Filmklassiekers op het tweede gezicht

Clint Eastwood (1930)

Er zijn maar weinig acteurs die tevens goede regisseurs zijn. Clint Eastwood (1930) is één van hen. In de jaren '60 en '70 was hij voornamelijk actief als acteur, vanaf de jaren '90 was hij voornamelijk actief als regisseur en in de jaren '80 hielden beide activiteiten elkaar in evenwicht (vaak speelde Eastwood in dat decennium een rol in een film die hij ook zelf regisseerde).

Eastwood brak in de jaren '60 door met de spaghetti Westerns van Sergio Leone ("A fistfull of dollars" (1964), "For a few dollars more" (1965) en "The good, the bad and the ugly" (1966)). Uit de jaren '70 kan vooral zijn samenwerking met Don Siegel genoemd worden in "Dirty Harry" (1971) en "The beguiled" (1971).

Hoewel hij al eerder films regisseerde werd dit toch pas in het begin van de jaren '90 zijn hoofdactiviteit. Na films als "Unforgiven" (1992), "A perfect world" (1993) en "The bridges of Madison county" (1995) had hij ook als regisseur zijn naam gevestigd. Deze naam hield hij vervolgens in het nieuwe millennium hoog met films als "Mystic river" (2003), "Million dollar baby" (2004) en "Gran Torino" (2008).

Als acteur speelde Eastwood vaak "hard boiled men", die eerst schoten en dan pas praten. De hoofdpersonen van de films die hij als regisseur maakt zijn vaak de gepensioneerde variant daarvan. In het verleden hebben ze een keer iets te snel geschoten en op hun oude dag zijn ze nog steeds bezig met het verwerken van het trauma dat dat heeft opgeleverd.

DATUM: 31 oktober 2015

Recensies

DE REGISSEUR

Voor een introductie op het werk van Clint Eastwood, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

In een bordeel in Big Whiskey (Wyoming) schiet een hoer in de lach als een klant zijn broek uitdoet. Tot in het diepst van zijn ziel beledigd, mishandelt de man de prostitué. De vrouw overleeft de mishandeling, maar houdt er wel een mismaakt gezicht aan over. Sheriff Little Bill (Gene Hackman) vindt dat de daders (de man in kwestie was samen met een vriend) de saloon- / bordeelhouder schadeloos moeten stellen met paarden. Zijn "investering" is immers minder waard geworden. De hoeren zijn furieus dat de mishandeling van één van hun kan worden afgekocht met paarden. Zij leggen hun spaargeld bij elkaar en zetten een prijs op het hoofd van de daders.

Het bericht van deze prijs bereikt Will Munny (Clint Eastwood) via the Schofield Kid. Deze laatste is een onervaren maar ambitieuze premiejager, die op zoek is naar een ervaren partner en op de reputatie van Munny is afgekomen. Deze reputatie is echter vooral gebaseerd op wapenfeiten van de vrijgezel Munny. Inmiddels is Will getrouwd geweest en is zijn vrouw overleden. Tegenwoordig is hij veehouder en houdt zich daarnaast bezig met de opvoeding van zijn twee kinderen.

Will voelt aanvankelijk dan ook weinig voor het voorstel van de Kid. Het feit dat de zaken slecht gaan (ziekte onder de dieren) brengt hem echter aan het twijfelen, hij kan het geld goed gebruiken. Uiteindelijk besluit hij om toch mee te doen, maar dan wel met zijn vroegere partner Ned Logan (Morgan Freeman). Tezamen gaan de twee mannen en de jongen op pad.

COMMENTAAR

Het genre van de Western was in een eerder stadium al veranderd (Indianen waren niet meer automatisch de "bad guys"), maar leek in het begin van de jaren '90 op uitsterven te staan. "Unforgiven" werd wel gezien als een laatste stuiptrekking van het genre. Een stuiptrekking waarin de hoofdpersoon een anti-hero is (op zich niet nieuw, ook in de Western "McCabe & Mrs Miller" (1971, Robert Altman) was dat al het geval) en waarmee Clint Eastwood zijn definitieve doorbraak als regisseur beleefde. Eastwoord speelde in "Unforgiven" tevens de hoofdrol, en zijn doorgroefd gelaat (en de prachtige manier waarop dat in beeld gebracht wordt) is één van de sterke punten van de film (afbeelding 3).

Grappig is dat terwijl "Unforgiven" werd gezien als de zwanenzang van het filmgenre "Western", het wilde Westen dat er in geportretteerd wordt (de film speelt omstreeks 1880) ook op zijn laatste benen loopt. Zo is er een bijrol voor de journalist Beauchamp, die de herinneringen van de voormalige helden op leeftijd op schrift stelt. Herinneringen die gedurende de film niet zo betrouwbaar blijken te zijn, en vaak gehuld gaan in een nevel van alcohol. Dit roept de vraag op of het glorieuze wilde Westen eigenlijk wel ooit echt bestaan heeft?

Wat ook het antwoord mogen zijn op de bovenstaande vraag, het filmgenre "Western" is nooit echt uitgestorven. Ook na de millenniumwisseling worden er nog steeds (goede) Westerns gemaakt. Ik noem slechts "The three burials of Melquiades Estrada" (Tommy Lee Jones, 2005) en "True grit" (gebr. Coen, 2010).

Alle personages in "Unforgiven" zijn moeilijk in te passen in de traditionele "goeden vs. slechten" indeling. Op het eerste gezicht zijn de daders en de brute sheriff de slechten en staan de hoeren en de drie mannen die het onrecht dat hen is aangedaan komen wreken aan de goede kant. Bij deze rolverdeling zijn echter nog wel wat kanttekeningen te plaatsen.

Laten we beginnen bij de daders. Sowieso bij de jonge dader kan je grote vraagtekens zetten. Hij neemt niet deel aan de mishandeling, sterker nog hij probeert zijn kompaan in bedwang te houden. Eigenlijk is het enige wat hem te verwijten valt dat hij samen met zijn vriend het bordeel heeft bezocht. De "echte" dader heeft inderdaad een kort lontje, en mishandelt een vrouw. De doodstraf (en daar vraag je toch om als je een prijs op iemands hoofd zet) lijkt echter een beetje aan de zware kant in relatie tot de misdaad. Wat dat betreft zijn de prostituees wel erg wraakzuchtig als ze de schadeloosstelling die de daders ongevraagd (en bovenop de schadevergoeding aan de eigenaar van het bordeel) meebrengen, verontwaardigt van de hand wijzen (afbeelding 1).

De sheriff mag dan een bruut zijn en het feit dat hij de mishandeling van de prostitué vooral ziet als een aantasting van het eigendom van de bordeelhouder mag voor ons heden ten dage schokkend zijn, in het tijdsgewricht van de film was hij echt de enige niet die er zo over dacht. De slavernij werd, na de Amerikaanse burgeroorlog, in 1865 officieel afgeschaft. Dat wil echter niet zeggen dat de gedachte dat de ene mens de andere mens kon bezitten per diezelfde datum werd afgeschaft.

Als de sheriff hoort van de prijs die de hoeren op de hoofden van de daders hebben gezet, tracht hij eigenrichting te voorkomen en de orde zo veel mogelijk te bewaren. Hij treedt dan ook keihard op tegen mannen van wie hij vermoedt dat het premiejagers zijn. Dit lijkt mij geheel binnen zijn taak als sheriff te passen. Hij laat zich bij de uitoefening van deze taak mede beïnvloeden door zijn sadistische karakter. Dit leidt ertoe dat hij Ned Logan doodmartelt.

Tot slot de drie premiejagers, die de hoofdpersonen van deze film vormen (afbeelding 2). Alleen al het feit dat zij op het geld afkomen, en het wreken van het onrecht dat de hoeren is aangedaan zeker niet hun primaire motief is, maakt hen eigenlijk al ongeschikt voor de rol van held. Daar komt bij dat het doden van beide daders niets heroïsch heeft. De ene dader wordt van grote afstand neergeschoten, de andere dader wordt verrast als hij op het schijthok zit. In geen van beiden gevallen is er sprake van een "eerlijk" duel. Het loopt dan ook met geen van de drie hoofdpersonen goed af. Zoals boven reeds beschreven, wordt Ned Logan gepakt door de sheriff en door hem doodgemarteld. Schofield Kid heeft de hele film lopen opscheppen over hoeveel mensen hij al had "omgelegd". Nadat hij de 2e dader voor zijn rekening heeft genomen, blijkt dit allemaal bluf te zijn geweest. Hij stort in en zoekt vergetelheid in een fles whisky.

Will Munny tenslotte lijkt op het eerste gezicht aan alle misère te ontsnappen. Hij blijft in leven, hij stort niet in en hij incasseert het geld. En passant neemt hij in de laatste scene ook nog wraak voor zijn vriend Ned Logan. Juist uit deze laatste scene, die een orgie van geweld is en waarin het onderscheid tussen schuldigen en onschuldigen (aan de dood van Ned) geheel naar de achtergrond verdwijnt, blijkt dat ook Will Munny als verliezer uit de strijd komt. Zijn vrouw heeft hem op het rechte pad gebracht, en hij wilde ook zelf een ander mens worden. Blijkbaar lukt het hem niet om dit streven op eigen kracht vol te houden.

Resumerend kan worden gesteld dat "Unforgiven" een echte Eastwood film is. De hoofdrolspeler is een wildebras in ruste. De film is echter veel donkerder dan bijvoorbeeld "A perfect world" (Eastwood, 1993). In "Unforgiven"  is de hoofdpersoon niet bezig oude zonden goed te maken, hij vervalt er juist weer in. Het feit dat Munny in het begin van de film moeite heeft om zijn paard te bestijgen en dat hij gedurende de hele film benadrukt dat zijn vrouw van hem een ander persoon heeft gemaakt (hij lijkt in dat opzicht soms wel een bekeerling die "het licht" heeft gezien) maakt dat niet anders.

DATUM: 31 oktober 2015

EIGEN WAARDERING: 8     

Unforgiven (1992) on IMDb

Reacties

DE REGISSEUR

Voor een introductie op het werk van Clint Eastwood, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

Na een ontsnapping uit de gevangenis proberen de twee criminelen van vluchtauto te wisselen. Eén van de criminelen houdt zich niet helemaal bij de les en valt een huisvrouw lastig. Aan de consternatie die dat oplevert weten ze alleen te ontsnappen door het acht jarige zoontje van de familie als gijzelaar mee te nemen. Als de ene crimineel naast de moeder nu ook het zoontje begint te treiteren, is voor de ander de maat vol en volgt er een afrekening.

Vanaf dat moment beginnen de overgebleven crimineel (Robert Haynes gespeeld door Kevin Costner) en het jongetje Phillip (T.J. Lowther) aan een reis door Texas. Hierbij uiteraard op de hielen gezeten door de politie. Er ontstaat iets van een vader - zoon relatie tussen de twee. Dit laatste weet de politie uiteraard niet als ze de twee achterhalen. Als sheriff Red Garnett (Clint Eastwood) dan ook richting Robert Haynes loopt denkt hij nog steeds dat het jongetje in gevaar is. Voor de zekerheid ligt er een scherpschutter op de achtergrond. Als hij dichterbij komt, krijgt Garnett echter de vriendschappelijke verhouding tussen Haynes en Phillip in de gaten. Een miscommunicatie tussen hem en de scherpschutter heeft (voor Haynes) echter fatale gevolgen.

COMMENTAAR

In "A perfect world" staan drie relaties centraal. Ik bespreek ze in de volgorde waarin ze naar mijn mening de film bepalen.

Meest bepalend is zonder meer de relatie tussen Robert Haynes en Phillip (afbeelding 1). Hun relatie begint gewelddadig en zonder enig vertrouwen (gijzelaar en gegijzelde) en groeit langzaam uit tot een vader - zoon relatie. De weg hier naartoe is gelardeerd met grappige incidenten (Robert die Phillip leert om zijn schroom om tegen een boom te plassen te overwinnen), maar de oorzaken voor deze relatie liggen in het verleden. Zo is Phillip opgegroeid in een gezin met een alleenstaand moeder en alleen maar zussen. Een gezin bovendien dat streng religieus was (Jehova) en dat aan geen enkel pleziertje mee deed. Dit wordt ons in het begin van de film al ingepeperd als de moeder van Phillip kinderen die tijdens Halloween voor snoep komen zingen vriendelijk maar gedecideerd wegstuurt ("sorry jongens, wegens ons geloof doen wij niet aan dit (heidense (noot 1)) feest mee"). Het is voor Phillip dan ook een heel avontuur om op stap te gaan met een man. Een man die bovendien afkomstig is van de "wild side" van de samenleving en niet van alles en  nog wat verbiedt. Een paar keer krijgt Phillip in de film de kans om te ontsnappen, steeds laat hij deze kans onbenut.

Robert Haynes van zijn kant moet door Phillip erg terugdenken aan zijn eigen jeugd. Een jeugd die mij sterk deed denken aan de jeugd van Perry Smith uit "In cold blood" (Richard Brooks, 1967). Criminele vader, moeder in de prostitutie en Alaska als het beloofde land waar ze een nieuw begin zullen maken (wat er uiteraard nooit van komt). Gaandeweg vat hij sympathie op voor Philip en komt tot de overtuiging dat een goede vader (tegenwoordig zouden we in vreselijk psychologenjargon zeggen: een mannelijk rolmodel) is wat deze jongen nodig heeft. Het lot heeft beschikt dat hij degene is die die rol op zich moeten nemen, en hij tracht dit naar eer en geweten te doen.

Door zijn eigen jeugd heeft Robert niet alleen een open oog voor het gemis in de opvoeding van Phillip, het heeft hem ook allergisch gemaakt voor mensen die hun kinderen "met losse handjes" opvoeden. Wanneer ze in de loop van de film tegen een degelijke vader aanlopen is zijn reactie extreem. Zo extreem dat dit de groeiende vertrouwensband tussen Robert en Phillip een flinke deuk doet oplopen. Zijn langdurig verblijft in een gevangenis zal niet helemaal vreemd zijn aan de manier waarop hij in deze scene reageert. Hier ligt een link naar de tweede relatie die centraal staat in deze film, die tussen Robert en sheriff Red Garnett. Dit zijn namelijk geen onbekende voor elkaar. In het verleden heeft de sheriff er voor gezorgd dat Robert voor een relatief licht vergrijp een zware gevangenisstraf kreeg (noot 2). Op deze manier trachtte de sheriff Robert bij zijn criminele vader weg te houden. Nu moet diezelfde sheriff constateren dat de gevangenis nog een veel slechtere leerschool was dan de vader. We stuiten hier op het centrale thema van Eastwood: de man die op zijn oude dag geconfronteerd wordt met zijn fouten uit het verleden.

Houden we over de relatie tussen sheriff Red Garnett en criminologe Sally Gerber (Laura Dern) (afbeelding 2). Wat mij betreft de minst belangrijke van de drie, en ook nogal stereotype. De (oudere) man die het vak in de praktijk geleerd heeft tegenover de academisch gevormde jonge vrouw die bij de achtervolging gebruik wil maken van het psychologische profiel van de ontsnapte gevangene. De moeizame relatie tussen deze twee is natuurlijk een perfecte kapstok voor allerlei oneliners en spitsvondige dialogen, maar of de film daar echt beter van wordt?  

Noot 1: Zoals zoveel feesten heeft Halloween een gemengd heidens / christelijk karakter. Begonnen als Keltisch nieuwjaarsfeest heeft het zich later vermengd met het christelijke Allerheiligen / Allerzielen.

Noot 2: In de film wordt gesuggereerd dat de strafmaat in een soort onderonsje tussen sheriff en rechter wordt bepaald. Ik hoop niet dat dit representatief is voor het Amerikaanse rechtssysteem. 

DATUM: 31 oktober 2015

EIGEN WAARDERING: 6   

A Perfect World (1993) on IMDb

Reacties

DE REGISSEUR

Voor een overzicht van het werk van Clint Eastwood, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

Twee kinderen komen naar het huis van hun moeder om de begrafenis en de nalatenschap te regelen. Ze zijn verbaasd (zacht uitgedrukt) over de wens van hun moeder (Francesca Johnson gespeeld door Meryl Streep) dat haar as vanaf de Roseman covered bridge over de rivier wordt uitgestrooid.

Deze wens komt in een ander daglicht te staan als ze de dagboeken van hun moeder vinden en ontdekken dat haar wens alles te maken heeft met een verhouding die ze 30 jaar eerder heeft gehad met Robert Kincaid (Clint Eastwood), een fotograaf die een opdracht in de buurt had voor de National Geoghrapic (noot 1). Hoewel de verhouding maar een week heeft geduurd (man en kinderen waren naar de State fair) heeft deze een blijvende indruk op haar gemaakt.

Na het lezen van het dagboek besluiten de kinderen aan de laatste wens van hun moeder te voldoen. Tevens helpt haar verhaal hen om hun eigen huwelijksproblemen vanuit een ander perspectief te zien.

COMMENTAAR

Francesca is een Italiaanse oorlogsbruid. Zij is met haar soldaat teruggekeerd naar de Verenigde Staten en voelt zich zichtbaar ontheemd op het uitgestrekte platteland van Iowa. Plotseling staat er een vrijbuiter op de stoep, in de vorm van de fotograaf Kincaid. Er dreigt zowaar weer wat te gebeuren in haar leven. Kiest ze voor de veiligheid van (en de verantwoordelijkheid voor) haar gezin, of kiest ze voor het avontuur met Robert?

Heel even deed de film mij denken aan "Out of Africa" (1985, Sydney Pollack), waar ook opeens een vrijbuiter (in dit geval een jager gespeeld door Robert Redford) in het leven van de vrouw (wederom gespeeld door Meryl Streep) verschijnt. De verschillen zijn echter veel groter dan de overeenkomsten. In de eerste plaats is de wettige echtgenoot in "Out of Africa" onsymphatiek en overspelig, terwijl echtgenoot Richard in "The bridges of Madison County" de goedheid zelve is. In de tweede plaats leidt de vrouw in "Out of Africa" al een avontuurlijk leven (ook zonder de vrijbuiter), terwijl Francesca nauwelijks verder komt dan het dichtstbijzijnde dorp.

De echtgenoot van Francesca mag dan een goedzak zijn, een beetje saai is hij wel. Tegenover Robert Kincaid geeft ze als de meest opvallende eigenschap van haar man op dat hij "clean" (schoon) is, daar druipt de romantiek nu niet echt vanaf. De moeilijke keuze tussen het gevaarlijke avontuur en de vertrouwde regelmaat lijkt dan ook het hoofdthema van deze film te zijn. Uiteindelijk kiest Francesca voor de regelmaat van haar gezin, maar er zijn momenten in de film waarop ze als het ware met de deurklink in haar hand staat. 

Toch zit er, wat meer verborgen misschien, ook een ander thema in de film. Het gaat hier om het feit dat de mens in bepaalde opzichten voor zijn naasten, en misschien ook wel voor zichzelf, een raadsel is. Toen haar man en kinderen naar de fair vertrokken was Francesca er van overtuigd dat ze volmaakt gelukkig was met haar modelgezin (de kijker ziet in haar lichaamstaal wat anders). Niet in haar wildste dromen had ze kunnen denken dat ze in de komende week een romance met een wildvreemde man zou beleven. Als ze Robert na de eerste kennismaking uitnodigt voor het avondeten, is ze waarschijnlijk stomverbaasd over haar eigen woorden op het moment dat ze ze uitspreekt.

In een wat meer op sensatie gerichte film was de romance met Robert wellicht niet zonder gevolgen gebleven. Een derde kind was geboren, en hoe groter deze werd hoe meer hij op Robert zou gaan lijken (ik laat mijn fantasie even de vrije loop). Zo niet in "The bridges of Madison county". De romance heeft geen fysieke gevolgen, en na het vertrek van Robert lijkt het gezin over te gaan tot de orde van de dag. Lijkt want, zonder dat haar gezin het merkt, is Francesca wel degelijk veranderd. In de film komt dat met name tot uiting in de vriendschap die zij sluit met een vrouw die na haar scheiding door iedereen in het dorp met de nek wordt aangekeken.

Ze mag dan fysiek niet met Robert zijn meegegaan, haar ervaring in die week heeft haar leven verrijkt, en dat neemt niemand haar meer af. Eigenlijk had Robert het zelf al aangegeven met zijn opmerking over de verhouding tussen de droomwereld en de echte wereld.  

The old dreams were good dreams; they didn't work out, but glad I had them.

Sommigen vinden het verhaal van de kinderen, die de dagboeken van hun moeder vinden, er wat met de haren bijgesleept. Het gaat toch niet om deze kinderen, maar om de relatie tussen Robert en Francesca? Het is maar hoe je naar de film kijkt. Voor mij hoort de ontdekking van de kinderen hoe slecht ze hun moeder eigenlijk kenden net zo bij de film als de keuze die Francesca 30 jaar eerder moest maken.

