Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2009: Das weisse band (Michael Haneke)

    DE REGISSEUR

    Zie voor een inleiding op het werk van Michael Haneke het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Het verhaal speelt zich af in 1913 in het Noord-Duitse plaatsje Eichwald. Zo op het oog een rustig dorpje waar de baron, de pastoor en de dokter het nog voor het zeggen hebben. Dit is echter maar schijn vernemen we uit de mond van de verteller. De verteller is de dorpsonderwijzer. In de film nog een jonge man (acteur Christian Friedel), maar sindsdien zijn vele jaren verstreken en als hij zijn verhaal doet is hij al op leeftijd (de stem is van Ernst Jacobi).

    In het bewuste jaar vinden diverse verontrustende incidenten plaats. In chronologische volgorde gaat het om de volgende incidenten. Het paard van de dokter valt over een touw dat gespannen is tussen twee bomen. Een vrouw komt tijdens de oogst om bij een arbeidsongeval. De zoon van de dokter wordt ontvoerd en mishandelt. Een stal wordt in brand gestoken. Een baby vat ernstig kou bij een openstaand raam en overleeft het nauwelijks en tot slot wordt de zwakzinnige zoon van de vroedvrouw zodanig mishandelt dat hij het licht in de ogen moet missen.

    Een hele rij incidenten (de film duurt dan ook langer dan twee uur), waarvan bij sommige incidenten het onduidelijk is of sprake is van een ongeluk maar bij anderen duidelijk sprake is van opzet. De vraag is alleen wiens opzet? Op die vraag krijgen we tot op het laatst geen antwoord. Wel begint het op een gegeven moment op te vallen dat enkele van de dorpskinderen steeds toevallig (?) op de plek des onheils aanwezig zijn. Of ze het ook gedaan hebben blijft onduidelijk. De eerste Wereldoorlog breekt uit, de verteller moet onder de wapenen en als hij terugkeert gaat hij in een ander dorp wonen en komt niemand uit Eichwald meer tegen.

    COMMENTAAR

    Dat de film geen pasklare antwoorden geeft mag bij Haneke geen verwondering wekken. Wel bevat de film, helemaal in het begin al, diverse hints. Zo is de ondertitel van de film "Eine Deutsche kindergeschichte". Verder zegt de verteller in één van zijn eerste zinnen dat de gebeurtenissen uit 1913 wellicht van belang kunnen zijn voor de interpretatie van latere fasen van de Duitse geschiedenis. Hiermee wordt de zaak meteen op scherp gezet. Zijn de pubers van 1913 de beulen van 1933, en zo ja hoe is dat zo gekomen?

    In veel recensies wordt het antwoord op die vraag gezocht in de autoritaire structuur van de maatschappij. De elite van baron, pastoor en dokter zouden autoritair, arrogant en hypocriet zijn. Voor de dokter is dat zeker waar. De dokter heeft na de dood van zijn vrouw (of was het al tijdens haar leven?) een verhouding gekregen  met de vroedvrouw (op het laatst maakt de film melding van de dorpsroddel dat het zwakzinnige kind van de vroedvrouw ook van de dokter is). De manier waarop hij de vroedvrouw aan de kant zet als ze wat ouder wordt en zich vervolgens vergrijpt aan zijn eigen dochter tart elke beschrijving.

    De pastoor kan bij mij op meer sympathie rekenen. Zeker hij is autoritair, of beter gezegd patriarchaal. Hij voedt zijn kinderen zeer streng op, maar met de beste bedoelingen. Zijn opvoedmethoden zijn heden ten dage compleet belachelijk, zoals in het geval van Martin wiens armen aan het bed worden vastgebonden als men hem van zelfbevrediging verdenkt, maar het is wel een film die speelt in 1913. Uit de manier waarop hij zijn jongste zoon toespreekt als deze een gewond vogeltje wil verzorgen blijkt een grote mate van betrokkenheid. Ik heb deze scene als clip toegevoegd.

    Er valt dus nog wel wat af te dingen op de zienswijze dat de elite in deze film één autoritaire pot nat is. Maar zelfs als dat zo zou zijn, getuigt het wel van een erg rechtlijnige visie op de geschiedenis om hieraan de conclusie te verbinden dat het "dus" logisch is dat de kinderen zich ontwikkelen tot Nazi's in de dop. Wat dat betreft ben ik het eens met Roger Ebert, die in zijn recensie stelt: "It's too simple to say the film is about the origins of Nazism. If that were so, we would all be Nazis". Inderdaad, want zo typisch Duits was het niet dat rondom 1900 de baron, de pastoor en de dokter het voor het zeggen hadden.

    Blijft over het gedrag van de verdachte groep kinderen. Hoewel de schuldvraag niet definitief beantwoord wordt, bevat de film wel diverse aanwijzingen dat de kinderen niet helemaal onschuldig zijn. Het steeds toevallig in de buurt zijn. De zogenaamd voorspellende droom van één kind, voor de mishandeling van de zwakzinnige jongen. De oudste dochter van de pastoor die de parkiet aan een schaar spiest en deze in de vorm van een kruis op haar vaders bureau legt nadat deze haar gestraft heeft voor "keten" tijdens de godsdienstles ter voorbereiding op de communie. Al met al moest ik steeds meer denken aan "The village of the damned" als ik ze zag. De bleke gezichten, de emotieloze expressie, de gespeelde beleefdheid als ze teveel belangstelling voor hun slachtoffers hadden ("we maken ons alleen maar bezorgd"). Staat het kwaad van de kinderen dan helemaal los van de maatschappelijke context? Dat kan ik mij ook weer niet voorstellen. Het kan geen toeval zijn dat de film speelt in het laatste jaar voor WO I. Zoals gezegd gaat het mij te ver om te stellen dat het kwaad in de kinderen voor 100% veroorzaakt werd door de oude maatschappelijke structuur. Wat de film wel duidelijk maakt, is dat die structuur geen antwoord heeft op dit kwaad. De dokter is er zelf teveel mee besmet, de baron staat te ver af van de maatschappij en het repertoire van de pastoor is beperkt tot strenger straffen.

    Na deze zware kost wil ik afsluiten met één van de weinige lichtpuntjes in deze verder wat sombere film. Ik doel hier op de verhouding die ontstaat tussen de jonge dorpsonderwijzer en het kindermeisje Eva. In het begin van de film is er de eerste ontmoeting. Beide partijen kunnen op het laatst geen gespreksonderwerp meer  verzinnen, maar hebben ook geen zin het gesprek te beëindigen. In het middenstuk vraagt de onderwijzer om haar hand aan de vader ("kan jij je een vrouw veroorloven?"). Tegen het eind is hun eerste gezamenlijke uitje. Ook hiervan heb ik een clip toegevoegd. Let op de ontwapenende verlegenheid van Eva. Dit is trouwens de enige scene die is opgenomen met een bewegende camera, om de luchtigheid van deze scene extra te benadrukken. 

    DATUM: 17 juni 2013

    EIGEN WAARDERING: 9

    Das weiße Band - Eine deutsche Kindergeschichte (2009) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters