Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2006: Das leben der anderen (Florian Henckel von Donnersmarck)

    OVER DE REGISSEUR

    Florian Henckel von Donnersmarck (1973) heeft tot nog toe een paar films gemaakt, waarbij "Das leben der anderen" met kop en schouders boven de rest uitsteekt. Vreemd overigens dat, naast "Goodbye Lenin" (2003), ook deze film over Oost-Duitsland door een Westduitse regisseur is gemaakt. Wel wordt in dit geval de hoofdrol  door een Oostduitser gespeeld (Ulrich Muhe), één die bovendien ervaring met de Stasi had opgedaan. Hij schijnt het slachtoffer van zijn vrouw te zijn geweest, die Statsi informant was.

    HET VERHAAL

    Georg Dreyman (toneelschrijver) en Christa-Maria Sieland (actrice) vormen een succesvol artiestenechtpaar. Georg is ideologisch gezien trouw aan het socialisme, maar desondanks wordt zijn werk in het Westen gelezen. Te mooi om waar te zijn denkt Gerd Wiesler, hoofdman bij de Stasi. Hij dringt erop aan dat Georg afgeluisterd moet worden. Deze suggestie valt in goede aarde bij Minister Bruno Hempf. Die heeft een affaire met Christia-Maria (die niet van hem houdt, maar door hem gechanteerd wordt met haar pillenverslaving) en ziet een mooie gelegenheid om zijn amoureuze concurrent Georg Dreyman uit de weg te ruimen.

    Aanvankelijk levert de operatie weinig op. Dreyman verkeert in kunstenaarskringen, en daar zijn ook dissidenten bij zoals op zijn verjaardagsfeestje blijkt. Zelf zegt hij echter weinig onvertogen dingen. Hoofdman Wiesler wordt echter onder druk gezet dat de operatie sowieso resultaat moet opleveren. Dissident of geen dissident, Dreyman moet hangen want Minister Hempf wil zijn liefje voor zichzelf. De baas van Wiesler (hoofdluitenant Anton Grubitz) ruikt promotie, maar Wiesler zelf is geschokt.

    Op dit moment van de film lopen twee ontwikkelingen langs elkaar heen. Door de zelfmoord van een (wel dissidente) kunstenaarscollega wordt Dreyman steeds kritischer tegenover het regime en begint aan een artikel dat illegaal naar het Westen moet worden gesmokkeld en in "Der Spiegel" zal worden geplaatst. Wiesler is, zoals gezegd, onthutst over het machtsmisbruik van zijn superieuren en begint in zijn rapportages allerlei dingen te verzwijgen om het kunstenaarsechtpaar te beschermen. Ook weet hij het zo te organiseren dat Georg achter het overspel van Christa-Maria met de Minister komt. Zij beloofd hem met de Minister te breken.

    Na de publicatie in "Der Spiegel" komt Dreyman via een omweg toch in beeld als mogelijke auteur van dit artikel. Nu gaat het snel. Christa-Maria wordt, op instigatie van de Minister, opgepakt wegens drugsgebruik. Tijdens haar verhoor slaat ze door en verraadt Dreyman. Een huiszoeking volgt en als de Stasi dan verborgen plekken weet te vinden die alleen Christa-Maria kent kijkt Dreyman vol verwijt haar kant op. Ze schaamt zich dood, rent het huis uit, de weg over en overlijdt door een verkeersongeval. Ook voor Wiesler blijft één en ander niet zonder gevolgen. Het is duidelijk dat hij dingen over het hoofd heeft gezien. Er volgt een demotie en hij mag de rest van zijn carrière in een bedompte kelder brieven openen. 

    Nu neemt de film een sprongetje in de tijd van enkele jaren. De muur is gevallen en Dreyman heeft vernomen dat hij niet alleen door Christia-Maria is verraden, maar ook reeds geruime tijd afgeluisterd werd. Hij duikt de Stasi archieven in en ontdekt in de dossiers dat hij daar een beschermengel had rondlopen. Hij draagt zijn nieuwe boek op aan deze beschermengel, met als codenaam HGW XX/7. In de laatste scene van de film zien we Wiesler het boek kopen met de aan hem gerichte boodschap.

    COMMENTAAR

    Tezamen met "Goodbye Lenin" is "Das leben der anderen" DE film over de Duitse hereniging. Hoe anders zijn echter deze films. "Goodbye Lenin" is een comedy met een snufje ostalgie. "Das leben der anderen" is een kijkje in de keuken van de Stasi. Het is niet voor niets dat de film speelt in 1984, het jaar van Orwell! Voor ik in ga op de organisatie van de Stasi en de persoon van Gert Wiesler eerst een opmerking over het kleurgebruik in deze film. Het apartement van Wiesler en de kantoren van de Stasi worden consequent in grijs gefilmd, terwijl het boheminiaanse kunstenaarsmilieu van Georg en Christa-Maria in bruintinten in beeld wordt gebracht. Hiermee wordt een techniek die Sjöström reeds met "The phantom carriage" introduceerde 85 jaar later opnieuw in de praktijk gebracht. En opnieuw met een verrassend effect. 