Toegegeven, het feit dat de kinderen de dagboeken van hun moeder weer kunnen gebruiken om hun eigen huwelijksproblemen op te lossen, komt gevaarlijk dicht in de buurt van moralisme. Bij het uitstrooien van de as kreeg ik de slotscene van "The big Lebowski" (1998, Joel & Ethan Coen) niet van mijn netvlies af. In deze slotscene wordt de as van een overleden vriend uitgestrooid bij de zee. Helaas staat de wind de verkeerde richting op, zodat één van de vrienden helemaal onder komt te zitten. Gelukkig staat de wind nu wel goed. 

Noot 1: De opdracht van Robert Kincaid was de overdekte bruggen van Madison County te fotograferen. Hierdoor is er een directe link tussen deze bruggen en de romance van Francesca en Robert. Vandaar de laatste wil van Francesca, en de titel van de film.

DATUM: 18 maart 2016

EIGEN WAARDERING: 7 

The Bridges of Madison County (1995) on IMDb

Reacties

DE REGISSEUR

Voor een overzicht van het werk van Clint Eastwood, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

"Mystic River" is het verhaal van Jimmy (Sean Penn), Dave (Tim Robbins) en Sean (Kevin Bacon). Als jonge jongens halen ze kattenkwaad uit op straat, en worden hier op aangesproken door de politie. Dave wordt gedwongen om in te stappen, zodat de agent hem thuis kan brengen. Eenmaal ingestapt blijkt het echter niet om een echte agent te gaan maar om een pedofiel. Dave wordt ontvoerd en misbruikt. Hij weet pas na vier dagen te ontsnappen.

Na de openings-scene maakt de film een sprong van 25 jaar. Jimmy, Dave en Sean wonen nog steeds in dezelfde buurt, maar hebben niet echt meer contact met elkaar. Dat verandert als op een avond Katie, de tienerdochter van Jimmy, wordt vermoord. Sean is namelijk de met het onderzoek belaste rechercheur en Dave is diezelfde avond onder het bloed thuisgekomen met een niet echt overtuigend verhaal.

COMMENTAAR

"Mystic river" is naar de vorm een detective. De film draait echter om veel meer dan de vraag wie Katie heeft vermoord. Centraal staat een onverwerkt verleden, en in die zin is het een echte Eastwood film. Minder Eastwood is het feit dat één van de hoofdpersonen slachtoffer, en niet dader (zoals in "Unforgiven" (1992)), van dit onverwerkt verleden is. Ook minder Eastwood is dat het onverwerkte verleden in de openings-scene expliciet getoond wordt. Meestal komt dit verleden bij Eastwood in de loop van de film impliciet in gesprekken aan de orde.

De openings-scene zit trouwens intelligent en overtuigend in elkaar. Het kattenkwaad dat de drie jongens uithalen bestaat erin dat ze hun namen krassen in nog niet hard geworden beton. Dave is halverwege als ze gesnapt worden door de nep-agent. Later in de film komen we de (inmiddels uitgeharde) steen met de halve naam van Dave erin nog eens tegen. Zowel de kijker als de jongens voelen gaandeweg de scene dat er "iets niet klopt", zonder hier concreet de vinger op te kunnen leggen. Er zijn kleine aanwijzingen. Zo tilt de "agent" wel erg zwaar aan het relatief geringe vergrijp, en bij een blik in de "politiewagen" liggen er allerlei lege verpakkingen van etenswaren op de grond. Als Dave wordt weggevoerd kijken de andere twee hem dan ook bezorgd na (afbeelding 1).

Van de drie hoofdpersonen heeft Sean (Kevin Bacon) duidelijk de minst geprononceerde rol. Als rechercheur wordt hij geacht zijn neutraliteit te bewaren, al valt dat tegenover zijn voormalige jeugdvrienden niet altijd mee. De meeste commentatoren wijzen Sean Penn (in zijn rol als Jimmy, afbeelding 2 links) aan als drager van de film. Penn speelt ongetwijfeld een overtuigende rol. Dat hij een man met een kort lontje die verscheurd wordt door verdriet enerzijds en wraakzucht anderzijds kan neerzetten was echter al langer bekend. Zijn personage blijft van alle hoofdpersonen wel het dichtst bij het Eastwood archetype. Na een criminele carrière tracht hij zich door het starten van een buurtwinkeltje aan het milieu te ontworstelen. Na de moord op zijn dochter doet hij toch weer een beroep op zijn oude vriendjes om de dader in handen te krijgen voor de politie hem te pakken krijgt.

Hoewel ik het misplaatst vind om van een "drager van de film" te spreken (dat zijn de drie hoofdpersonen gezamenlijk) komt Tim Robbins (in zijn rol als Dave, afbeelding 2 rechts) op mij het meest overtuigend over. Zijn wat sloffende loopje en afwezige blik verraden een gebroken man die nooit over het gebeuren van 25 jaar geleden is heen gekomen. Ook zijn vrienden hebben dat door. Als inspecteur Sean aan Jimmy vraagt wanneer hij Dave voor het laatst heeft gezien, antwoordt deze "25 jaar geleden, op de achterbank van een wegrijdende auto". Echt een beetje eng wordt het als de vrouw van Dave 's avonds thuis komt en Dave naar een vampier film zit te kijken. Met een vreemde blik in zijn ogen steekt hij een onsamenhangend verhaal af waaruit naar voren komt dat hij zichzelf ook een beetje ziet als een levende dode.

Naast de hoofdpersonen spelen ook hun vrouwen op de achtergrond een belangrijke rol. De vrouw van Sean krijgen we pas op het laatst te zien. Hun huwelijk is slecht en zijn vrouw is er aan het begin van de film vandoor. Aan het eind van de film besluit ze hun huwelijk een tweede kans te geven, en keert terug. Celeste, de vrouw van Dave, valt gedurende de film aan een steeds grotere twijfel ten prooi. Op een gegeven moment is ze er van overtuigd dat Dave de moordenaar van Katie is. Als kijkers weten we natuurlijk dat dat niet waar is, dat zou er te dik bovenop liggen en volstrekt in gaan tegen de gouden regel van een detective dat de eerste verdachte nooit de werkelijke dader is. Aan de andere kant is de twijfel van Celeste goed te begrijpen. Er wijzen veel signalen in de richting van Dave en hij begint zich steeds vreemder te gedragen. Is de twijfel van Celeste een gebrek aan loyaliteit met haar man?

In plaats van deze vraag te beantwoorden stap ik over naar Annabeth, de vrouw van Jimmy. Deze legt zeker geen gebrek aan loyaliteit aan de dag. Als Jimmy aan het eind van de film wraak blijkt te hebben genomen op de verkeerde, noemt ze hem "de koning van de buurt". Hij heeft bewezen op te komen voor zijn gezin, en daar gaat het maar om (noot 1). Dat hij daarbij de verkeerde heeft gepakt is van minder belang, waar gewerkt wordt worden fouten gemaakt. Nee, geef mij dan maar Celeste.

Noot 1: Annabeth is de tweede vrouw van Jimmy. Zijn eerste vrouw is overleden, Katie is een dochter van zijn eerste vrouw. Gedurende de film laat de nieuwe schoonfamilie van Jimmy zich niet van haar beste kant zien.
- Annabeth is aan het begin van de film niet onder de indruk van de verdwijning van Katie. Jimmy moet zich niet zo druk maken en meekomen naar de 1e communie van haar dochter (uit haar eerste huwelijk).
- De vader van Annabeth vindt halverwege de film de dood van Katie vreselijk voor Jimmy. Gelukkig heeft Jimmy geen tijd om er lang bij stil te staan, want het is nu zijn plicht om zijn nieuwe vrouw (de dochter van zijn nieuwe schoonvader dus) en haar kinderen te beschermen. Een opmerkelijke manier van condoleren.
- De woorden van Annabeth aan het eind van de film zijn reeds ter sprake gekomen. Gezien haar geringe belangstelling voor Katie aan het begin van de film lijkt zij de wraak van Jimmy vooral belangrijk te vinden als een commitment om ook voor zijn nieuwe gezin pal te staan.

DATUM: 26 november 2015

EIGEN WAARDERING: 8

Mystic River (2003) on IMDb


Reacties

DE REGISSEUR

Voor een overzicht van het werk van Clint Eastwood, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

DIT VERHAAL BEVAT (MEER DAN DE GEBRUIKELIJK) SPOILERS.

Maggie Fitzgerald (Hillary Swank), een serveerster afkomstig uit een arm milieu, brengt zowat al haar vrije tijd door in de sportschool van Frank Dunn (Clint Eastwood). Zij ziet boksen als de laatste mogelijkheid om te ontsnappen aan haar saaie bestaan. Zij wil graag dat Frank haar trainer wordt. Deze ziet daar aanvankelijk helemaal niets in, maar met veel aandringen weet Maggie zijn reserves te overwinnen.

Onder begeleiding van Frank schiet de ster van Maggie pijlsnel de hoogte in. Voor ze het weet vecht ze tegen de regerend wereldkampioene. Dat gevecht gaat vreselijk mis, en Maggie komt er als een bedlegerig kasplantje uit. Frank bezoekt haar dagelijks in het ziekenhuis en op een gegeven moment doet Maggie hem het verzoek haar uit haar leiden te verlossen. Weer voelt Frank hier helemaal niets voor, en weer is het het volhouden van Maggie dat uiteindelijk overwint.

COMMENTAAR

OOK DIT COMMENTAAR BEVAT SPOILERS.

Er zijn een heleboel boksfilms. Sommigen concentreren zich met name op de opkomst en de hoogtepunten van de bokser in kwestie. Denk aan de "Rocky" serie begonnen in 1976 (regisseur John Avildsen). Interessanter zijn de films die ook aandacht schenken aan de neergang of aan de dieptepunten van de bokser in kwestie. Denk aan "Raging bull" (1980, Martin  Scorsese), waarin de bokser de weelde van het succes niet kan dragen. Denk ook aan "Body and soul" (1947, Robert Rossen), waarin de bokser verstrikt raakt in een web van managers en andere duistere figuren die de bokswereld beheersen. In "Million dollar baby" (sowieso al een buitenbeentje, aangezien het hier niet om een bokser maar om een bokster gaat) vindt de neergang heel plotseling plaats door fysieke schade opgelopen tijdens een gevecht. Het euthenasie-einde is in het van christendom doordrenkte Amerika verrassend en risicovol. Het leverde dan ook de te verwachten reacties op. Dat een regisseur, die toch niet als progressief bekend staat, dit risico heeft durven nemen verdient alle lof.

Los van het einde heeft de film veel overeenkomsten met "Gran Torino" (2008, Clint Eastwood). Denk aan de vader - dochter relatie tussen de hoofdpersonen (in "Gran Torino" gaat het om een grootvader - kleinzoon relatie), het gebrek aan contact met de eigen familie, een door geweld belast verleden van het door Clint Eastwood gespeelde personage en de haat-liefde verhouding van de eigenwijze Frank (in "Gran Torino" Walt) met de priester. Wat dat betreft zijn veel Clint Eastwood films variaties op een thema, waarbij het knappe is dat er toch steeds een goede film uit komt.

Het gebrek aan contact speelt in "Million dollar baby" zowel voor Frank als voor Maggie. Frank heeft het contact met zijn dochter verloren. Al zijn brieven komen retour. Maggie heeft een asociale famile die liever lui dan moe is. Als ze (met haar eerstverdiende boksgeld) haar familie probeert te verrassen, is hun eerste reactie of dat geen gevolgen heeft voor hun uitkering. Er is wel kritiek geuit op de wijze waarop de familie van Maggie wordt neergezet. Kort gezegd worden ze als karikaturale "Tokkies" weggezet. Deze kritiek is niet helemaal onterecht, de kloof met de familie (aan werk  verslaafde zoon en aan haar mobieltje verslaafde kleindochter) wordt in "Gran Torino" overtuigender neergezet. Hierbij dient dan nog bedacht te worden dat Maggie afkomstig is uit de Ozark mountains. De bevolking uit dit gebied, bekend onder de naam "Hillbilly's", heeft in de VS toch al geen goede naam. Stigmatisering ligt dan op de loer. Voor een wat minder karikaturale portrettering van deze bevolkingsgroep, zie "Winter's bone" (2010, Debra Granik).

Het verleden van Frank met geweld is in "Million dollar baby" subtieler dan gewoonlijk. Hij heeft niet zelf geweld gebruikt, hij verwijt zich daarentegen dat hij het geweld van anderen niet tijdig gestopt heeft. Lang geleden was hij de verzorger van zijn huidige compagnon in de sportschool (een mooie rol van Morgan Freeman). Tijdens een gevecht heeft hij verzuimd tijdig de handdoek in de ring te gooien. Zijn compagnon verloor in dat gevecht het licht in één van zijn ogen. Na die tijd is hij altijd heel voorzichtig met zijn leerlingen omgegaan, gevechten waarvan hij maar een beetje het vermoeden had dat ze te zwaar voor ze waren uit de weg gaand. Dit kwam de snelheid van hun carrière niet altijd ten goede, en veel leerlingen stapten dan ook over naar een minder terughoudende trainer/manager. Het verklaart ook zijn aanvankelijke aarzeling om Maggie te begeleiden, en maakt het einde des te schrijnender.

Niet alleen Frank is een tweeslachtige figuur. Ook in Maggie huizen twee zielen. Aan de ene kant een sterke wil om alles uit het leven te halen wat er in zit. Ze prefereert de vuurpijl boven het waxinelichtje, hoewel de laatste langer meegaat. Zelfs na het fatale gevecht had ze haar bokscarrière van een paar jaar met geen goud willen ruilen tegen nog 40 jaar serveerster blijven. Toch zijn er in de film ook genoeg aanwijzingen van haar hang naar wat ik maar huiselijkheid zou noemen. Ik noemde reeds de poging (waarschijnlijk tegen beter weten in) om de band met haar familie te herstellen. Hieraan kunnen worden toegevoegd:de scene bij het tankstation, waarin ze oogcontact maakt met een klein meisje in een andere auto en haar pogingen om het Frank naar de zin te maken (zonder dat er overigens iets tussen hen is wat ook maar lijkt op een romance) door het wegrestaurant met de lekkerste citroentaart voor hem uit te zoeken.

"Million dollar baby" was een succesvole film en  won de nodige Oscars. Cameraman Tom Stern deelde niet mee in de beeldjesregen, maar kreeg wel algemeen erkenning voor zijn werk in deze film. Wat mij betreft geldt deze erkenning niet voor het in beeld brengen van de boksfragmenten. Die zijn ronduit middelmatig, of zijn we na "Raging bull" (1980) te verwend op dat terrein? Wel geldt die erkenning voor het effectieve gebruik van licht en schaduw in de film. Zie bijvoorbeeld de toenadering tussen Frank en Maggie. Nadat hij haar eerst botweg geweigerd heeft als pupil blijft Maggie naar zijn sportschool komen. Als zijn compagnon hem er op opmerkzaam maakt dat Maggie misschien toch wel talent heeft, gaat hij voorzichtig kijken. Als Maggie als laatst overgebleven klant nog aan het trainen is zien we de benen van de toekijkende Frank, terwijl de rest van zijn lichaam nog in de schaduw staat. Of neem een autorit van Frank en Maggie. Tijdens de rit vertellen ze elkaar over hun verleden. Lantaarns verlichten dan weer het gezicht van de één, dan weer het gezicht van de ander. Het ritme van de belichting is mooi in evenwicht met het ritme van hun gesprek. Als dat geen camerawerk van de bovenste plank is.

DATUM: 27 mei 2016

EIGEN WAARDERING: 8

Million Dollar Baby (2004) on IMDb

Reacties

DE REGISSEUR

Voor een overzicht van het werk van Clint Eastwood, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

Walt Kowalski (Clint Eastwood) is een gepensioneerde fabrieksarbeider (Ford fabrieken). Hij bekijkt de ontwikkelingen in zijn buurt vanaf zijn veranda. Wat hij ziet bevalt hem allerminst. Dat wordt er niet beter op als zijn Aziatische buurjongen op een avond zijn oldtimer "Gran Torino" probeert te stelen.

COMMENTAAR

Clint Eastwood maakte naam als acteur in de spaghetti Westerns van Sergio Leone en als de geharde agent "Dirty Harry". Tijdens zijn eigen regisseursloopbaan bracht hij met "Unforgiven" (1992) een ode aan de spaghetti Westerns. "Gran Torino" kan in dit opzicht worden beschouwd als een ode aan de "Dirty Harry" periode. Ook Walt Kowalski neemt, als hem iets niet bevalt, graag een geweer ter hand.

In beide films is de hoofdpersoon een oude man die geplaagd wordt door herinneringen aan zijn geweldadige verleden. In "Unforgiven" had William Munny zelf de keuze voor een geweldadige loopbaan gemaakt. In "Gran Torino" had Walt Kowalski als dienstplichtig militair die naar Korea werd uitgezonden niet echt een keuze. Dat maakt de nachtmerries die hem 's nachts nog steeds bezoeken er echter niet minder om. De manier waarop Kowalski in "Gran Torino" in het reine komt met zijn verleden is zeer verrassend. Hij zweert het geweld af, voorkomt dat een nieuwe generatie wordt opgezadeld met dezelfde last die hem zijn hele leven zo heeft geplaagd, en keert de andere wang toe. Het gebruik van een Bijbelse metafoor in de vorige zin is niet toevallig. In al zijn overdrijving (waarop ik later terug kom) heeft het einde wel iets Bijbels.

"Gran Torino" past niet alleen uitstekend in het oeuvre van Eastwood, het is ook een verrassend actuele film. Het gaat over het feit dat de globalisering niet voor iedereen tot voordelen heeft geleid. Iets waar we in de jaren na de kredietcrisis (de film zelf is van voor de kredietcrisis) steeds meer oog voor krijgen. Zo heeft Walt Kowalski zijn hele leven bij de Ford fabrieken gewerkt. Zijn "Gran Torino", die hij zelf nog gemaakt heeft, is zijn grote trots. Het is dan ook voor hem nagenoeg onverteerbaar dat zijn zoon verkoper van Aziatische auto's is geworden. Ook de buurt, waar hij zijn hele leven heeft gewoond, ziet hij hard hollend achteruit gaan door de komst van allerlei immigranten. Elke nationaliteit brengt zijn eigen jeugdbende mee, en de rivaliteit tussen deze jeugdbendes leidt tot een escalatie van geweld in de wijk. Als een soort mopperende Archie Bunker slaat Walt het gade, niet voor zijn TV maar vanaf zijn veranda (afbeelding 1). Saillant detail is dat, gelet op de naam, de voorvaderen van Walt Kowalski waarschijnlijk ook niet uit de USA afkomstig waren. Het benadrukt nog eens de aard van de Amerikaanse samenleving als een steeds voortgaande "melting pot", dat Walt deze ironie zelf niet in de gaten heeft.

In de loop van de film komt Walt er steeds meer achter dat goede buren belangrijker zijn dan ongeïntereseerde familie. In de openingsscene, tijdens de begrafenis van de vrouw van Walt, kan zijn kleindochter haar ogen niet van haar mobieltje afhouden. Later in de film belt de zoon van Walt hem op om even bij te kletsen. Zijn opmerking dat hij druk is en eigenlijk niet veel tijd heeft,  geeft echter meteen al aan dat alle andere antwoorden als "Alles gaat goed" en "Er is niets bijzonders aan de hand" in feite niet gewenst zijn.

Waar de kloof met de familie gedurende de film steeds groter wordt, komen Walt en zijn buren in snel tempo (volgens sommigen te snel tempo) nader tot elkaar. Dit is met name de verdienste van het buurmeisje, die blijkbaar in staat is door de mopperende facade van Walt heen te kijken. Via haar leert hij ook de jongere buurjongen kennen, degene die zijn "Gran Torino" probeerde te stelen. Hij merkt dat deze jongen een grote kans loopt te worden gerecruteerd door één van de gangs, en hij ziet ook in hoe zonde dat zou zijn. Er ontstaat iets van een grootvader - kleinzoon relatie (afbeelding 2), die in de verte doet denken aan de vader - zoon relatie uit "A perfect world" (1993, Eastwood). Het is deze grootvader - kleinzoon relatie die de film naar zijn verrassende einde voert.

Op diverse plekken kwam reeds ter sprake dat de film enige overdrijving soms niet schuwt. Toen ik de film zag viel mij dat in het begin ook op. De film opent met de begrafenis van de vrouw van Walt. Eastwood komt in beeld met zijn markante grijze kop, doorgroefd van het verdriet. Even later komt er een priester in beeld met een baby face die tegeltjeswijsheden over de dood begint te debiteren. Non verbaal heeft de film zijn punt dan al lang gemaakt. Als, in een dialoog tussen Eastwood en de priester, hetzelfde punt even later nogmaals (maar dan verbaal) gemaakt wordt, denk je bij jezelf: "Was dat nou nodig?". Ook op andere punten gaat de film soms in de "overdrive". Wat te denken van het maandelijkse bezoek van Kowalski aan zijn Italiaanse kapper, waarbij deze vrienden vooral in de vorm van wederzijdse beledigingen met elkaar communiceren. Voor sommigen flauw, ik vond het eigenlijk wel grappig.

En dan het einde. Onwaarschijnlijk? Zonder meer! Als tegenhanger van het einde van "Unforgiven" echter desalniettemin briljant.

DATUM: 27 mei 2016

EIGEN WAARDERING: 8

Gran Torino (2008) on IMDb

Reacties