Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    Films  in de nacht volgend op de aangegeven datum worden, ook als ze na  24:00 uur starten, aan deze datum toegerekend.

     

    Pan's labyrinth

    Donderdag 21 juni, 22:00 - 00:25 uur

    Viceland

     

     

    Blue Valentine

    Maandag 25 juni, 01:00 - 02:45 uur

    NDR

     

     

    The big Lebowski

    Vrijdag 29 juni, 21:20 - 23:20 uur

    Canvas

     

     

    Boyhood

    Vrijdag 29 juni, 22:25 - 01:10 uur

    NPO 3

     

    Meest recente artikelen

    Toen Rob Reiner (1947) begon als regisseur, had hij al een carrière als acteur achter de rug. Hij speelde onder andere de schoonzoon van Archie en Edith Bunker in de bekende TV-comedy "All in the family".

    Als regisseur liet hij zich kennen als een veelzijdig man, die diverse genres beheerst, zoals coming of age ("Stand by me", 1986), sprookje ("The princess bride", 1987), relatiesdrama ("When Harry met Sally", 1989) en tenslotte een rechtbank drama ("A few good man" ,1992).

    Met name in de laatste film laat Reiner zijn bewondering voor mensen met een "rechte rug" duidelijk blijken. Zelf steekt hij in politiek opzicht zijn mening ook niet onder stoelen of banken. Hij is al heel lang actief aan de linker c.q. democratische kant van het politieke spectrum.

    Wie uit bovenstaande selectie van films denkt dat het zwaartepunt van de regisseurscarrière van Reiner in de tweede helft van de jaren '80 ligt, heeft gelijk. Toch maakt hij ook nu nog goede films, zoals het coming of age drame "Flipped" uit 2010.

    DE REGISSEUR

    Albert Dupuntel (1964) begon zijn carrière als stand-up comedian, waarna hij de overstap maakte naar acteur. Af en toe regisseert hij ook films. Zijn bekendste film tot nog toe is "Au revoir la-haut", waarin hij tevens de hoofdrol speelt.

    HET VERHAAL

    In één van de laatste slagen van de Eerste Wereldoorlog raakt Edouard Péricourt  (Nahuel Perez Biscayart) ernstig verminkt aan zijn gezicht. Na de oorlog neemt zijn mede soldaat Albert Maillard (Albert Dupontel) de zorg voor hem op zich. Edouard heeft namelijk niet lang daarvoor het leven van Albert gered. Om te overleven beginnen de twee een handel (zeg maar zwendel) in niet bestaande oorlogsmonumenten.

    In een andere verhaallijn zien we hoe  officier Pradelle (degene die, in het zicht van de vrede, opdracht gaf tot de totaal zinloze actie waarbij Edouard verminkt raakte) rijk wordt door te frauderen met oorlogsgraven en grafkisten.

    Uiteindelijk komen de twee verhaallijnen natuurlijk bij elkaar.

    COMMENTAAR

    De afgelopen periode gingen twee films over de Eerste Wereldoorlog in première, "Les gardiennes" (2017, Xavier Beauvois) en "Au revoir la-haut". Dit zal veel te maken hebben met het feit dat het dit jaar honderd jaar geleden is dat de Eerste Wereldoorlog eindigde. "Au revoir la-haut" gaat ook over het einde van de oorlog en de manier waarop de soldaten hun "normale leven" weer oppakken. Veel filmliefhebbers zullen hierbij denken aan "The best years of our lives" (1946, William Wyler), dat voor wat betreft de Tweede Wereldoorlog ingaat op hetzelfde onderwerp. Deze filmliefhebbers zullen bedrogen uitkomen. Bij "Au revoir la-haut" is de oorlog meer de aanleiding dan het onderwerp van de film. Alleen in het eerste kwartier is de film nadrukkelijk een oorlogsfilm. Wat is de film dan voor de rest van de speeltijd? Goede vraag. Genres als crime, komedie en drama komen naar boven.

    Hierbij gaan de crime en de de komedie overigens hand in hand. Malversaties met betrekking tot oorlogsmonumenten en oorlogsgraven, wie verzint het? Zoals altijd is de werkelijkheid merkwaardiger dan de wildste fantasie want gesjoemel met oorlogsgraven schijnt zich werkelijk te hebben voorgedaan. Toen "La vitta e bella" (1997, Roberto Benigni) uitkwam gaf dit aanleiding tot verhitte discussies over de vraag of je wel de spot mocht drijven met zo iets verschrikkelijks als de Tweede Wereldoorlog. Deze discussies hoor ik niet met betrekking tot "Au revoir la-haut". Blijkbaar zijn we daar in de afgelopen 20 jaar wat relaxter over gaan denken (of we vinden de Tweede Wereldoorlog verschrikkelijker dan de Eerste Wereldoorlog, maar dat kan ik mij in Frankrijk niet voorstellen). 

    Dat relaxte geldt ook voor de wijze waarop de film omgaat met de verminking die Edouard aan zijn gezicht heeft opgelopen. Zijn hele onderkaak is weggeslagen. Hij weet dit te maskeren door middel van een gezichtsmasker, en aangezien Edouard kunstenaar is worden deze gezichtsmaskers gedurende de film steeds mooier en extravaganter.  Het geeft de film een "joie de vivre" die zich, als je er goed over nadenkt, moeilijk te verenigen is met een weggeslagen onderkaak. Het punt is echter dat de regisseur er gedurende de hele film flink de vaart in houdt, zodat je niet echt tijd hebt om er eens goed over na te denken. Wat dat betreft doet de stijl van de film qua absurdisme wel wat denken aan Jean Pierre Jeunet, bekend geworden van onder andere "Amelie" (2001). De relatie is niet zo ver gezocht want in 2004 maakte Jean Pierre Jeunet een film over de Eerste Wereldoorlog ("Un long dimanche de fiancailles") en laat nu Albert Dupontel als acteur in deze film meespelen.

    Tijdens het kijken naar deze film werd ik mij nog weer eens bewust van de mate waarin het medium film ons weet te manipuleren. Zowel Edouard en Albert als officier Pradelle lopen na de oorlog de boel behoorlijk te belazeren. Omdat eerstgenoemde twee echter slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog zijn en de laatste een "dader", kiezen we onvoorwaardelijk partij voor Edouard en Albert. Vermeldenswaard is overigens nog wel de scene waarin Edouard en Albert een ambtenaar tippen met betrekking tot het bedrog van Pradelle. Edouard kiest hiervoor een ambtenaar uit die al 30 jaar hetzelfde werk heeft gedaan en nog nooit promotie heeft gemaakt. Volgens Edouard is deze man of een sukkel of integer. Een opmerkelijk inkijkje in het Franse ambtenarencorps. 

    De film draait ook en misschien zelfs wel vooral om een vader - zoon relatie (genre drama). Na zijn verminking durft Edouard zijn vader niet meer onder ogen te komen. Hij neemt dan ook een andere identiteit aan, wat (met al die gesneuvelde frontsoldaten) nog geen eens zo moeilijk is in het Frankrijk van net na WO I. Niet alleen zijn uiterlijk heeft echter met het verbreken van de relatie te maken. Hoewel het nergens expliciet wordt gezegd kan je je zo voorstellen dat de vader/bankier (afbeelding 2) en de zoon/kunstenaar (afbeelding 1) sowieso op een andere golflengte zitten. Als de vader een monument wil sponsoren loopt hij zijn zoon (die monumenten, of beter gezegd ontwerpen van monumenten die hij niet van plan is te bouwen, verkoopt) toch weer tegen het lijf.

    Wie naar "Au revoir la haut" toegaat met de gedachte een Franse versie van "The best years of our lives" te gaan zien, komt ongetwijfeld teleurgesteld de bioscoop uit. Wie in de film een Franse (en extravagante) versie van "Karakter" (1997, Mike van Diem) ziet heeft waarschijnlijk een geslaagde avond.

    DATUM: 20 april 2018

    EIGEN WAARDERING: 8  

      

    Au revoir là-haut (2017) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Jeffrey Chandor (1973) maakte al 15 jaar reclamespotjes voordat hij zijn eerste kans kreeg op het maken van een speelfilm ("Margin call", 2011). Deze film gaat over ethische kwesties in de financiële wereld. in het zicht van de kredietcrisis. Ook in "A most violent year"  (2014) draait het om ethische kwesties bij het zakendoen, maar dan in de reële economie.

    HET VERHAAL

    Abel Morales (Oscar Isaac) probeert het transportbedrijf in stookolie, dat hij van zijn schoonvader heeft overgenomen, verder uit te bouwen. Hij wordt echter geplaagd door een serie van overvallen op zijn tankauto's. Dit heeft niet alleen een negatieve invloed op het moraal van zijn chauffeurs, maar brengt ook het bankkrediet (nodig voor een door Abel felbegeerde uitbreidingsinvestering) in gevaar. Zouden zijn concurrenten achter deze overvallen zitten?

    COMMENTAAR

    Als (nu nog) gasland bij uitstek kijken we in Nederland een beetje vreemd aan tegen de handel in stookolie begin jaren '80. Ik had een oom die handelde in kolen en in stookolie, maar begin jaren '60 liep zijn handel toch echt op zijn eind.  

    Blijkbaar niet in New York. De titel verwijst naar de tijd dat het niet goed ging met de stad. Vervallen, onveilig, veel geweld. Zie ook "Taxi driver" (1976, Martin Scorsese) en de opmerkingen die ik over New York in de jaren '70 maakte in de recensie van "Manhattan" (1979, Woody Allen). De nieuwsberichten die gedurende de film voortdurend op de autoradio van de hoofdpersoon zijn, maken melding van twee dingen: steeds weer nieuwe aanslagen en aanhoudend lage temperaturen. Want New York mag in die tijd onveilig en vervallen zijn geweest, zolang het zich hult in een winterkleed ziet het er toch prachtig uit (poster en afbeelding 1).

    De film presenteert zich als het verhaal van een man die tegen de klippen op eerlijk zaken probeert te doen. Hij heet niet voor niets Morales! Het is prachtig zoals er gedurende de film steeds meer scheuren in dit verhaal komen. 

    De eerste scheur wordt veroorzaakt door Anna Morales (Jessica Chastain). Op het eerste gezicht een kwetsbare vrouw, die zich zorgen maakt dat de zakelijke oorlog waarin haar man verzeild is geraakt, de veiligheid van haar kinderen in gevaar kan brengen. Dat kwetsbare blijkt wel mee te vallen, en het is knap hoe de regisseur dat weet over te brengen door middel van een incident dat niets met het hoofdverhaal te maken heeft. Als Abel en Anna op een nacht naar huis rijden, rijden ze een hert aan. Anna zegt tegen Abel dat hij het dier uit zijn leiden moet verlossen, maar als Abel het gewonde dier op de weg ziet liggen, is dat toch gemakkelijker gezegd dan gedaan. Echter niet voor Anna! Als ze haar man ziet treuzelen komt ze de auto uit en dood het hert met een paar goed gerichte schoten (tot verbijstering van haar man, die geeneens wist dat ze een pistool had, afbeelding 2). Later in de film vernemen we dat de schoonvader van Abel een gangster hoofdman was. Op zijn dochter is het gezegde dat de appel nooit ver van de boom valt tenminste gedeeltelijk van toepassing.

    De tweede scheur wordt veroorzaakt door Abel zelf. Hoe meer de film vordert, hoe meer we het vermoeden krijgen dat de veiligheid van zijn chauffeurs hem minder kan schelen dan het missen van het bankkrediet. In één van de beste scenes van de film (clip) geeft Abel sales-training aan nieuwe verkopers van zijn bedrijf. Hij gebruikt hier gladde praatjes die sterk doen denken aan de praatjes van Alec Baldwin in "Glengarry Glen Ross" (1992, James Foley), en die de eerste twijfel zaaien over de oprechtheid van Abel. Als hij later dezelfde onpersoonlijke peptalk-praat houdt tegen een chauffeur die is overvallen en na revalidatie weer aan het werk gaat, neemt deze twijfel ernstige vormen aan. Na de slotscene, die ik zelf een beetje "over the top" vond, weet je zeker dat Abel zijn materiële bezittingen veel belangrijker vindt dan het welzijn van zijn werknemers. Deze scene duwt de boodschap nogal door de strot van de kijker en contrasteert daardoor (helaas) een beetje met de rest van de film, waarin druppelsgewijs twijfel wordt gezaaid bij de kijker (aan de goede bedoelingen van Abel). 

    En zo heeft de film die aan het begin lijkt te gaan over eerlijk zaken doen aan het eind opvallend veel gemeen met "The Godfather" (1972, Francis Ford Coppola) en "The Godfather part II" (1974, Francis Ford Coppola). Tijdens het kijken heb je het niet eens in de gaten, maar als je na afloop de film nog eens de revue laat passeren blijkt dat de regisseur de volgende overeenkomsten heeft ingebouwd.

    - Een opvallend grote rol van de huisadvocaat, bijna een "consigliere" zoals Tom Hagen in "The Godfather".
    - Een soort vredesbijeenkomst van branchegenoten die veel lijkt op de bijeenkomst van de familiehoofden in "The Godfather part I".
    - De politieke deal die Abel Morales aan het eind van de film lijkt te gaan sluiten met Officier van Justitie Lawrence.

    Daarnaast ziet Oscar Isaac, die in 2013 nog de wat onverzorgde Llewyn Davis speelde ("Inside Llewyn Davis", Joel en Ethan Coen), er minstens zo gesoigneerd uit als Al Pacino in de rol van Michael Corleone.

    DATUM: 26 mei 2018

    EIGEN WAARDERING: 9 

    A Most Violent Year (2014) on IMDb


    Reacties

    DE REGISSEUR

    Lewis Milestone (1895 - 1980)  werd als Leib Milstein geboren in het deel van Rusland dat toen nog Bessarabia heette (het tegenwoordige Moldavië). Hij emigreerde reeds op 17 jarige leeftijd naar de Verenigde Staten en nam een meer Amerikaanse naam aan. Hij is vooral bekend geworden door "All quiet on the Western front" (1930). In 1939 verfilmde hij "Of mice and men" van John Steinbeck. 

    HET VERHAAL

    Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog melden Paul Baumer (Lew Ayres) en veel van zijn klasgenoten zich aan bij het Duitse leger. Zij zijn daartoe aangezet door de "vaderlandsliefende" betogen van hun leraar (clip). Eenmaal aan het front valt de werkelijkheid hen rauw op het dak (afbeelding 1). Als de spreekwoordelijke tien kleine negertjes valt de één na de ander (noot 1).

    Als hij voor een paar dagen thuis op verlof is, loopt hij langs zijn oude schoolgebouw. Hij hoort zijn voormalige leraar opnieuw zijn nationalistische preek houden, ditmaal tegen nog jongere kincderen. Als de leraar Paul herkent nodigt hij hem uit om te vertellen hoe heroïsch het leven aan het front wel niet is. Tot groot ongenoegen van de leraar vertelt Paul het werkelijke verhaal.

    COMMENTAAR

    Qua aantal vallen films over de Eerste Wereldoorlog in het niet bij flms over de Tweede Wereldoorlog. Het is dan ook bijzonder dat op het moment dat ik dit schrijf twee films over de Eerste Wereldoorlog in de bioscoop draaien (("Les gardiennes", 2017. Xavier Beauvois) en ("Au revoir la-haut", 2017, Albert Dupontel)). Uiteraard speelt mee dat het dit jaar precies honderd jaar geleden is dat de "grote oorlog" eindigde.

    "All quiet on the Western front" was een vroege film over de Eerste Wereldoorlog. Eigenlijk moet ik zeggen DE vroege film over de Eerste Wereldoorlog, alhoewel ik daarmee "Comrades of 1918" van Georg Wilhelm Pabst uit het zelfde jaar 1930 misschien wat tekort doe.  

    Aan de ene kant is "All quiet on the Western front" een moderne film. Ik zag er allerlei dingen in terug uit latere (oorlogs)films. Onderstaand een paar voorbeelden.

    - De drilsergeant uit "Full metal jacket" (1987, Stanley Kubrick).
    - De nervous breakdown uit "The deer hunter" (1978, Michael Cimino).

    Verder valt de voor die tijd erg mobiele camera op. Tijdens een scene komen een Duitse en een Franse soldaat in het niemandsland tussen de loopgraven samen vast te zitten in een kuil. Aanval en tegenaanval golven boven hun hoofd heen en weer. Deze scene is opgenomen vanuit de kuil en het camerastandpunt heeft wel wat weg van de manier waarop Leni Riefenstahl in 1938 de Olympische spelen van Berlijn in beeld bracht ("Olympia deel 1 en 2").

    Tegelijkertijd is "All quiet on the Western front" ook een erg ouderwetse film. De film is wel heel expliciet over het feit dat oorlog iets verschrikkelijks is. Een feit dat zeker na de Tweede Wereldoorlog nogal een open deur is. Maar ja de film is dan ook van voor de Tweede Wereldoorlog. "All quiet on the Western front" is gebaseerd op het boek "Im Westen nichts Neues" (1929, Erich Maria Remarque). In de dikke Steinz (gids voor de wereldliteratuur) lees ik over dit boek "Een aanklacht noch een bekentenis maar een verslag over een generatie die door de oorlog vernield werd". Als dit het oogmerk was van de schrijver, gebied de eerlijkheid te zeggen dat de film niet helemaal recht doet aan het "geen aanklacht" voornemen.

    Centraal in de film staat ook de boodschap dat de soldaten die in de loopgraven tegenover elkaar liggen, buiten het leger helemaal niets tegen elkaar zouden hebben. Dit is de boodschap van de (reeds genoemde) scene waarin een Duitse en een Franse soldaat samen in een kuil terecht komen. Het is ook de boodschap van de scene waarin Duitse soldaten een rivier overzemmen een een leuke avond (of misschien wel meer) hebben met Franse boerenmeisjes. Het is tenslotte de boodschap van de volgende dialoog, waarin Duitse soldaten discussiëren over de vraag waarom het nu oorlog is geworden.

    Tjaden: Well. how do they start a war?
    Albert Kropp: Well, one country offends another.
    Tjaden: How could one country offend another?
    Tjaden: You mean there's a mountain over in Germany gets mad at a field over in France?
    [Everyone laughs]
    Albert Kropp: Well, stupid, one people offends another.
    Tjaden: Oh, well, if that's it, I shouldn't be here at all. I don't feel offended.
    Katczinsky: It don't apply to tramps like you.
    Tjaden: Good. Then I could be goin' home right away.

    Deze boodschap was volgens mij reeds in 1930 gedateerd. Voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog was men er in linkse kringen van overtuigd dat Duitse arbeiders nooit de wapens zouden oppakken tegen Franse arbeiders. De strijd waar het om ging, was immers de klassenstrijd tussen arbeiders en kapitalisten en niet de strijd tussen verschillende landen. Deze droom werd door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog wreed verstoord, maar "All quiet on the Western front" lijkt in 1930 nog even verder te dromen.

    Modern, ouderwets, wat maakt het uit. "By the end of the day" is "All quiet on the Western front" vooral een goede film waar we nog steeds veel van kunnen leren. Zo is elk heldendom de film vreemd. De hoofdpersonages doen het in hun broek als ze voor het eerst onder vuur komen te liggen en het eindeloze wachten in de loopgraven leidt er herhaaldelijk toe dat de zenuwen van één van de soldaten het begeeft. Niet alleen de leraar weet thuis mooie verhalen te vertellen, ook in de kroeg van zijn woonplaats hebben oude mannen (waaronder de vader van Paul) het hoogste woord over de te volgen strategie aan het front. Op afbeelding 2 zien we Paul teleurgesteld zijn rug toekeren naar alle "stuurlui aan de wal".

    Qua beeldtaal kent elke filmliefhebber de film van de vlinder die neerstrijkt op de modder van het slagveld. Niet minder indrukwekkend is echter de laatste scene waarin een groep marcherende soldaten langzaam overgaat in de beelden van een oorlogskerkhof (afbeelding 3, de soldaat die zich half omdraait en de kijker recht in het gezicht kijkt maakt het beeld nog verontrustender dan het al is).

    Noot 1: In de "tien kleine negertjes" van Agatha Christie hebben de personages stuk voor stuk wat op hun geweten. Het wrange van "All quiet on the Western front" is dat het stuk voor stuk naïeve schooljongens zijn.

    DATUM: 20 april 2018

    EIGEN WAARDERING: 8   

    All Quiet on the Western Front (1930) on IMDb










    Reacties

    DE REGISSEUR

    Warwick Thornton (1971) begon als cameraman, maar maakte in 2009 zijn regisseursdebuut met "Samson and Delilah". Ook in de films die hij zelf regisseert, geeft hij in het algemeen de camera niet uit handen. Zelf een Aboriginal, speelt het lot van deze oorspronkelijke bewoners van Australië vaak een grote rol in zijn films. Zo gaat "Samson and Delilah" over de huidge situatie van Aboriginals, terwijl "Sweet country" (2017) hun situatie schetst in de jaren '20 van de vorige eeuw.

    HET VERHAAL

    Sam (afbeelding 1), een landarbeider, schiet uit zelfverdedging, de buurman van zijn baas neer. Aangezien Sam een Aboriginal is en de buurman een blanke, heeft Sam geen enkel vertrouwen in een eerlijk proces. Hij vlucht samen met zijn vrouw de Australische wildernis in. Na een klopjacht komt het door Sam gevreesde proces er aan het einde van de film toch.

    COMMENTAAR

    In een interview in de Filmkrant geeft Warwick Thornton aan dat hij in zijn jeugd helemaal niet van Westerns hield. Het was dan ook zeker niet zijn bedoeling met "Sweet country" een klassieke Western te maken. Sweet country schendt in diverse opzichten de genre conventies van de Western.

    In de eerste plaats zijn in de klassieke Western de blanken de "good guys" en de Indianen de "bad guys". In dit opzicht wijkt "Sweet country" af van de klassieke Western, want de blanken zijn in deze film allesbehalve de "good guys". Deze afwijking van de klassieke Western is overigens allesbehalve vernieuwend. Sinds de jaren '60 werden er steeds meer vraagtekens geplaatst bij de rol van de blanken. Dit culmineerde in 1990 in een film als "Dances with wolves" (Kevin Costner) waarin de rolverdeling geheel was omgedraaid (de blaken "bad" en de Indianen "good").

    Wel vernieuwend is het feit dat in "Sweet country" de blanken het niet opnemen tegen Indianen, maar tegen Aboriginals. In een recensie las ik dat deze film weinig nieuws heeft te bieden voor diegenen die de geschiedenis van Australië kennen. Dat mag waar zijn, maar het betekent aan de andere kant dat deze film voor een heleboel andere mensen wel degelijk een onbekend verhaal vertelt.

    Samenhangend met het bovenstaande is het feit dat de film zich niet afspeelt in de klassieke biotoop van de Western (Monument valley op het vierlandenpunt tussen Utah, Arizona, Colorado en New Meixco, door mij ook wel eens "John Ford" country genoemd), maar in het binnenland van Australië. In eerdere recensies ("McCabe & Mrs Miller" (1971, Robert Altman), "The Revenant" (2015, Alejandro Inarritu) en "Brimstone" (2016, Martin Koolhoven)) vond ik het al heel wat als de locatie naar het Noorden van de Verenigde Staten was verplaatst. Nu verlaat een Western zelfs het geboorteland van het genre.  Het Australische binnenland rondom Alice Springs (de enige grote stad in het binnenland van Australië en de geboorteplaats van de regisseur) is prachtig. De scenes in de woestijn, met de hete lucht trillend boven het aardoppervlak (afbeelding 2), doen denken aan "Lawrence of Arabia" (1962, David Lean). 

    De regisseur doet zijn uiterste best om de grens tussen "good guys" en "bad guys" niet al te scherp te maken. Zo is er een nogal opportunistisch Aboriginal jochie en is de baas van Sam een goede blanke (ik zou bijna zeggen Roomser dan de Paus). Zelfs binnen één persoon tracht Thornton nuances aan te brengen. Zo is de buurman die door Sam gedood wordt een onverbeterlijk racist, maar tegelijkertijd ook iemand die gebroken en aan de drank verslaafd uit de Eerste Wereldoorlog is teruggekomen.  Zelf vond ik dit onderdeel van de film iets te nadrukkelijk in beeld gebracht en bij vlagen zelfs irritant. Bovendien, zo dacht ik bij mezelf, hoeveel Australische mannen zullen in de Eerste Wereldoorlog (helemaal aan de andere kant van de Wereld) hebben meegevochten? Wat dat laatste betreft had ik mij behoorlijk vergist. Ongeveer 10% van de Australische mannen heeft aan de kant van Engeland meegevochten. 

    De film kent enerzijds een strikte chronologie (de dood van de buurman, de vlucht en de achtervolging en tenslotte de rechtzaak). In deze chronologie zijn echter talrijke "flashbacks" en flash forwards" opgenomen, die in eerste instantie voor de kijker niet exact te plaatsen zijn in de tijd. Het had op mij een beetje hetzelfde effect als het lezen van een boek van de Poolse schrijver Wieslaw Mysliwski. In boeken van deze schrijver vertelt de hoofdpersoon een verhaal waarbij hij vaak van de hak op de tak springt. Pas gaandeweg krijgt de lezer zicht op de daadwerkelijke chronologie. Ook bij films is deze techniek dus mogelijk. Het maakt "Sweet country" tot een spannende film. 

    Op een gegeven moment wordt in de film zelf een film vertoond. Het is een openluchtvoorstelling van "The story of the Kelly gang" (1906, Charles Tait) (afbeelding 3). Ned Kelly (1854 - 1880) is in Australië (en meer algemeen in de Angelsaksische wereld) een bekende figuur. In Nederland is hij stukken minder bekend. In Australië is deze roverhoofdman uitgegroeid tot een Robin Hood achtige figuur. Zijn daadwerkelijke levenswandel, waarin hij de buit van zijn misdaden toch vooral voor zichzelf hield, geeft geen verklaring voor deze roem. Waarschijnlijk heeft het iets te maken met het feit dat de van afkomst Ierse Ned Kelly werd gezien als een "outsider" tegenover de Britse autoriteiten. Voorzover deze verklaring hout snijdt, past de verwjzing naar Ned Kelly in "Sweet country". Ook de boeren in het gehucht waar de film speelt voelen zich "outsider" / "underdog" tegenover de centrale autoriteiten (in deze film vertegenwoordigt door de rechter die speciaal naar het dorp toekomt om recht te spreken over Sam). Underdog of niet, de "buit" die ze binnenhalen c.q de winst die ze maken door Aboriginals te onderdrukken houden ze toch vooral zelf. 

    DATUM: 6 april 2018

    EIGEN WAARDERING: 8

     

    Sweet Country (2017) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Nicolas Roeg (1928) begon zijn carrière in de filmindustrie als cameraman. Bekende films uit deze fase van zijn loopbaan zijn: "The masque of the red death" (1964, Roger Coreman) en "Fahrenheit 451" (1966, Francois Truffaut). Begin jaren '70 schakelde hij over naar de rol van regisseur. Het succes liet niet lang op zich wachten. "Walkabout" (1971), waarin Roeg de camera nog niet uit handen wilde geven, werd een klassieker. Nog bekender werd "Don't look now" (1973), waarin Roeg de camera weliswaar afstond aan een aparte collega cameraman, maar zich ongetwijfeld intensief met zijn werk bleef bemoeien. Hoewel daarna nog vele films volgenden haalden deze het niveau van de eerste twee "regisseursfilms" van Roeg niet meer. 

    HET VERHAAL

    Een tienermeisje en haar jongere broertje worden door hun vader achtergelaten in de Australische wildernis. Tot hun geluk lopen ze een Aboriginal jongen tegen het lijf in zijn periode van "Walkabout". "Walkabout" is in de Aboriginal cultuur een "rite de passage" van jongen naar man, waarbij tienerjongens gedurende een periode van 6 maanden alleen door de natuur zwerven en op eigen kracht moeten zien te overleven. De drie trekken gezamenlijk op (afbeelding 2), maar de communicatie blijft moeilijk.

    COMMENTAAR

    Tegen het einde van "Walkabout" zien we een naakte jongen en een naakt meisje samen op een idyllisch eilandje. Het doet bijna denken aan "The blue lagoon" (1980, Randal Kleiser), maar schijn bedriegt hier.

    In "Walkabout" staan twee thema's nadrukkelijk centraal. Aan de ene kant natuur versus cultuur. Aan de andere kant is "Walkabout"ook een "coming of age" film. Soms lees je dat "Walkabout" een film met diepere lagen is, die je eigenlijk meerdere keren gezien moet hebben. Ik heb zo mijn twijfels. De twee hoofdthema's liggen er nogal nadrukkelijk bovenop, en de zogenaamde diepere lagen zijn wat mij betreft vooral overbodige scenes die van niets naar nergens gaan. Ik denk dan aan de scenes over het team dat onderzoek naar het weer doet en over de fabriek waar toeristische prullaria gemaakt worden. Ten tijde van "Walkabout" had Roeg nog niet het niveau van "Don't look now" (1973) bereikt.

    De tegenstelling tussen cultuur en natuur is vanaf het begin van de film aan de orde. Tijdens de scenes die in de stad horen we natuurgeluiden en tijdens de scenes in de wildernis horen we cultuurgeluiden. Bij natuurgeluiden moeten we dan denken aan didgeridoo (de lange dijk pijp) muziek. Bij cultuurgeluicden moeten we denken aan het nieuwasbericht dat de blanke kinderen (krakend en wel) ontvangen op hun transistorradio. 