    DE STASI

    De film begint met een college dat Wiesler geeft aan Stasi's in opleiding. De rillingen lopen je meteen over de rug bij alle details die in dit college de revue passeren, of ze nu waar zijn of niet. Verdachten die tijdens de ondervraging op hun handen moeten zitten. De afneembare stoelovertrekken werden daarna opgeslagen als geursporen voor de waakhonden. Ondervragingen van tientallen uren. Verdachten die in exact dezelfde bewoordingen bleven ontkennen waren extra verdracht. Dat zou wel eens een ingestudeerd verhaaltje kunnen zijn. 

    Bij het bekijken van deze film merk je wat voor een paranoïde maatschappij de DDR moet zijn geweest. Het eerste voorbeeld hiervan doet zich voor in de kantine van de Stasi. Een jongen vertelt een grap over Honceker en komt er te laat achter dat er "hoge omes" vlak naast hem zitten (in de vorm van Wiesler en Grubitz). Grubitz spoort de jongen eerst aan om de mop verder te vertellen (wij houden ook wel van een geintje), vraagt hem daana naar zijn naam en personeelsnummer om vervolgens te lachen om het verschrikte gezicht van de jongen. Zie ook de clip. Daarmee is overigens deze episode nog niet afgelopen. De oplettende kijker ziet deze jongen nog een keer terug, namelijk als collega van Wiesler nadat deze zijn demotie heeft gekregen!

    De tweede keer is als Wiesler in de lift van zijn appertementsgebouw een jongen van een jaar of 6 tegenkomt. Tussen deze twee ontspint zich de volgende dialoog (afbeelding 4).

    Junge mit Ball: Are you really with the Stasi?
    Hauptmann Gerd Wiesler: Do you even know what the Stasi is?
    Junge mit Ball: Yes. They're bad men who put people in prison, says my dad.
    Hauptmann Gerd Wiesler: I see. What is the name of your... [pauses]
    Junge mit Ball: My what?
    Hauptmann Gerd Wiesler: [thinks for a few more seconds] Ball. What's the name of your ball?
    Junge mit Ball: You're funny. Balls don't have names. 

    Het is dat op het moment van deze scene Wiesler al aan het "schuiven" is, maar anders had het er wel eens slecht kunnen uitzien voor deze vader. Zelfs tegenover je kinderen moest je oppassen. Ze zouden je eens ongewild kunnen verraden!

    GERD WIESLER

    Hoewel Georg Dreyman en Christa-Maria Sielman ook hoofdrolspelers zijn, draait de film uiteindelijk toch om de figuur van Gerd Wiesler (afbeelding 4). Hij wordt door Ulrich Muhe gespeeld als de perfecte bureaucraat. Met zijn kolbertje dat onder zijn grijze jack uitkomt is hij inderdaad ontdaan van alle glamour. Hij is een ervaren Stasi die er van overtuigd is dat hij met "vijanden van de staat" te maken heeft. Die overtuiging komt in deze film onder vuur te liggen, en wel van twee kanten. Enerzijds, het is reeds gezegd, vindt hij het stuitend dat hij gebruikt wordt om iemand uit de weg te ruimen wiens enige misdaad is dat hij van dezelfde vrouw houdt als de Minister. Aan de andere kant gaat met het afluisteren van Dreyman en het kunstenaarsmilieu waarin hij verkeerd een wereld voor hem open. Een wereld waarbij die van hemzelf wel erg leeg afsteekt. Kortom, hij ontwikkelt gaandeweg een sympathie voor Georg en Christa-Maria.

    Helemaal overtuigend is het beeld van de gelovige die van zijn geloof afvalt uiteindelijk toch niet. Er dringen zich allerlei vragen op. Hoe geloofwaardig is het dat iemand met een carrière van 20 jaar bij de Stasi nog zo naïef is? En hoe verhoudt dit geloof zich met zijn onderbuikgevoel uit het begin van de film dat er met die Dreyman wel iets mis moest zijn. Als je het je niet kan voorstellen dat iemand anders echt in het socialisme kan geloven, hoe vast geloof je er dan zelf in?  Hoe het ook zij, alles op een rijtje zettend maakt "Das leben der anderen" op mij toch meer indruk dan "Goodbye Lenin".

    DATUM: 31 december 2012

    EIGEN WAARDERING: 9

    The Lives of Others (2006) on IMDb









    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters