Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1916: Intolerance (D.W. Griffith)

    DE REGISSEUR

    D.W. Griffith (1875 - 1948) mag met recht één van de founding fathers van de Amerikaanse filmindustrie worden genoemd. Hij was één van de eersten die zijn films maakte in de omgeving van Hollywood, en daarmee was hij er mede verantwoordelijk voor dat het zwaartepunt van de Amerikaanse filmindustrie zich verplaatste van de Oostkust naar de Westkust. Zijn films "Birth of a Nation" (1915) en "Intolerance" (1916) waren technische gesproken hun tijd jaren vooruit. "Birth of an Nation" was daarbij overigens zeker niet onomstreden. Het verteld het verhaal van de Amerikaanse burgeroorlog vanuit het gezichtspunt van de Zuidelijke staten. De film staat welwillend tegenover de Ku Klux clan en gold, zelfs in opvattingen van die dagen, als racistisch.

    In 1919 richt Griffith samen met Charlie Chaplin, Douglas Fairbanks en Mary Pickford United Artists op. Zijn grote dagen zijn dan al voorbij. Tot in de jaren '30 zou hij films maken. Die waren zeker niet allemaal slecht (bijv. "Broken blossoms" uit 1919), maar innovatief waren ze ook niet meer.

     DE VERHALEN

    De film "Intolerance" verteld 4 verhalen. Deze verhalen worden niet verteld in de vorm van episodes, maar er wordt heen en weer gesprongen tussen de verschillende verhalen.
    Tegen het einde van de film, als alle verhalen hun climax naderen, worden de sprongen steeds frequenter. Het Babylonische - en het moderne verhaal krijgen de meeste "screentime" en worden onderstaand dan ook het meest uitgebreid samengevat. De samenvattingen maken gebruik van de samenvatting op Wikipedia.

    Het Babylonische verhaal (zie afbeelding 1) speelt in 539 BC. Er is oorlog tussen Prins Belshazzar van Babylonië en Koning Cyrus de Grote van Perzië. Nadat de eerste aanval succesvol is afgeslagen, valt Babylon tenslotte door verraad. Dit verraad is ingegeven door religieuze spanningen tussen de aanhangers van de rivaliserende goden Bel-Marduk en Ishtar.

    Het verhaal in Juda (zie afbeelding 2) speelt omstreeks 30 AD en omvat sommige elementen uit het leven van Christus.

    Het Franse verhaal (zie afbeelding 3) speelt in 1572 en gaat over de slachting van de Hugenoten door Rooms Katholieken tijdens de Bartholomeus-nacht. Zie over hetzelfde onderwerp ook de film "La reine Margot" (Chereau, 1994).

    Het moderne verhaal (zie afbeelding 4) vertelt het verhaal van een industrieel die de lonen van zijn arbeiders met 10% kort om zijn zuster in de gelegenheid te stellen aan liefdadigheid te doen. Hierop breekt een staking uit en als gevolg van de arbeidsonlusten komen veel arbeiders als werklozen in de grote stad terecht. Onder hen ook "het meisje" (dat in grote armoede samen met haar vader leeft) en "de jongen" (die uit armoede in de criminaliteit terecht komt). De jongen en het meisje krijgen wat met elkaar, en nu hij een vaste relatie heeft wil de jongen zijn leven beteren. Hij wordt echter verraden door zijn vroegere gangsterbaas en belandt in de gevangenis. De relatie is niet zonder gevolgen gebleven en het meisje is na een tijdje alleenstaande moeder (haar vader is inmiddels overleden). De liefdadigheidsinstelling van de zuster van de industrieel trekt zich het lot van de baby aan (een gangsterliefje kan toch in haar eentje geen kind opvoeden) en confisceert de baby ten behoeven van het kindertehuis.

    Op een gegeven moment wordt de jongen weer vrijgelaten. De gangsterbaas heeft inmiddels echter belangstelling voor zijn vrouw opgevat. Op een gegeven moment komt hij thuis terwijl de gangsterbaas zijn vrouw probeert te verkrachten. De gangsterbaas overleeft deze poging niet, echter het fatale schot is niet gelost door de jongen maar door de maîtresse van de gangsterbaas. De jongen heeft de schijn tegen en wordt ter dood veroordeeld. Met de executie aanstaande krijgt de maîtresse spijt en bekend schuld. Nu ontstaat een race tegen de klok waarin we afwisselend de voorbereidingen van de executie en de auto met daarin de maîtresse, het meisje en een rechercheur zien. Zullen ze nog op tijd komen om de executie te kunnen stoppen? Gelukkig is dat het geval, en aan het eind van het moderne verhaal komt ook de baby weer terug zodat het gezin herenigd is.

    HET COMMENTAAR 

    De film "Intolerance" is een begrip onder filmliefhebbers. Velen laten de moderne filmgeschiedenis met deze film beginnen. Bij het kijken werden bij mij de hooggespannen verwachtingen niet helemaal waargemaakt. Dat kan natuurlijk aan de verwachtingen liggen. Deze kunnen te hoog gespannen zijn. Zo viel ook "Citizen Kane" (Welles, 1941), destijds nog beste film aller tijden, mij tegen.

    Maar neem nou de inhoud van de verhalen. Deze is voor de, misschien wat cynische, 21e eeuwer toch wel heel idealistisch. Aan het eind van de film laten alle soldaten op het slagveld spontaan hun geweren vallen. Het doet een beetje denken aan het idealisme van "Metropolis" (Lang, 1927). "Between the hand (lees arbeiders) and the brain (lees industrieel) the hart act as mediator". Alsof het allemaal zo eenvoudig is. Men krijgt uit dit idealisme en deze overkill aan goede bedoelingen toch een beetje de indruk dat de verhalen een goedmakertje waren voor de afwijzende reacties die "The birth of a nation" (zie bij de regisseur) ten deel waren gevallen.

    Wat wel opvalt zijn de bronnen van intolerance, zoals ze in de vier verhalen ten tonele worden gevoerd. In de eerste drie verhalen is de intolerantie in de eerste plaats religieus gemotiveerd. In het moderne verhaal is het een mengeling van kapitalisme en paternalisme. De industrieel buit zijn arbeiders uit, zodat welzijnsorganisaties hem vervolgens met het geld wat hem door de neus geboord is, gaan vertellen hoe hij zijn leven moet leiden. Waar de Amerikaanse maatschappij van oudsher doordrongen is van zowel kapitalisme als religie is dit een opmerkelijke visie op de oorzaken van intolerantie. Ik ben benieuwd wat de Tea-party van deze film vindt?

    Echter een film kan ook om andere redenen dan het verhaal goed zijn. Dat is met "Metropolis" zo, en misschien ook wel met "Intolerance"? Onderstaand wordt eerst ingegaan op de structuur met vier verhalen die parallel aan elkaar worden verteld. Daarna zal nog iets worden gezegd over de afzonderlijke verhalen.

    Wat als eerste opvalt als men de vier verhalen met elkaar vergelijkt, is de onevenwichtigheid qua "screentime". Het Babylonische- en moderne verhaal zijn duidelijk het belangrijkst, de andere twee hangen er maar een beetje bij. Verder komen de steeds sneller op elkaar volgende afwisseling tussen de verhalen de duidelijkheid niet echt ten goede. Wat Griffith met het heen en weer springen tussen de verhalen in wezen wild bereiken, was een soort van associatieve montage. Niet verschillende gebeurtenissen uit één verhaal tegenover elkaar zetten om de spanning op te voeren, maar verschillende gebeurtenissen uit verschillende verhalen tegenover elkaar zetten om de kijker tot een bepaalde associatie van ideeën te brengen. Deze vorm van montage zou een jaar of tien later met veel succes door Eisenstein worden toegepast. In deze film vertilt Griffith zich eraan.

    Blijft over de individuele beoordeling van de twee belangrijkste verhalen, en daar laat de film zijn  kracht wel degelijk zien. De montage die wordt gebruikt tegen het einde van het moderne verhaal is, in tegenstelling tot de associatieve montage tussen de verschillende verhalen, zeer effectief en verhoogt de spanning. Terwijl de terechtstelling in volle gang is snelt de auto met daarin het bewijs van onschuld naderbij. Zullen ze nog op tijd komen? Wat verder opvalt aan het moderne verhaal is dat de twee hoofdpersonen geen eigen naam hebben maar worden aangeduid als "the boy" en "the dear one". Iets vergelijkbaars zien we in "Sunrise" (Murnau, 1927) waar de belangrijkste personages  worden aangeduid als "the man" en  "the wife". Blijkbaar was dat niet ongebruikelijk in die tijd. Tegelijkertijd vermoed ik dat Griffith er een bedoeling mee had, en wel om te benadrukken dat zijn verhaal niet over de situatie van twee individuen gaat maar de situatie van een hele klasse karakteriseert. Toch weer dat idealisme.

    En dan het Babylonische verhaal. De sets zijn zo beroemd dat de gebroeders Taviani er een film over maakten ("Good morning, Babylon", 1987). De sets zijn natuurlijk kolossaal en steken de (niet geringe) prestaties van "Cabiria" (Pastrone, 1914) naar de kroon. Tegelijkertijd valt op dat Griffith zijn camera in dit verhaal minder laat "regeren" door de sets. Af en toe is er ruimte voor de close-up die men in Cabiria zo node mist. Het verhaal wordt er minder statisch door. 

    DATUM: 22 oktober 2013

    EIGEN WAARDERING: 7

     

    Intolerance: Love's Struggle Throughout the Ages (1916) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters