting van een zeer somber eind. 

    In de film komen echter ook twee goede personages voor. In de eerste plaats de particuliere verpleger van Earl Partridge (Philip Seymour Hofmann), die meer compassie met hem heeft dan zijn hele famillie bij elkaar opgeteld. In de tweede plaats politie-agent Jim Kurring (John C. Reilly) die wegens burengerucht op Claudia Gator wordt afgestuurd (die immers regelmatig mannen ontvangt) en verliefd op haar wordt. Met z'n tweeën kunnen ze niet zoveel uitrichten, maar [SPOILER] na een zeer verrassend teken van Bijbelse verlossing (noot 4) [EINDE SPOLIER] keren sommige zaken toch nog ten goede. Heel sterk is de subtiele, volstrekt niet uitbundige happy end achtige manier waarop de regisseur dat in beeld brengt. In afbeelding 2 (letterlijk het laatste beeld van de film) zien we een voorzichtige glimlach op het gezicht van Claudia Gator doorbreken als ze beseft dat haar cocaïne verslaving, die ze aan agent Kurring heeft opgebiecht, voor hem geen reden is hun nog prille relatie te beëindigen.  

     

    Noot 1: Desondanks is het spelen van deze rol geen gemakkelijke opgave, Jason Robards kwijt zich voortreffelijk van deze taak. Net als Richard Farnsworth in "The straight story" (1999, David Lynch) was hij al ziek tijdens het spelen van deze rol en zou hij een jaar na de film overlijden. 

    Noot 2: De versprekingen van de quizmaster in het begin van de clip hebben te maken met de medicijnen die hij slikt vanwege zijn ziekte.

    Noot 3: Deze manier om de sfeer in de film bijna onmerkbaar te veranderen deed mij denken aan "Twelve angry men" (1957, Sidney Lumet). In deze film wordt het camerastandpunt gedurende de film steeds ietsje lager om een claustrofobische sfeer te creëren 

    Noot 4: In de film zijn diverse verwijzingen naar de betreffende bijbeltekst verwerkt, maar dat realiseer je je altijd pas achteraf. 

     

    DATUM: 9 september 2017

    EIGEN WAARDERING: 10

    Magnolia (1999) on IMDb


    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een introductie op het werk van Stanley Kubrick, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Alex DeLarge (Malcolm MacDowell) is de leider van een teenergang. In het begin van de film gaat de gang zich te buiten aan allerlei soorten vandalisme. Dit loopt zelfs zo uit de hand dat een vrouwlijk slachtoffer de dood vindt.

    Alex belandt in het gevang en opteert na een tijdje voor een experimentele behandeling die vervroegde invrijheidsstelling beloofd. Als gevolg van deze experimentele behandeling wordt Alex fysiek ziek bij de gedachte aan geweld. 

    Dit komt echter slecht uit als hij, eenmaal in vrijheid, zijn vroegere slachtoffers één voor één tegen komt. Als gevolg van de behandeling blijkt de genezen Alex in vrijheid een prooi die zich niet verdedigen kan. Dit is koren op de molen van de oppositie, die vindt dat de regering met de experimentele behandeling haar boekje flink te buiten is gegaan. 

    Aan het eind van de film wordt Alex op kosten van de regering flink in de watten gelegd in het ziekenhuis, waar men zijn behandeling tracht terug te draaien. De Minister van Binnenlandse zaken gaat samen met Alex op de foto, in een poging de oppositie de wind uit de zeilen te nemen.

    COMMENTAAR

    Vanaf het begin is "A clockwork orange" controversieel geweest. De film staat bol van het geweld, en brengt dit vaak op een heel fraaie manier in beeld. Net als in "Baby driver" (2017, Edgar Wright) meer dan 45 jaar later lopen de beelden vaak in de maat met de (in dit geval klassieke) muziek. Wat wil Kubrick met deze film zeggen? Is dit geen verheerlijking van geweld? 

    In de eerste plaats moet er onderscheid worden gemaakt tussen twee soorten van geweld. Aan de ene kant is er het totaal zinloze geweld van Alex en zijn gabbers. Hun geweld doet in al zijn zinloosheid en sadisme denken aan "Funny games" (1997 en 2007, Michael Haneke), niet in de laatse plaats omdat ook bij Haneke de vandalen zich in een witte outfit hebben gestoken. Aan de andere kant staat het geweld van de regering. Wetenschappelijk gefundeerd, maar desalniettemin geweld in die zin dat het mensen van hun keuzevrijheid beroofd. Het onderscheid tussen je goed gedragen uit overtuiging en je goed gedragen uit angst (in dit geval voor pijn en misselijkheid) komt hier om de hoek kijken. De opkomst van het begrip "nudging" (door Wikipedia gedefinieerd als "gedragspsychologische motivatietechniek waarbij mensen op een positieve manier worden gestimuleerd om zich op een door de overheid gewenste wijze te gedragen") bewijst wel dat "A clockwork orange" nog altijd actueel is.

    De volgende vraag is, wat is de relatie tussen deze twee vormen van geweld? Presenteert Kubrick de ene vorm als erger dan de ander? Nergens in de film wordt ook maar de suggestie gewekt dat het geweld van de regering de oorzaak is van het geweld van Alex en zijn gabbers. De film blijft verre van "slechte jeugd excuses" en het is duidelijk dat Alex zelf kiest voor het geweld, ... en er van geniet. Het geweld van de regering is wel een reactie op het geweld van de jeugdbendes, maar nergens praat (of eigenlijk filmt) Kubrick deze reactie goed. In tegendeel, de overheid wordt gerepresenteerd door een uiterst cynische minister van Binnenlandse zaken (Anthony Sharp), die de sociale contract gedachten van Thomas Hobbes ("burgers leveren graag hun vrijheid in voor een beetje extra veiligheid") tot het uiterste doorvoert. Een soortgelijke neiging is heden ten dage soms zichtbaar bij het bestrijden van terrorisme. Opnieuw een bewijs dat "A clockwork orange" nog weinig aan actualiteitswaarde heeft ingeboed.

    Waar komen de verhalen dat Kubrick met deze film geweld verheerlijkt dan vandaan? Als het niet terug te voeren is op het plot, zal het wel terug te voeren zijn op de vormgeving. Zo treedt Alex in "A clockwork orange" op als verteller. Alex is onbetwist eloquent (noot 1) en heeft een erg hoge dunk van zichzelf. Zo gaat hij er blindelings vanuit dat de kijker zijn visie op het gebeuren deelt. Hij spreekt de kijker regelmatig aan met "broeder". Dat Alex erg ingenomen is met zichzelf wil echter nog niet zeggen dat Kubrick erg ingenomen is met Alex. Misschien wilde hij slechts tot uitdrukking brengen dat vandalen van het slag "Alex" vaak zichzelf als middelpunt van wereld zien en er vaak niet erg goed in zijn om zich te verplaatsen in de positie van een ander?

    Verder legt de film een verband tussen geweld en (klassieke) muziek. Zo wordt een vrouw verkracht op de muziek van "Singin in the rain" en krijgt Alex de meest geweldadige visioenen bij de negende van Beethoven (in de film consequent "Ludwig von" genoemd). Persoonlijk heb ik daar nooit wat achter gezocht, net zo min als ik naar aanleiding van "Baby driver" een verband leg tussen popmuziek en bankovervallen. Sterker nog ik zie de ironie er wel van in dat iemand op de muziek van Schillers "Ode to joy" ("Alle menschen werden bruder") visioenen heeft die daar zo lijnrecht tegenin gaan.

    Ziet men in de mooie beelden niet meteen het verheerlijken van geweld, dan valt er veel te genieten. Zo is de inrichting van het ouderlijk huis van Alex een karikatuur van de jaren '70 (afbeelding 1), terwijl dit decennium eigenlijk nog moest beginnen. Veelzeggend ook is het wandtableau in de centrale hal van dit appartementencomplex (afbeelding 2). De schunnige graffiti staat model voor het geweld van de jeugdgangs, maar de afbeelding zelf heeft veel weg van het heroïsch realisme waar dictaturen zo dol op zijn (en staan dus model voor het geweld van de staat). 

    Vooral het begin van de film is indrukwekkend. Alex (Malcolm MacDowell, noot 2) staart ons in full close up aan met een satanische blik. Na enige tijd begint de camara langzaam uit te zoomen en zien we dat Alex met zijn makkers zich aan het indrinken zijn in de Korova milkbar (clip 1). Deze bar is vormgegeven in een bizar soort popart, waarin zowel de tafels als de tap zijn vormgegeven als een blote vrouw. De film verplaatst zich vervolgens van deze (destijds) ultra modieuze setting naar een decor van alle tijden, een beschonken zwerver die zit te lallen onder de brug, De komst van Alex en zijn makkers wordt aangekondigd door extreem lange slagschaduwen. Het is tijd voor de eerste ultra violence van de film (clip 2).   

     

    Noot 1: Alex spreekt in de film een soort "slang" dat bestaat uit een mix van Engelse en Russische woorden. Deze groepstaal was bedacht door Anthony Burgess, de schrijver van het (gelijknamige) boek waarop de film is gebaseerd.

    Noot 2: Voor "A clockwork orange" had Malcolm MacDowell de leider van een geweldadige studentenrevolte gespeeld in "If" (1968, Lindsay Anderson). Van dit geweldadige imago is hij nooit helemaal afgekomen.

    DATUM: 25 augustus 2017

    EIGEN WAARDERING: 8

    A Clockwork Orange (1971) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van Jean Renoir, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Het gezin Dufour (moeder, vader, dochter, verloofde van dochter) vertoeft een dagje buiten Parijs. Ze stoppen bij een herberg, waar de vrijbuiters Henri en Rodolphe juist wat zitten te drinken. Deze vrijbuiters voorzien vader en aanstaande schoonzoon graag van een hengel, zodat ze zelf met de dames uit roeien kunnen gaan. Dochter Henriette beleeft een romance met Henri waar ze jaren later, inmiddels getrouwd met haar verloofde, nog met weemoed aan terugdenkt.

    COMMENTAAR

    De opnamen voor "Partie de campagne" werden in 1936 gemaakt. Door hevige regenval liep de achterstand op het produktieschema zo hoog op, dat de produktie op een gegeven moment gestaakt werd. De ruwe opnamen lagen tien jaar op de plank, en pas in 1946 werd er een bioscoopfilm van gemaakt. "Partie de campagne" viel, wegens zijn luchtige toon, bij het naoorlogse publiek bijzonder in de smaak.

    Met "Partie de campagne" bewijst Jean eer aan zijn vader, de schilder Auguste Renoir. Het beeld van de schommelende Henriette is ontleend aan het schilderij "De schommel" uit 1876. Door de mogelijkheden van het medium film, weet Jean aan dit schilderiij dynamiek toe te voegen. Om deze dynamische beelden te krijgen schommelde de cameraman mee, zoals is te zien op afbeelding 1.

    Hoe populair de film ook geworden is, naar mijn mening kan hij toch niet worden gerekend tot de topstukken uit het oeuvre van Jean Renoir zoals bijvoorbeeld "La grande illusion" (1937) of "La règle du jeu" (1939).  Ook mist de film het sprankelende en nog altijd herkenbare van "Menschen am Sonntag" (1930, diverse regisseurs), met welke film "Partie de campagne" de verhaallijn (een simpel dagje ontspannen) gemeen heeft. 

    Dit zal vooral te maken hebben met de wat wisselende sfeer van de film. "Partie de campagne" begint als een komedie en via een romance eindigt de film in een enigszins weemoedige sfeer. Voor wat betreft de komedie-elementen zijn vader Dufour en de verloofde duidelijk gebaseerd op Laurel en Hardy. Verder is het onduidelijk of de Parijzenaars zich vermaken op het platteland, of dat de plattelanders zich juist vermaken met de Parijzenaars. Als hij een enigszins inferieure "catch of the day" inspecteert vraagt de herbergier zich af "Zal ik deze vissen aan de katten voeren, of kan ik ze nog aan de Parijzenaars voorzetten",

    Nadat ze hun bootje aan de kant hebben gelegd, beleven Henri en Henriette een romance. Deze wordt door Renoir vrij traditioneel in beeld gebracht. De man dringt aan, in eerste instantie verzet de vrouw zich, maar uiteindelijk stemt ze toe. In een andere film (ik ben vergeten welke) werd deze sequentie vooral in beeld gebracht via de arm van de vrouw (van afwerend naar liefkozend). Renoir gebruikt zowel de arm als de gezichtsuitdrukking van Henriette (zie afbeelding 2). Ik heb dit soort scenes altijd een beetje "verdacht" gevonden. Net alsof bij vrouwen "nee" eigenlijk geen "nee" is. Na "Partie de campagne" heb ik "A clockwork orange" (1971, Stanley Kubrick) gezien. Deze film heeft altijd veel kritiek gekregen omdat het er in voorkomende geweld navolging zou uitlokken. Naar mijn mening lokken de "romantische scenes" zoals die onder andere voorkomt in "Partie de campagne" veel eerder kopieergedrag uit, dan het redelijk bizarre geweld in "A clockwork orange". 

    Jaren na de romance komt Henriette Henri nog een keertje tegen en denkt met weemoed terug aan hun gezamelijke avontuurtje. De weemoed zet echter al veel eerder in, namelijk als direct na de vrijpartij een onweer losbarst. Via natuurbeelden weet Renoir de sfeer van berouw die na de zonde komt goed te vatten. Hij bewijst daarmee andermaal eer aan zijn vader, die een echte buitenschilder was. Ook "Partie de campagne" bestaat nagenoeg volledig uit buitenopnamen (die de oorzaak waren van de ellende die aan het begin van deze recensie vermeld werd).

    Al met al denk ik dat "Partie de campagne" een licht overgewaardeerde film is. Dat wil uiteraard niet zeggen dat het een slechte film is. Sommige scenes zitten echt heel knap in elkaar. In het begin van de film zitten Henri en Rodolphe wat te drinken in de wat donkere herberg. Op een gegeven moment doen ze de luiken voor de ramen open. Het licht stroomt naar binnen en door de ramen zien we de schommelende Henriette vol in beeld. Op de een of andere manier verdwijnt het binnenste van de herberg onmiddelijk naar de achtergrond en is het raam ons venster op de zomerse wereld (zie clip). 

    DATUM: 19 augustus 2017

    EIGEN WAARDERING:  7

    Partie de campagne (1936) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Theo Angelopoulos (1935 - 2012) is nooit echt doorgedrongen tot de mainstream cinema. Op zich is dat ook niet zo gek. Inhoudelijk kenmerken zijn films zich door een mix van Griekse geschiedenis en Griekse mythologie. Om het verhaal echt goed te kunnen volgen moet je eigenlijk van beide onderwerpen enig verstrand hebben. Qua vormgeving vallen zowel de lengte van de shots als de lengte van de film op. Zo bevat "The travelling players" (1975) slechts 80 shots in een film van bijna 4 uur, een gemiddelde shotlengte van bijna 3 minuten.

    Angelopoulos werd (afgezien van een enkele vroege film) actief na de val van het kolonelsregime in 1974. Hij  is een groot liefhebber van trilogieën, bijna al zijn films zijn onderdeel van een trilogie. Uit de namen van deze trilogieën valt niet altijd precies het thema af te leiden, en vreemd genoeg is daar op internet ook weinig over te vinden. Onderstaand een overzicht van de trilogieën.

    - De trilogie van de geschiedenis (1972 - 1977), meest bekende film "The travelling players" (1975, deel 2)
    - De trilogie van de stilte (1984 - 1988), meest bekende film "Landscape in the mist"  (1988, deel 3)
    - De trilogie van de grenzen (1991 - 1998), meest bekende film "Ulysses gaze" (1995, deel 2)
    - De trilogie van het moderne Griekenland (2004 - 2012), meest bekende film "The weeping meadow" (2004, deel 1)

    Laatstgenoemde trilogie is onvoltooid gebleven. Tijdens het maken van deel 3 kwam Angelopoulos om het leven ten gevolge van een verkeersongeval.

    HET VERHAAL

    Een reizend theatergezelschap trekt door het Griekse land met het stuk "Golfo, de schaapsherder": een stuk over liefde, verraad en dood. De tournee verloopt niet van een lijen dakje want ondertussen beleeft Griekenland in de periode 1939 - 1952 een woelige periode in zijn geschiedenis met achtereenvolgens:

    - de dicatuur van Metaxas;
    - de oorlog tegen de Italianen;
    - de Duitse bezetting;
    - bevrijding en burgeroorlog tussen Staatstroepen en Communistische opstandelingen;
    - ingrijpen van de geallieerde mogendheden in de Griekse aangelegenheden en begin van de dictatuur van generaal Papagos.

    De leden van theatergezelschap kiezen in deze politieke verwikkelingen soms voor verschillende kanten en beleven zo hun eigen verhaal van liefde, verraad en de dood.

    COMMENTAAR

    Het verhaal in "The travelling players" wordt, zoals de titel ook al aangeeft, verteld door de ogen van een reizend theatergezelschap. In het verleden hebben meer regisseurs gebruik gemaakt van deze setting om hun verhaal te vertellen. Denk aan "Floating weeds" (1934 en 1959, Yasujiro Ozu) en "Sawdust and tinsell" (1953, Bergman). 

    Het verhaal dat Angelopoulos door middel van zijn theatergezelschap vertelt, is vooral het verhaal van dictaturen van diverse pluimage die elkaar in hoog tempo afwisselen in het betreffende tijdsvak van de Griekse geschiedenis. Hierbij weet Angelopoulos minstens zo goed als Bela Tarr in "Werckmeister Harmoniac" (2000) de sinistere sfeer van aankomend onheil op roepen. Waar het theatergezelschao ook komt, ze treffen er marcherende menigtes, marsmuziek en rondrijdende auto's met een megafoon op het dak aan. Uit deze megafoons komen dan ronkende teksten als "Laat de generaal zijn karwei afmaken" of "breng aanstaande zondag een patriottische stem uit".

    Waar Bela Tarr echter een fictieve (naam- en tijdloze) dictatuur op het oog had, is Angelopoulos historisch zeer accuraat in zijn film. Zo doet hij uitgebreid verslag van de door de communisten georganiseerde betoging van 3 december 1944, die door het Griekse leger (onder het toeziend oog van geallieerde troepen) bloedig wordt neergeslagen. Hier ligt ook meteen het zwakke punt van de film. In een film van bijna 4 uur veronderstelt Angelopoulos wel erg veel kennis van de Griekse geschiedenis en de Griekse mythologie (noot 1) bij zijn kijkers. Dit zou niet erg zijn als Angelopoulos de film puur voor de Griekse markt had gemaakt, maar aangezien Angelopoulos zich altijd als regisseur van internationale allure heeft beschouwd (noot 2) is dit onwaarschijnlijk. 

    Zonder deze achtergrondkennis is het verhaal van de film moeilijk te volgen en wordt de film een aaneenschakeling van losse scenes. Deze losse scnes zijn overigens vaak van een hoge kwaliteit. Ik denk dan aan:

    - De scene in de danshal, met aan de ene kant communistische opstandelingen en hun vriendin, en aan de andere kant militairen van het staatsleger.
    - De moord op het toneel, waarbij Orestes zijn moeder (Clytemnestra) en haar minnaar (Aegisthos, die de vader van Orestes (Agamemnon) verraden heeft) vermoordt (afbeelding 1).
    - De scene van het inleveren van de wapens, naar aanleiding van het bestand waarbij het communistisch verzet zich overgegeven had (afbeelding 2). 

    Ook de begrafenis van Orestes aan het einde van de film is een bijzondere (en ook mysterieuze) scene. Als het zand op de kist wordt gegooid beginnen de omstanders te applaudiseren als een manier om eer te bewijzen aan het moedige leven dat Orestes geleden heeft. Plotseling zie je dat één van de omstanders niet klapt. Wie is dat? Waarom klapt hij niet? Mysterieus! 

    Hoe goed de individuele scenes ook zijn, als ze als los zand aan elkaar hangen is 4 uur toch wel erg lang. Daarbij komt dat verreweg de meeste scenes (net als in de overige films van Angelopoulos) overview shots zijn, van enige afstand gefilmd. Dat schept distantie. Zelden gebruikt Aneglopoulos de close up. Dat is erg jammer want de keren dat hij wel in close up filmt zijn meteen de hoogtepunten van de film. Op verschillende momenten in de film houden drie spelers uit het gezelschap een monoloog van soms wel 10 minuten, waarbij ze recht in de camera kijken. Het zijn fascinerende beelden. Deze monologen hadden bijvoorbeeld kunnen worden gebruikt om de diverse spelers hun eigen versie van het verhaal te laten vertellen. De film zou hierdoor "Rashomon" (1950, Akira Kurosaw) achtige proporties hebben kunnen krijgen. Nu heb je toch voortdurend het idee dat je naar een gemiste kans zit te kijken. Te goed om te vervelen, niet goed genoeg om te overtuigen.  

     

    Noot 1: De namen van de spelers uit het rondtrekkende gezelschap verwijzen naar personages uit het toneelstuk "Elektra" van Sophocles, en eigenlijk moet je dit stuk kennen om de ervaringen van deze spelers te kunnen plaatsen. 

    Noot 2: Zo deed Angelopoulos in 1995 geen moeite zijn teleurstelling (en ongenoegen) te verbergen toen niet zijn film "Ulysses gaze" maar "Underground" van Emir Kusturica in Cannes in de prijzen viel.

     

     

    DATUM: 12 augustus 2017

    EIGEN WAARDERING: 7

    O thiasos (1975) on IMDb




    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van David Lynch, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Alvin Straight (Richard Farnsworth) leeft al 10 jaar in onmin met zijn broer Lyle (Harry Dean Stanton) als hij het bericht krijgt dat deze getroffen is door een beroerte. Hij wil het met zijn broer bijleggen en beseft dat hij daar mogelijk niet veel tijd meer voor heeft. De afstand tussen Alvin (woonplaats Laurens, Iowa) en Lyle (woonplaats Mt Zion, Wisconsin) is echter een groot probleem. Alvin is namelijk 73, is slecht ter been en zijn ogen zijn niet al te best meer. Hij woont samen met zijn licht verstandelijk gehandicapte dochter Rose (Sissy Spacek), die ook geen auto mag rijden. Uiteindelijk besluit Alvin de tocht te ondernemen met behulp van zijn grasmaaier (afbeelding 1).

    COMMENTAAR

    "The Straight story" is een buitenbeentje in het oeuvre van David Lynch, wiens films zich normaal gesproken afspelen in surrealistische milieu's waarin niets is wat het op het eerste gezicht lijkt. Denk bijvoorbeeld aan "Blue velvet" (1986) waarin op een zo op het eerste oog onschuldig gazonnetje opeens een afgesneden oor wordt gevonden. In "The straight story" rijdt Alvin de hele film langs de uitgestrekte akkers van het Amerikaanse landschap en elke keer denk je dat er nu wel wat verrassends uit deze akkers te voorschijn zal springen. Het gebeurd de hele film niet. Als Straight niet de achternaam van Alvin was geweest zou je bijna gaan denken dat Lynch deze film bewust "Het rechtlijnige verhaal" had genoemd om deze uitzonderingspositie in zijn oeuvre te benadrukken.

    Reden om de DVD van "The Straight story" weer eens uit de kast te halen was "Donkeyote" (2017, Chico Pereira). De overeenkomsten liggen voor het oprapen. Beide films gaan over een oude man (sterker nog een man van exact 73 jaar), die een trektocht onderneemt, en daarbij geconfronteerd wordt met de moderne tijd die aan hem voorbijraast. Beide films zijn gebaseerd op een waar gebeurd verhaal. Toch zijn er ook verschillen in nuance aan te wijzen. Aangezien Alvin met zijn grasmaaier over de (provinciale) weg rijdt, is de confrontatie met het langsrazende verkeer explicieter dan bij Manolo die met zijn ezel vooral door de velden trekt. Tegen de avond zoekt Alvin een kampeerplek langs de kant van de weg, maakt een kampvuur en warmt knakworstjes op als zijn avondmaal. Hij is daarmee een groter anachronisme dan Manolo, die misschien niet verslaafd is aan de techniek van de moderne tijd, maar wel degelijk met een mobieltje weet om te gaan. Het grootste verschil vond ik echter de bejegening door de omstanders. Alvin treft op zijn tocht eigenlijk uitsluitend aardige mensen die oprecht bezorgd zijn.  De bezorgdheid die Manolo ontmoet is meer onpersoonlijk en vooral gericht op het indekken tegen eventuele verantwoordelijkheid (zoals de arts die Manolo afraadt om, in zijn conditie, de tocht te ondernemen).

    "The Straight story" gaat onmiskenbaar over familie. De aanleiding is immers (de wens om) een familieruzie (bij te leggen). Hoewel de film eindigt als Alvin en Lyle elkaar gevonden hebben (en de valkuil van een al te sentimentele omhelzing weet te vermijden), speelt het thema "familie" gedurende de hele film een belangrijke rol bij de gesprekken die Alvin heeft met diverse mensen die hij tegen het lijf loopt. Zo is er een prachtige scene met een meisje dat van huis weggelopen is om dat ze zwanger is. Als Alvin voorbijrijdt, laat ze hem in eerste instantie passeren, overtuigd als ze is dat ze wel een betere lift kan krijgen. Wat later loopt ze Alvin's kampplaats op en ontstaat een gesprek bij het kampvuur. Het blijkt dat de familie van het meisje niets weet van de zwangerschap en dat ze is gevlucht voor de reactie die ze verwacht. Alvin legt haar uit hoe hij vroeger de betekenis van familie aan zijn eigen kinderen uitlegde aan de hand van een metafoor met takken:

    "I'd give each one of 'em a stick and, one for each one of 'em, then I'd say, 'You break that.' Course they could real easy. Then I'd say, 'Tie them sticks in a bundle and try to break that.' Course they couldn't. Then I'd say, "That bundle... that's family.".


    In hetzelfde gesprek komt ook de dochter van Alvin ter sprake. Vanwege haar handicap is zij uit de ouderlijke macht gezet en zijn haar kinderen haar afgenomen. Volgens Alvin denkt ze nog elke dag aan ze. Door deze opmerking komt een scene van eerder in de film opeens in een compleet ander daglicht te staan. Rose kijkt uit het raam en opeens rolt er een voetbal voor het tuinhekje. Niet lang daarna haalt een jongetje de bal op, die haar daarna recht in het gezicht aankijkt. Op het moment van de scene denk je dat dit zich echt afspeelt. Pas na de opmerking van Alvin besef je dat dit dagdromerij is geweest. Heel knap! Overigens zijn niet alle verwijzingen naar het thema "familie" even geslaagd. Zo krijgt Alvin onderweg pech en moet zijn grasmaaier gerepareerd worden door een voortdurend kibbelende tweeling. Bij het afrekenen krijgt deze tweeling een nogal moralistische speech van Alvin, waarin hij refereert aan het doel van zijn tocht.

    Als het thema "familie" om de hoek komt kijken, ligt een vergelijking met Yasujiro Ozu (de familieregisseur bij uitstek) voor de hand. Inderdaad heeft "The Straight story" diverse elementen met het werk van Ozu gemeen. Ik denk dan aan de zorgen die de vader zich maakt om zijn ongetrouwde dochter, maar vooral aan de scene waarin de oude man met een leeftijdsgenoot aan de bar zit en hun echte zorgen (in dit geval nachtmerries overgehouden aan de Tweede Wereldoorlog) er pas na een paar pilsjes uitkomen (afbeelding 2, zie ook noot 1)

    Naast familie is ook ouderdom een belangrijk thema in de "The Straight story". Alvin onderneemt niet alleen een reis door de VS maar, via de mensen die hij tegenkomt, ook een reis in de tijd. Alvin geeft dat zelf ook aan als hij aan de praat raakt met een groepje wielrenners die op dezelfde plek overnachten.

    Cyclist: So, uh, what's the worst part about being old, Alvin?
    Alvin Straight: Well, the worst part of being old is rememberin' when you was young.

    Uit deze reis blijkt dat Alvin niet altijd de milde, wat breekbare baas is geweest die hij nu is. Wat dat betreft heeft Alvin wel wat weg van Isak Borg uit "Wild strawberries" (1957, Ingmar Bergman). Genoemd zijn reeds de demonen uit de Tweede Wereldoorlog, die hem nog steeds achtervolgen. Ook blijkt Alvin een tijdje moeite te hebben gehad om van de fles af te blijven. Tenslotte was Alvin al 63 toen hij gebrouilleerd raakte met zijn broer, dus nee een gemakkelijke man is die Alvin echt niet altijd geweest.

    Mijn ervaring is dat films over oude mensen vaak staan of vallen met de acteurs. In "Wild strawberries" levert Victor Sjöström (voormalig regisseur en een soort mentor voor Bergman) een fantatische prestatie als Isak Borg. Niet minder is de prestatie van Richard Farnsworth als Alvin Straight. Farnsworth (1920 - 2000) was begonnen als stuntman en had zich later ontwikkeld tot een gerespecteerd karakteracteur. Hij was al jaren met pensioen, maar kwam voor "The Straight story" nog éénmaal in actie. Ten tijde van het maken van de film was hij al terminaal ziek. Een jaar later zou hij zelfmoord plegen.    

     

    Noot 1: Die paar pilsjes gelden dan vooral voor zijn gesprekspartner. Zelf drinkt Alvin sinds lange tijd geen alcohol meer (zie afbeelding 2), waarover later in deze recensie. 

    DATUM: 19 juli 2017

    EIGEN WAARDERING: 9 

    The Straight Story (1999) on IMDb



    Reacties

    DE REGISSEUR

    Chico Pereira (1979) is een nog jonge regisseur die tot nu toe vooral documentaires maakte.

    HET VERHAAL

    De gepensioneerde Manolo is van plan om met zijn ezel Gorrion een trekking door de Verenigde Staten te maken. Het regelen van het transport van de ezel blijkt allesbehalve eenvoudig. Desondanks trekt Manolo in de film vol goede moed door het Spaanse landschap richting de havenplaats.

    COMMENTAAR

    Na "Baby driver" (2017, Edgar Wright) is het zien van "Donkeyote" een hele cultuurshock. In deze film een koppige ezel in plaats van snelle auto's.

    Men kan de titel van de film overigens op twee manieren lezen.

    Leest men "Donkey ote" dan ligt de nadruk op ezel Gorrion. Een associatie met "Au hasard Balthazar" (1966, Robert Bresson), de enige andere "ezelfilm" die ik ken, is snel gelegd. Ik denk dat deze associatie misleidend is. Door middel van een "point of view shot" laat de regisseur ons regelmatig de wereld zien door de ogen van de ezel Gorrion, maar als het puntje bij het paaltje komt gaat deze film toch vooral over Manolo.

    Leest men de titel als "Don keyote" dan kan het haast niet anders of de gedachten dwalen af naar de Spaanse edelman "Don Quichotte" (1933, Georg Wilhelm Pabst) uit het boek van Miguel de Cervantes. Ook dit is niet helemaal terecht. Manolo mag dan een koppige man zijn, tegen windmolens vecht hij niet. Eigenlijk weet Manolo beter om te gaan met de huidige tijd, dan de huidige tijd met hem. Hij heeft een mobiel en neemt zelfs een you tube filmpje op om sponsers te vinden voor zijn trekking. De dierenarts die Gorrion moet testen raakt daarentegen helemaal in de war als het dier geen chip blijkt te hebben, alsof ezels niet het grootste deel van de geschiedenis chiploos hebben rondgelopen.

    Het beste kan de film nog vergeleken worden met "The straight story" (1999, David Lynch). Ook daar een koppige man die langzaam (in dit geval met een grasmaaier) door zijn land (in dit geval de USA) trekt. De overeenkomsten gaan zelfs nog verder aangezien:

    - in beide films de koppige oude mannen 73 jaar oud zijn;
    - beide films op feiten zijn gebaseerd, en derhalve een documentaire-achtig karakter hebben;
    - beide films desondanks de "look en feel" van een fictie speelfilm hebben.

    Verschil is wel dat waar "The straight story" gebruik maakt van acteurs, Manolo in "Bonkeyote" wordt gespeeld door zichzeld. Zichzelf wil in dit geval zeggen de oom van de regisseur.

    DATUM: 19 juli 2017

    EIGEN WAARDERING: 7

    Donkeyote (2017) on IMDb


    Reacties

    DE REGISSEUR

    Edgar Wright (1974) is bekend geworden door genre persiflages te maken. In zijn debuut "A fistful of fingers" (1994) maakte hij een persiflage op de Western. Daarna persifleerde hij in zijn zogenaamde "Three flavours of Cornetto" trilogie achtereenvolgens het zombiegenre ("Shaun of the dead" (2004)), het actiegenre ("Hot fuzz" (2007)) en het science fiction genre ("The World's end" (2013)).  Zelfs de naam van de trilogie is een persiflage, namelijk op de bleu / blanc / rouge trilogie van Kieslowski. Waar bij Kieslowski de drie kleuren via de Franse vlag verwijzen naar de idealen van de Franse revolutie, verwijst Wright naar zoiets alledaags als ijsjes.

    Wright is een eigenzinnige regisseur. Vanaf 2006 was hij voor de Marvel studio's (een onderdeel van de Disney studio's) bezig met een project rondom de stripheld "Ant-man". In 2014 klapte de samenwerking om artistieke redenen. In 2017 levert Wright met "Baby driver" een film af die zeker niet bedoeld is als persiflage op het crime genre, maar aan de andere kant ook ver verwijderd is van een standaard genre piece.

    HET VERHAAL

    Baby driver werkt als chauffeur van vluchtauto's voor een gangsterbaas. Als hij verliefd wordt op de serveerster van een lunchroom wil hij het criminele milieu verlaten. Zo makkelijk gaat dat echter niet.

    COMMENTAAR

    Een jongen met oortjes in zit te wachten in een felrode wagen. Zijn armen hangen uit het open raam en zijn handen tikken de maat op het portier. Even later laat hij ook de ruitenwissers heen en weer gaan op de maat van de muziek. Plotseling komen drie overvallers, op wie hij heeft zitten wachten, een gebouw uitrennen en begint een wilde vlucht. Het bochtenwerk is opnieuw op de maat van de muziek. Eenmaal op de plek van bestemming wordt de buit bekeken en verdeeld. Ondertussen haalt Baby koffie voor zichzelf en de overvallers bij de dichtstbijzijnde Starbucks. Hij beweegt zich, het zal inmiddels geen verbazing meer wekken, op de maat van de muziek.

    Bovenstaand is de eerste scene van de film "Baby driver" (2017) beschreven. De film heeft een ijzersterke soundtrack, maar wat vooral opvalt is dat de beelden de maat van deze soundtrack volgen. Heel knap. Het deed mij denken aan de opmerkingen van Roger Ebert bij "Otto e mezzo" (1963, Federico Fellini). Het viel Ebert op dat de acteurs zich in de maat van (voor de kijker niet hoorbare) muziek bewogen. Later bleek dat Fellini op de set daadwerkelijk muziek draaide. Verschil met "Baby driver" is dat in deze film de muziek voor de kijker wel hoorbaar is en deze dus ook kan constateren dat de acteurs zich daadwerkelijk op de maat van deze muziek bewegen. Een bijzondere ervaring!

    "Baby driver" treedt in de voetsporen van een aantal andere films die de chauffeur van vluchtauto's als hoofdpersoon hebben. Ik noem "The driver" (1978, Walter Hill) en "Drive" (2011, Nocolas Winding Refn). Eerlijk gezegd heb ik nooit geweten dat dit een soort subgenre binnen de crime films was. Los hiervan is de verhaallijn van "Baby driver" vrij conventioneel. De hoofdpersoon wil nog één keer een grote slag slaan en zich dan uit het criminele milieu terugtrekken. Als kijker weer je dan wel hoe laat het is.

    In de meeste gevallen is de hoofdersoon bij dit soort verhalen al wat ouder en is de opbrengst van de laatste grote klap ter financiering van zijn pensioen. In "Baby driver" ligt dit een tikje anders. Zo is de hoofdpersoon juist erg jong en dient de opbrengst ter aflossing van een schuld aan de gangsterbaas. Deze schuld heeft  Baby door een jeugdzonde, waar de film nooit heel expliciet over wordt, opgelopen. Bovendien wil Baby uiteraard niet met pensioen maar juist een nieuwe start maken met het meisje dat hij kort daarvoor in een lunchroom tegen het lijf is gelopen.

    Het meest intrigerende aan "Baby driver" is wel de combinatie van de moderne vormgeving en het conventionele verhaal. Zo heeft Baby constant oortjes in en lijkt in de virtuele wereld van zijn eigen muziek te leven. De afgelopen jaren zijn er meer films verschenen over virtual reality, zoals "Her"  (2013, Spike Jonze)  en "Ex Machina" (2014, Alex Garland), maar hier speelde virtual reality een expliciete rol in het verhaal. Dat lijkt met de oortjes van Baby veel minder het geval te zijn. Lijkt, want bij nadere beschouwing vormen de oortjes en zijn muziek het psychologische afweermechanisme van Baby waardoor hij zichzelf wijs kan maken det hij geen onderdeel uitmaakt van het criminele milieu. Hij faciliteert ze slechts, en zodra hij zijn schuld heeft afgelost zal hij daar mee stoppen (noot 1).

    Ondertussen komt er uit de 21e eeuwse oortjes van Baby voornamelijk jaren '70 muziek (de naam van de film lijkt ontleend aan een nummer van Simon & Garfunkel) en passen ook de plannen die hij met z'n vriendinnetje maakt ("we rijden in een wagen die we ons niet kunnen veroorloven naar een bestemming waarover we niet hebben nagedacht") naadloos in de hippie-jaren. Kortom "Baby driver" is een bijzondere combinatie van klassiek en modern.

    Noot 1: Baby zelf zou waarschijnlijk nooit woorden als "er uit stappen" of "verlaten" gebruiken. In zijn beleving heeft hij immers nooit onderdeel uit gemaakt van het criminele milieu.

     

    DATUM: 13 juli 2017

    EIGEN WAARDERING: 8

    Baby Driver (2017) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van Theo Angelopoulos, zie de recensie van "The travelling players" (1975). 

    HET VERHAAL

    Het verhaal beslaat de periode 1919 - 1949. In het begin van de film komen een groep ge-emigreerde Grieken terug naar Griekenland, op de vlucht voor de Russische revolutie. De film volgt verder het lot van één familie die bestaat uit vader, moeder, zoon en een weesmeisje dat ze meegenomen hebben uit Rusland. Dit weesmeisje (Eleni) wordt verliefd op haar stiefbroer (Alexis) en ze krijgen samen een tweeling. Nadat de vader weduwnaar is geworden organiseert hij een huwelijk met zijn stiefdochter, maar deze vlucht op de huwelijksdag samen met haar stiefbroer.

    Alexis sluit zich aan bij een muzikantengezelschap en de familie leidt een trekkend bestaan. Uiteindelijk beproeft Alexis zijn geluk in Amerika, moeder en twee zoons blijven achter. Om de Amerikaanse nationaliteit te verwerven neemt Alexis dienst in het leger en sneuvelt in de Tweede Wereldoorlog. De twee zoons sneuvelen in de Griekse burgeroorlog (1946 - 1949), waarin het Griekse regeringsleger (gesteund door het Westen) staat tegenover een democratisch front (gesteund door de Communistische staten uit het Oostblok).

    COMMENTAAR

    Van het verhaal is vooral het begin en het einde goed te volgen. In het middenstuk zal ik heel wat verwijzingen naar historische context en onderliggende symboliek gemist hebben. Een grote rol speelt de rivier, die in de loop van de film het dorpje waar de familie woont opslokt (afbeelding 2). Ik heb dit opgevat als een verwijzing naar de stroom van de geschiedenis, die soms ook individuen meedogenloos met zich mee kan voeren.

    Ook "The weeping meadow" is weer een lange film (bijna 3 uur) met veel lange takes erin. Sommige scenes zijn van een betoverende schoonheid, maar omdat je nooit echt betrokken raakt bij de hoofdpersonen bekruipt je op een gegeven moment toch het gevoel dat hier sprake is van "mooifilmerij". Dat gebrek aan emotionele betrokkenheid zal ongetwijfeld iets te maken hebben met het feit dat de film nauwelijks "close ups" kent.

    Alleen al door de "betoverede scenes" is de film echter voor de ware liefhebber de moeite waard (de incidentele bioscoopbezoeker kan zich beter niet aan deze film wagen). Onderstaand een opsomming van "memorabele beelden", waar mogelijk voorzien van een afbeelding of clip.

    - Als Eleni en Alexis het huis uit gevlucht zijn worden ze ondergebracht in een tot vluchtelingenkamp omgebouwd theater (afbeelding 1). Wat in deze scene ook opvalt is de geluidsband, waarop we een contant geroezemoes horen. Een geluidsband waarin de nadruk wordt gelegd op hetgeen niet beeld is deed mij denken aan "The long day closes" (1992, Terence Davies).
    - Als Alexis wordt gerecruiteerd voor de band wordt hij door de bandleider meegenomen naar een lege loods. Op een gegeven moment horen we muziek, maar afgezien van Alexis en de bandleider zien we niemand in beeld. Eén voor één komen de bandleden uit alle hoeken en gaten van de loods het beeld in lopen, totdat aan het eind van de scene de complete band om Alexis heen staat.
    - Een begrafenisstoet over het water (zie clip). Ook hier weer aandacht voor de geluidsband die bestaat uit begrafenismuziek en geklots van water. Het geruststellende geklots wordt steeds dominanter en is vanaf 2:25 min in de clip het enige hoorbare geluid. 

    Er zijn echter ook scnes waarin de regisseur "over the top" gaat en die vooral memorabel zijn vanwege hun mislukking. Een deel van de film speelt zich af in een krottenwijk. Langs deze wijk loopt een spoorlijn en aan de andere kant van de spoorlijn is een veld waarop iedereen zjn lakens te drogen hangt. Shots met al die witte lakens (en op de geluidsband, die echt een belangrijke rol speelt in deze film, het geluid van tientallen lakens die wapperen in de wind) komen een paar keer voorbij (afbeelding 3). De regisseur gebruikt dit shot een paar keer als een tussenshot, zoals we dat ook van Yasujiro Ozu wel gewend zijn. Op een gegeven moment wordt dit shot niet als tussenshot maar als verhaalshot gebruikt. Een zwaargewonde man wankelt tussen de lakens door richting spoorlijn. Als kijker voel je een kilometer van tevoren al aankomen dat de man op een gegeven moment met zijn van bloed doordrengde handen zich aan een spierwit laken zal vastklampen.

    DATUM: 12 augustus 2017

    EIGEN WAARDERING: 7

    Trilogia: To livadi pou dakryzei (2004) on IMDb


    Reacties

    DE REGISSEUR

    Rainer Werner Fassbinder (1945 - 1982) was misschien wel de meest bekende en zeker de meest produktieve regisseur van "Die neue Deutsche welle" (verder Werner Herzog, Volker Schlöndorff, Wim Wenders, Margarethe von Trotta). Hij was een typisch voorbeeld van snel leven, snel sterven en in een adembenemend tempo leverde hij zijn films af. Op 37 jarige leeftijd overleed hij aan een overdosis.

    Zijn meest bekende films hebben een vrouwennaam in de titel zoals: "Die bitteren tränen der Petra von Kant" (1972), "Die ehe der Maria Braun" (1979), "Lola" (1981), "Lili Marleen" (1981) en "Die sehnsucht der Veronika Voss" (1982), Ook "Angst essen seele auf" (1974) heeft een top ranking binnen zijn oeuvre, hoewel Fassbinder deze film op het moment van maken als een tussendoortje zag. Tot slot kan de 15 uur durende televisieserie "Berlin Alexanderplatz" (1980) natuurlijk niet onvermeld blijven.

    HET VERHAAL

    Een oudere Duitse weduwe (Emmi gespeeld door Brigitte Mira) krijgt een relatie met een veel jongere Marrokaanse gastarbeider (Ali gespeeld door El Hedi Ben Salem, noot 1). Dit leidt tot veel onbegrip, niet in het minst bij de kinderen van de vrouw.

    COMMENTAAR

    "Angst essen seele auf" (1974) is een vrij duidelijke remake van "All that heaven allows" (1955, Douglas Sirk). In feite is het zelfs een combinatie van "All that heaven allows" ((maatschappelijke weerzin tegen een) relatie met groot leeftijdsverschil) en "Far from heaven" (2002, Todd Haynes) (interraciale relatie), dat zelf een remake van "All that heaven allows" is.

    Op zich is het niet vreemd dat Fassbinder geïnspireerd wordt door het werk van Sirk, van wie hij een groot bewonderaar was. Ik heb dit altijd een wat vreemde combinatie gevonden. Sirk, wiens maatschappijkritiek zodanig verborgen zat in zijn films dat deze tientallen jaren voor melodrama's en "weepies" werden aangezien versus Fassbinder wiens maatschapppijkritiek er in de meeste gevallen nogal duimendik bovenop ligt.

    Interessant is het de rol van de kinderen in de twee films met elkaar te vergelijken. In "All that heaven allows" houden de kinderen de schijn op met het lot van hun moeder te zijn begaan, ondertussen natuurlijk zoveel mogelijk haar nieuwe relatie saboterend. De kinderen in "Angst essen seele auf" (de rol van één van de kinderen wordt door Fassbinder zelf gespeeld) gaan heel wat minder subtiel te werk. Zij noemen hun moeder recht in haar gezicht een hoer en een zwijn. Fassbinder vlecht in de film overigens een grapje voor filmkenners. Terwijl de kinderen in "All that heaven allows" hun moeder ter afleiding een televsie cadeau doen (alsof die televisie een relatie kan vervangen) trappen de kinderen in "Angst essen seele auf" uit pure frustratie juist de televisie kapot.

    Interessant is ook het verschil in kleurgebruik. Waar Sirk zich bedient van vooral (herfstachtige) pasteltinten, springen de vloekende kleurencombinaties er bij Fassbinder (naar goed jaren '70 gebruik) uit. Op kleurgebied staat de film dichter bij "The shining" (1980, Stanley Kubrick) dan bij "All that heaven allows".  Nu we het toch over vormgeving hebben, wil ik de aandacht vestigen op de manier waarop Fassbinder de kadrering gebruikt om de eenzaamheid van het echtpaar te benadrukken. Ze zitten met z'n tweetjes in een leeg restaurant (afbeelding 3) of op een verlaten terras (afbeelding 4). Ook shots door een deurpost heen worden regelmatig gebruikt (weer afbeelding 3), en dit doet dan weer denken aan de manier waarop John Ford het isolement van Ethan Edwards in beeld brengt in "The searchers" (1956).

    In de tweede helft kantelt de film vrij plotseling. Waar in de eerste helft van de film het nieuwe stel onafscheidelijk van elkaar was en de buitenwereld eendrachtig in haar afwijzing, zien we in de tweede helft de buitenwereld weer voorzichtig toenadering zoeken. Dit geschiedt overigens in alle gevallen uit welbegrepen eigenbelang. De groenteman bedenkt zich, nadat hij eerst Ali heeft geschofferd, dat Emmi toch wel een goede klant was. Eén van de zonen van Emmi bedenkt zich plotseling dat hij een oppas voor zijn kinderen nodig heeft, waarna zijn racisme verdwijnt als sneeuw voor de zon. Schrijnender dan deze hypocritie van de buitenwereld vind ik echter de toenemende afstand tussen Emmi en Ali. De aanhoudend negatieve reactie vanuit haar omgeving en het toenemende isolement waarin ze is komen te verkeren hebben met name bij Emmi haar tol geëist. Met name op dit onderdeel van de film is de titel "Angst essen seele auf" met recht van toepassing. Deze uitdrukking is overigens ontleend aan het (nogal gebrekkige) Duits van Ali. Juist door zijn gebrekkigheid blijken zijn uitdrukkingen echter vaak de kern van de zaak te raken.

    "Angst essen seele auf" was de eerste film van Fassbinder die ik heb gezien. Mijn beeld van Fassbinder was dat van een nogal fanatieke maatschappijcriticus, die ongetwijfeld erg drammerige films zou maken. Wat dat betreft viel "Angst essen seele auf" mij erg mee. Er zitten overdreven stukjes in, maar die zijn duidelijk ironisch en karikaturaal bedoeld. Een "echte drammer" is slechts zelden tot ironie en zelfrelativering in staat.  

     

    Noot 1: Ten tijde van het maken van "Angst essen seele auf" was El Hedi Ben Salem de minaar van Fassbinder. Na afloop van hun relatie zou hij in Frankrijk in de gevangenis terecht komen en daar zelfmoord plegen. Jarenlang heeft men deze zelfmoord voor Fassbinder geheim gehouden. Nadat hij er van op de hoogte was geraakt, heeft hij zijn laatste film "Querelle" (1982) aan El Hedi Ben Salem opgedragen.

    DATUM: 5 augustus 2017

    EIGEN WAARDERING: 8

    Angst essen Seele auf (1974) on IMDb

    Reacties
    Filmposters