    Wat betreft de Aboriginal jongen is er met betrekking tot dit thema een grote overeenkomst met het titelpersonage uit "Dersu Uzala" (1975, Akira Kurosawa). Hij is in zijn element in de vrije natuur, maar raakt van slag in de "beschaafde" wereld. Wat betreft het blanke meisje moeten we veeleer denken aan "Picnic at Hanging Rock" (1975, Peter Weir), ze raakt juist in de vrije natuur heel snel de weg kwijt. Als ik de jaartallen van de genoemde films nog eens naloop was het thema cultuur versus natuur blijkbaar populair in de eerste helft van de jaren '70.   

    In dit verband is het ook aardig een vergelijking te maken tussen "Walkabout" en "Don't look now".
    - Beide films beginnen met een onbegrijpelijke dood (in "Don't look now" van een kind, in "Walkabout" van een vader (afbeelding 1)).
    - Na deze dood beginnen de overlevenden (in "Don't look now" dus de ouders en in "Walkabout" de kinderen) aan een odyssee.
    - Bij deze odyssee raken de ouders in "Don't look now"  verstrikt in de achteraf steegjes van Venetië (cultuur) terwijl de kinderen in "Walkabout" verdwalen in het binnenland van Australië.

    Dan het coming of age gedeelte van de film. Dit wordt er nogal nadrukkelijk bovenop gelegd, misschien zelfs wel iets te nadrukkelijk. Ik denk dan aan: het ultra korte rokje van het schooluniform van het meisje (afbeelding 2), de scene waarin het meisje naakt in een beekje zwemt (deze scene doet sterk denken aan "Extase" (1933, Gustav Macchaty)) en de suggestief in elkaar verstrengelde takken van een boom.  Bij het "coming of age" thema moest ik in eerste instantie denken aan "The beguiled" (1971, Don Siegel) & (2017, Sofia Coppola), waarin vrouwen vallen voor een potentieel gevaarlijke man. Deze associatie was echter geheel onterecht. Het meisje laat totaal geen interesse blijken in de Aboriginal jongen en lijkt zich ook totaal niet bewust te zijn van het feit dat ze hem opwindt. Meer in het algemeen lukt het haar jongere broertje beter de communicatiekloof met de Aboriginal te overbruggen. Het meisje reageert gedurende een groot deel van de film op zijn (haar kleine broertje) nieuwsgierige vragen met het nietszeggende "I don't know".

    Dan komen we tenslotte bij de laatste scene uit (de "Blue lagoon" scene). De kinderen zijn weer veilig terug in de grote stad en het meisje is inmiddels getrouwd met een keurig nette man. Terugkomend van zijn werk geeft hij haar een zoen, en meteen daarna heeft het meisje een erotische fantasie over de tijd met de Aboriginal in de wildernis. Diezelfde Aboriginal waar ze destijds nauwelijks aandacht voor had, althans geen romantisch getinte aandacht. Ik denk dat ik de film nog maar een keer moet bekijken. 

    DATUM: 6 april 2018

    EIGEN WAARDERING: 7

    Walkabout (1971) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    John Crowley (1969) regisseert zowel theaterstukken als films. Zijn meest bekende film is waarschijnlijk "Boy A" (2007) over een jeugdcrimineel die wordt vrijgelaten. "Brooklyn" (2015) speelt zich af in een veel burgerlijker milieu.

    HET VERHAAL

    Ellis (Saoirse Ronan) is een talentvol jong meisje, dat in het kleine Ierse dorpje waar ze woont echter blijft hangen in simpele baantjes. Haar zuster weet contact te leggen in Amerika en Ellis gaat haar geluk beproeven in het verre Brooklyn. Aanvankelijk gaat dat moeizaam en heeft ze veel heimwee. Als ze een vriendje krijgt, neemt haar zelfvertrouwen echter toe. De crisis komt als de zus van Ellis overlijdt en zij voor de begrafenis terug moet naar ierland. Zal Ellis de kracht vinden om voor de tweede keer de boot naar Amerika te nemen?

    COMMENTAAR

    "Brooklyn" kreeg een vernietigende recensie in de filmkrant. Bij nadere lezing blijken in deze recensie echter opmerkelijke kwaliteitscriteria te worden aangelegd. De film is vooral waardeloos omdat er geen onbetrouwbare mannen in voorkomen en de vrouwen zich niet geëmancipeerd genoeg gedragen. De film zou zijn doordrenkt van het Jane Austen achtige motto "het maakt niet uit wat je doet, als je maar trouwt" zoals we dat kennen uit bijvoorbeeld een film als "Sense and sensibility"  (1995, Ang Lee). De recensente  spreekt de hoop uit dat hoofdrolspeelster Saoirse Ronan (wat een prachtige Ierse voornaam) voor deze slappe rol geen Oscar zal krijgen. Ze kan immers veel beter. 

    Wat dit laatste betreft kreeg de recensente haar zin. Na de Oscar nominatie voor "Atonement" (2007, Joe Wright) werd ook de nominatie voor "Brooklyn" niet verzilverd. Overigens timmert Saoirse ook op dit moment stevig aan de weg en loopt er een nieuwe nominatie voor "Lady Bird" (2017, Greta Gerwig). Misschien is driemaal scheepsrecht? 

    Voor het overige zie ik niet in wat er nou zo mis is met een "boy meets girl" (in dit geval "girl meets boy") film. In de jaren '50 waren vrouwen over het algemeen minder onafhankelijk dan tegenwoordig en was het vinden van een partner (afbeelding 1) ook een economische noodzaak. Dat heeft niets met onfeministisch te maken maar des te meer met het schetsen van een getrouw tijdsbeeld. By the way, is het echt zo gek dat iemand die moederziel alleen in een ver land zit opbloeit als ze aanspraak vindt?

    Het belangrijkste thema van "Brooklyn" is heimwee. Wie goed kijkt merkt dat de (moeilijke) keuze tussen Ierland en Amerika die Ellis moet maken niet zozeer een keuze is tussen de vriendjes die ze in beide landen leert kennen, maar uiteindelijk bepaald wordt door haar relaties met vrouwen. In Ierland is dat haar relatie met Miss Kelly, haar vroegere werkgeefster in de kruidenierszaak. Door haar bemoeizieke geroddel gaat Ellis het leven in een klein Iers dorp uitendelijk tegenstaan. Merk op dat veel eerder in de film Miss Kelly subtiel als een vervelende vrouw wordt neergezet als ze een (zo op het oog welvarende) klant openlijk voortrekt in de winkel. Tegenover Miss kelly staan de medebewoonsters van het kosthuis in Brooklyn waar Ellis onderdak vindt. Zij mogen dan oppervlakkig zijn en vooral gericht op het uiterlijk, ze geven Ellis wel "spagetti les" als ze een Italiaans vriendje krijgt en voor het eerst bij hem thuis is uitgenodigd.

    Dat Italiaanse vriendje heeft Ellis leren kennen op een Ierse avond. Brooklyn / New York mag dan een grote verre stad zijn, het is opvallend hoe gesegregeerd het is. Elke nationaliteit heeft zijn eigen clubs en zijn eigen sociaal leven. Om met Paul Scheffer te spreken, Brooklyn / New York vertoont alle kenmerken van een "land van aankomst" (immigratieland). Dat mag zo zijn, maar wat doet een Italiaanse jongen op een ierse avond? Als Ellis hem na afloop van de avond deze vraag stelt bekend hij een zwak te hebben voor Ierse meisjes. Begrijpelijk, want in "Brooklyn" hebben veel Ierse meisjes prachtige rode haren (zie de buurmeisjes van Ellis op de boot in afbeelding 2).

    In tegenstelling tot Brooklyn / New York heeft ierland alle kenmerken van een "land van herkomst" (emigratieland). Als Ellis terug is in verband met de begrafenis van haar zus, lijkt het wel of heel Ierland zich op haar stort om haar vast te houden. Niet alleen de jongen die ze leert kennen en haar moeder die alleen achterblijft maar ook haar vriendinnen (die al teveel leeftijdsgenoten hebben zien vertrekken) en de werkgever (die steeds meer moeite heeft om geschikt personeel te vinden).

    DATUM: 26 mei 2018

    EIGEN WAARDERING: 8

       

    Brooklyn (2015) on IMDb

    Reacties

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van Francies Ford Coppola, zie de recensie van "The Godfather" (1972).

    HET VERHAAL

    "The Godfather part II" bevat zowel een prequel als een sequel van de oorspronkelijke film. In de prequel volgen we het verhaal van Don Vito (dit keer gespeeld door Roberty de Niro) van zijn aankomst in de VS als kleine jongen tot zijn status van maffiabaas. In de sequel zien we hoe het Michael Corleone (opnieuw gespeeld door Al Pacino) vergaat nadat hij zijn vader is opgevolgd als hoofd van de familie.

    COMMENTAAR

    Rondom vervolgfilms hangt de sfeer van het uitmelken van commercieel succes, hetgeen zelden ten goede komt aan de (artistieke) kwaliteiten van een film. De (vele) "Rocky" en "Rambo" vervolgfilms die vanaf de jaren '80 het licht hebben gezien, hebben in niet geringe mate bijgedragen aan dit slechte imago van vervolgfilms.

    Dit slechte imago is misschien een beetje terecht voor "The Godfather part III" (1990, Francis Ford Coppola), een vervolg dat 18 jaar na de oorspronkelijke "Godfather" film verscheen, maar zeker niet voor part II. Sterker nog "The Godfather part II" wordt wel de beste vervolgfilm ooit genoemd en helemaal onterecht is dat niet. Hieraan heeft bijgedragen het camerawerk van Gordon Willis, die vanwege zijn vaak donkere scenes wel de "Prince of darkness" werd genoemd. Deze donkere scenes sluiten perfect aan bij de zaakjes van de familie Corleone, die het daglicht ook niet kunnen verdragen. Hieraan heeft ook bijgedragen de filmmuziek van Nino Rota. Door deze melancholische muziek ga je je toch een beetje identificeren met de hoofdpersonen hoewel het natuurlijk volkomen duidelijk is dat we hier te maken hebben met criminelen van het ergste soort. Last but not least dienen echter te worden genoemd de twee hoofdrolspelers. Deze waren ten tijde van de film nog talentvolle jonge acteurs . Pas meer dan twintig jaar later zouden we ze (toen als gearriveerde filmsterren) weer kunnen bewonderen in één film ("Heat", 1995, Michael Mann).

    De film is zoals gezegd zowel een prequel tot als een sequel van "The Godfather" (1972).

    In de prequel, die zich afaspeelt in Little Italy New York en ongeveer 25% van de film beslaat, zien we de opkomst van de jonge Vito Corleone. We zien hoe hij de misdaad ingezogen wordt. Als kleine jongen moet hij van Sicilië vluchten omdat een locale maffiabaas zijn vader heeft omgelegd en gelooft (later blijkt, niet zonder reden) dat hij dan ook zijn kinderen moet vermoorden om te voorkomen dat één van hen later wraak op hem zal nemen. De smeekbedes van zijn moeder kunnen de maffiabaas niet op andere gedachten brengen (afbeelding 1). Daarmee hakt de film er meteen van het begin op een schokkende manier in. Wat is dat voor een wereld waarin je de moordenaar van je man (en op dat moment ook al oudste zoon) om een gunst komt smeken? We zien de gevluchte Vito vervolgens arriveren op Ellis island, USA. Hier krijgt hij van een douane-beambte, die Vito niet goed verstaat en van Vito Andolini uit Corleone Vito Corleone maakt, een nieuwe naam. De beelden van Vito in quarantaine met op de achtergrond vaag het silhouette van het vrijdheidsbeeld (afbeelding 2) staan bol van de symboliek. De kleine Vito die, moederziel alleen, in de grote VS een onzekere toekomst tegemoet gaat. 

    De film maakt een sprongetje in de tijd en we zien Vito terug als vader in een jong gezin. Hij werkt hard om de kost te verdienen, maar wordt ook in Little Italy dwarsgezeten door een maffiabaas. Deze vraagt hem, evenals alle andere ondernemers in de buurt, niet geringe bedragen aan protectiegeld. Vito rekent af met deze maffiabaas en wordt de nieuwe Don van de buurt. Aanvankelijk zet hij zijn nieuw verworven invloed in om een arme weduwe te beschermen tegen een gewetenloze huurbaas, maar uit "The Godfather" (1972) weten we allemaal dat op de lange duur Vito echt geen Robin Hood achtige figuur zal blijven. Eigenlijk vind ik deze scene nogal karikaturaal, en niet passend in de rest van de film. Hij lijkt vooral bedoeld om de "menselijke" Vito af te zetten tegen de medogenloze Michael uit de sequel. 

    Michael komt in de sequel hoe langer hoe meer alleen te staan. Zijn belofte aan zijn vrouw (gedaan aan het eind van "The Godfather") dat hij de familie binnen 5 jaar compleet legaal zou hebben gemaakt, verdwijnt hoe langer hoe meer uit zicht. Dat is ook de reden dat zijn vrouw hem op een gegeven moment gedesillusioneerd verlaat. Ook voor het overige wordt de kring van getrouwen om hem heen steeds kleiner. Micheal ontwikkelt een wantrouwen dat aan paranoia grenst. Hij laat allerlei mensen, tot aan zijn eigen broer toe, door zijn adjudanten omleggen. Daarbij gaat hij lang niet altijd even rationeel te werk. Zelfs een vijand die terminaal ziek is, ontkomt niet aan zijn wraakzucht. Voor zover hij hun leven spaart, treedt hij ook zijn getrouwen tegemoet met een een flink portie wantrouwen. Wantrouwen dat op een gegeven moment met gelijke munt wordt terugbetaald. 

    Ondanks de algemene waardering (beste vervolgfim ooit) is er ook kritiek op "The Godfather part II". Deze kritiek richt zich vaak op de gekozen prequel / sequel structuur. Deze zou te zwart - wit zijn. De behulpzame jonge Vito (die een arme weduwe helpt) wordt gesteld tegenover de medogenloze Michael (die zich eerst zogenaamd met zijn broer verzoend, om hem daarna toch te laten vermoorden). Het rommelige Little Italy van Vito wordt gesteld tegenover de goed georganiseerde villa die Michael bij Lake Tahoe (Nevada) heeft laten bouwen en die is voorzien van een uitgebreide bewakingsdienst. Deze zwart wit tegenstelling zou geen recht doen aan de oorspronkelijke Marlon Brando Vito Corleone uit "The Godfather". Ondanks alles voelde we voor deze Godfather een zekere sympathie en leefde we mee toen hij, al spelend met zijn kleinkind tussen de tomatenplanen, aan zijn (natuurlijke) einde kwam.

    Deels is deze kritiek terecht, vooral waar het gaat om het te positief schetsen van de jonge Vito. Ik wees daar al op bij het bespreken van de scene met de arme weduwe. Daarentegen heb ik niet het gevoel dat Michael te negatief wordt neergezet. In tegendeel. Onder andere via de muziek wordt getracht een zekere symphatie voor hem bij de kijker op te wekken. Gesuggereerd wordt dat hij (ook) een tragische figuur is die vanwege zijn verantwoordelijkheden tegenover de familie niet anders kan (wat maar zeer de vraag is). Door deze suggestie vormt de prequel / sequel structuur van "The Godfathe part II" in combinatie met "The Godfather" een groot erfzone epos dat misschien wel overtuigender is dan dat van de Benedeitti's en de Maledetti's in "Fiorile" (1993, gebr Taviani). 

    Een ander punt van kritiek is de lengte van de film (3 uur, 22 minuten). Er zouden overbodige scenes in de film zijn blijven staan, die hadden kunnen worden weggesneden zonder dat het verhaal daar van te lijden zou hebben gehad. Veel genoemd wordt in dit kader de scene over de "handelsmissie" naar Cuba net voorafgaand (of eigenlijk tijdens) de machtsovername door Castro. Ook in dit geval ben ik het niet met de kritiek eens. Afgezien van het feit dat de scene laat zien dat "Soy Cuba" (1964, Mikhail Kalatozov) misschien wel minder een propaganda film is dan we denken, valt de verbinding tussen bovenwereld en onderwereld op. CEO's van legale bedrijven en maffiabazen zitten gebroederlijk in deze handelsmissie.

    Waar vriend en vijand het wel over eens zijn is dat Coppola, zowel in "The Godfather" als in "The Godfather part II", er in geslaagd is zeer overtuigende slotscenes neer te zetten. Deze slotscenes vormen als het ware de ankerpunten die de rest van het verhaal bij elkaar houden.

    - In Part II zit Michael aan het eind in de tuin van zijn villa te mijmeren. Hij denkt terug aan het familiediner (ter ere van de verjaardag van zijn vader) waarop hij aankondigde dienst te hebben genomen bij het Amerikaanse leger. Het is vlak na de Japanse aanval op Pearl Harbour. Michael kiest hiermee niet zozeer voor zijn vaderland als wel tegen een carrière bij "de familie" (en zo wordt het ook opgevat). Deze scene is de schakel tussen de prequel van Part II en Part I.
    - Aan het einde van Part I heeft Michael, met frisse tegenzin, zijn vader opgevolgd als Don. Hij is vast van plan "de famile" te legaliseren. Als familieleden en adjudanten (achter gesloten deuren) hun loyaliteit aan de nieuwe Don zweren (zie afbeelding 2 bij de recensie van "The Godfather" (1972)) voelt zijn vrouw de bui al hangen.  Deze scene is de schakel tussen "Part I en het sequel gedeelte van Part II.
    - Aan het eind van Part II zien we Michael eenzaam en alleen voor het raam van zijn kapitale villa staan (afbeelding 3). Zijn broer is zojuist in zijn opdracht vermoord. Van een legalisering van de familie is niets terecht gekomen en, wat de film(muziek) ons ook wil laten geloven, dat is voor een belangrijk deel te wijten aan Michael zelf. 

    DATUM: 16 mei 2018

    EIGEN WAARDERING: 8

    The Godfather: Part II (1974) on IMDb



    Reacties

    DE REGISSEUR

    Otto Preminger (1905 - 1986) werd geboren in Oostenrijk - Hongarije. In 1935 verhuisde hij naar de Verenigde Staten en het grootste deel van zijn carrière speelde zich af in Hollywood. In 1944 had Preminger een grote hit met "Laura", hij won er zelfs een Oscar mee. Toch zou zijn glansperiode (2e helft jaren '50) daarna nog 10 jaar op zich laten wachten.

    In deze glansperiode schuwde Preminger controversiële onderwerpen niet. Zo maakte hij films over drugsverslavng (1955, "The man with the golden arm"), verkrachting (1959, "Anatomy of a murder") en homosexualiteit (1962, "Advise & consent").  Ook verfilmde hij diverse keren opera's zoals "Carmen Jones" in 1954 (gebaseerd op de opera Carmen van Bizet) en "Porgy and Bess" in 1959 (gebaseerd op de gelijknamige opera van Gershwin).

    HET VERHAAL

    Laura (Gene Tierney) is vermoord. Voor de rechercheur die de zaak onderzoekt (inspecteur McPherson gespeeld door Dana Andrews)  zijn haar al wat oudere mentor (Waldo Lydecker gespeeld door Clifton Webb) en haar jonge minnaar (Shelby Carpenter gespeeld door Vincent Price) al snel de hoofdverdachten. De zaak wordt er niet makkelijker op als Laura halverwege de film in levende lijve op het toneel verschijnt, en er sprake blijkt te zijn van een persoonsverwisselling.

    COMMENTAAR

    De procductie van "Laura" ging niet van een leien dakje. Aanvankelijk was Otto Preminger producent en werd de film geregisseerd door Rouben Mamoulian. Toen het project niet van de grond kwam greep studiobaas Darryl Zanuck in en werd aan Otto Preminger ook de regie toevertrouwd. Hoewel hij nu dus zowel producent als regisseur was kon dat niet verhinderen dat Zanuck over zijn schouder bleef meekijken. Dit leverde de nodige spanningen op, die soms gingen over bepaalde scenes en soms over de rolbezetting. Op dit laatste kom ik later in deze recensie terug.

    De film komt in essentie neer op de driehoeksverhouding tussen femme fatale, oudere mentor en jonge minnaar.

    - De rol van femme fatale wordt gespeeld door Gene Tierney. Zij was in die tijd een klassieke schoonheid in Hollywood. Haar stem was wat aan de hoge kant en ze kreeg het advies om te gaan roken. Daar zou haar stem lager en zwoeler van worden. Uiteindelijk zou ze overlijden aan de gevolgen van dit roken. In "Laura" stond Tierney nog aan het begin van haar carrière. Een jaar later zou ze een meer overtuigende femme fatale neerzetten in "Leave her to heaven" van John Stahl. 
    -  Vincent Price speelt de rol van de jonge minnaar. Zijn naam is natuurlijk vooral verbonden aan de horror films die hij in de jaren '60 samen met Roger Corman maakte. In "Laura" zien we dat hij voor die tijd ook (zeer verdienstelijk) andere rollen speelde.
    - De ster van de film is echter Clifton Webb als de oudere mentor. Hij kreeg voor zijn acteerprestatie een Oscar voor de beste bijrol, en eigenlijk werd hij daarmee nog ondergewaardeerd. Otto Preminger moest bij Darryl Zanuck de blaren op zijn tong praten om Webb gecast te krijgen. Clifton Webb was namelijk een homosexueel, en dat lag niet heel erg goed in het Hollywood van die jaren. Overigens kunnen de bezwaren van Zanuck niet louter als discriminatie worden afgedaan. Nergens in de film is er sexuele chemie tussen Lydecker en Laura te bespeuren. Dat ligt echt niet alleen aan het leeftijdsverschil, Ook tussen Humphrey Bogart en Lauren Bacall zat een flink leeftijdsverschil, maar desondanks spatten de vonken er vanaf in "To have and have not" (1944, Howard Hawks), "The big sleep" ( 1946, Howard Hawks) en "Key Largo" (1948, John Huston).

    Clifton Webb weet geen moment de indruk te wekken dat zijn personage Waldo Lydecker heterosexueel is, maar vreemd genoeg wordt de driehoeksrelatie in "Laura" daar alleen maar spannender van. Waldo Lydecker wil Laura aan de ene kant niet voor zichzelf, maar aan de andere kant is hij wel zo bezitterig dat hij ook niet wil dat andere man haar wel krijgt. Hij doet in zijn jaloezie wat denken aan J.J. Hunsecker uit "Sweet smell of success" (1957, Alexander Mackendrick), niet in de laatste plaats doordat ook Lydecker columnist is en zijn columns misbruikt om zijn vijanden (dat wil zeggen de potentiële minnaars van Laura) af te kraken. 

    Een bespreking van "Laura" zou niet volledig zijn zonder "Vertigo" (1958, Alfred Hitchcock) te noemen. Net als in Vertigo speelt een schilderij een grote rol.  Net als in Vertigo wordt een man via dit schilderij verliefd op een vrouw. Het gaat hier om detective McPherson in het eerste deel van de film, toen Laura nog doodgewaand werd (afbeelding 1). Waar ik eerder in deze recensie opmerkte dat de film in essentie ging om een driehoeksrelatie, is dat strikt genomen niet juist. Detective McPherson wordt van buienstaander / onderzoeker op een gegeven moment een (potentiële) minnaar van Laura en dus een vijand van Lydecker. Tweede thema van "Vertigo" is de obsessie van Scottie Ferguson om een echte vrouw van vlees en bloed te modelleren naar aanleiding van dit schilderij. In tegenstelling tot "Vertigo" zijn de vrouw van vlees en bloed en de vrouw van het schilderij in "Laura" hetzelfde personage. Wel in overeenstemming met "Vertigo" is het feit dat het ideaalbeeld (dat hij zelf heeft bedacht) voor Waldo Lydecker steeds belangrijker wordt, terwijl de vrouw van vlees en bloed steeds meer achter de horizon verdwijnt (afbeelding 2).

    Film noirs zijn berucht om hun ingewikkelde en soms onnavolgbare plots. Dat valt bij "Laura" wel mee. Meer in het oog spingt de onwaarschijnlijkheid van vooral de werkwijze van inspecteur McPherson. Zo staat hij Waldo Lydecker (één van de twee hoofdverdachten) toe aanwezig te zijn bij de verhoren omdat deze het interessant vindt de reactie van de getuigen te observeren. Aan het eind van de film is McPherson dicht bij de oplossing. Hij weet wie de moordernaar is, maar deze loopt vooralsnog vrij rond. Deze moordenaar heeft het voorzien op Laura, en alleen ten gevolge van een poersoonsverwisseling heeft hij per abuis een ander vermoord. In plaats van Laura politiebewaking te geven volstaat hij met het advies om de deur niet open te doen als er iemand belt. Het is alsof hij zegt: "Het is 5 uur, mijn dienst zit er op, morgen is er weer een dag". Onwaarschijnlijk? Zeker, maar het levert wel een spannende slotscene op als we Laura één voor één de lichten in haar appartement zien uitdoen en voorbereidingen zien treffen om naar bed te gaan. Zal de moordenaar op het laatste moment alsnog weten toe te slaan? Ik heb van deze scene een clip opgenomen, 

     

    DATUM: 2 juni 2018

    EIGEN WAARDERING: 8

    Laura (1944) on IMDb


    Reacties

    DE REGISSEUR

    Het zou overdreven zijn Jonathan Glazer (1965) filmregisseur te noemen. Op Wikipedia tref ik onder zijn naam 11 videoclips, 25 commercials en slechts 3 speelfilms aan ("sexy beast" (2000), "Birth" (2004) en "Under the skin" (2013). Zijn speelfilms bestrijken wel zeer verschillende genres (resp. crime, romance en science fiction).

    HET VERHAAL

    Een alien (Scarlett Johansson) lokt, vermomt als vrouw, in Schotland diverse vrijgezelle mannen in de val.

    COMMENTAAR

    In een trailer werd de film vergeleken met Kubrick's "2001, a space odyssey" (1968), je moet maar durven! Eigenlijk hadden toen al alarmbellen bij mij moeten afgaan. Een tweede aanwijzing was het grote verschil in waardering tussen filmkijkers (waardering op IMDB ten tijde van het schrijven van deze recensie gemiddeld 6,3) en sommige filmjournalisten (5 sterren vergezeld van de nodige superlatieven). ook dit is meestal geen goed teken, en een indicatie dat de film onder zijn eigen pretenties dreigt te bezwijken.  Om maar met de deur in huis te vallen, ik sta meer aan de kant van de filmkijkers dan aan de kant van de filmjournalisten.

    De film kent drie fasen:

    - In fase 1 is de alien bezig met een nietsontziende "manhunt".
    - Fase 2 is een tussenfase, waarin de alien zich meer bewust wordt van c.q. begint te reflecteren op haar (?) vrouwenlichaam.
    - In fase 3 ontstaat het verlangen een mens te worden.

    Onderstaand zal ik kort een enkele opmerking maken over al deze fasen. 

    In fase 1 is absoluut niet duidelijk waarom de alien op mannenjacht is. Dit heeft tot gevolg dat de scenes waarin Scarlett Johansson met haar bestelbusje door Glasgow rijdt een beetje het karakter van een mislukte aflevering van "Taxi" krijgen. Overigens zijn de scenes waarin Johansson toeslaat en haar prooi meelokt, zijn ondergang tegemoet (afbeelding 1), prachtig vormgeven. Let bij deze scenes ook op de geluidsband.

    De transformatie van fase 2 wordt ingeluid door een scene waarin Johansson haar lichaam aandachtig bestudeert in een spiegel. Dit bestuderen lijkt mij echter meer een gevolg van de transformatie (de wil om bij de mensen te horen) dan een oorzaak. Wederom ontbreekt elke verwijzing naar mogelijke achterliggende oorzaken. De suggestie dat de alien zich pas in deze fase echt in mensen begint te verdiepen wordt overigens tegengesproken door het psychologisch raffinement waarmee Johansson in fase 1 van de film haar slachtoffers selecteert. Feilloos pikt ze de eenzame mannen uit de stoet die door de straten paradeert. 

    Met het inleven in het mensdom neemt ook de kwetsbaarheid van de alien toe. In plaats van "hunter" wordt ze "hunted". Waar de fasen 1 en 2 van de film zich vooral in Glasgow afspelen, verplaatst de film zich in fase 3 naar de wilde Schotse natuur (afbeelding 2). Of er een achterliggende gedachte achter zit, weet ik niet. Mocht dit zo zijn dan is deze in elk geval niet helemaal consequent doorgevoerd. De scene aan zee in fase 1 van de film (één van de meest gruwelijke scenes van de film) vond immers ook buiten Glasgow plaats.

    Er zijn de nodige films gemaakt over "niet mensen" die op een gegeven moment "mensen" willen worden. Ik noem er een paar:

    - Wat betreft robots zou bijvoorbeeld kunnen worden gedacht aan "Blade runner" (1982, Ridley Scott);
    - Wat betreft engelen zou kunnen worden gedacht aan "Der himmel uber Berlin" (1982);
    - Wat betreft aliens zou kunnen worden gedacht aan "ET, the extra terrestrial" (1982, Steven Spielberg).

    Uit de recensie zal inmiddels duidelijk zijn dat ik "Under the skin" geen uitblinker binnen dit genre vind.

    DATUM: 14 april 2018

    EIGEN WAARDERING: 5     

      

    Under the Skin (2013) on IMDb



    Reacties
    Filmposters