Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1954: Twenty four eyes (Keisuke Kinoshita)

    DE REGISSEUR

    Keisuke Kinoshita (1912 - 1998) behoorde tot dezelfde generatie als Kurosawa, Mizoguchi en Ozu. Zeker in het buitenland is zijn naam een beetje door deze drie grote regisseurs overschaduwd. Misschien dat dat komt omdat zijn oeuvre een groot aantal genres omvat en hij in mindere mate dan de genoemde regisseurs een eigen stijl heeft ontwikkeld. Toch verdienen althans sommigen van zijn films het aan de vergetelheid te worden ontrukt. Het Filmfestival in Berlijn deed in 2013 een poging hiertoe door een retrospectief aan zijn werk te wijden.

    HET VERHAAL

    Twenty four eyes vertelt het levensverhaal van Oishi, een onderwijzeres op het eiland Shodoshima in het zuiden van Japan. Aan het begin van de film volgt zij de vorige onderwijzeres op, die in het huwelijk treedt. Zij valt op doordat ze naar haar werk komt op de fiets en zich, mede daardoor, niet kleedt in een traditionele kimono. Niet alle dorpsgenoten kunnen deze moderniteiten van de nieuwe onderwijzeres waarderen. De kinderen lopen echter weg met haar, mede omdat ze een niet traditionele manier van lesgegeven heeft, waarbij ze onder andere vaak lange wandelingen maakt met haar klas. Via de kinderen wordt ze langzamerhand ook in het dorp geaccepteerd.

    Na een onderbreking wegens een gescheurde pees, waarbij ze tijdelijk lesgeeft op een school dichterbij huis, komt ze weet terug op haar oude school. Haar leerlingen van het eerste uur zitten inmiddels allemaal in de examenklas en moeten keuzes maken over hun toekomst (voor zover deze keuzes niet voor hen worden gemaakt). Deze toekomst wordt gekleurd door een steeds grotere oorlogsdreiging, want we leven in de aanloop naar WO II. Tot haar leedwezen ziet ze veel jongens uit haar klas kiezen voor het leger. Zo mogelijk nog groter is haar ergernis over het feit dat ze hoe langer hoe meer wordt geacht jongens bewust die kant op te sturen en nationalistische praatjes af te steken in het klaslokaal.

    Zo hoeft het voor haar niet meer, en ze zet een punt achter haar leraren-loopbaan. De oorlog breekt uit en ook in haar privéleven blijft tegenslag haar niet bespaard. Zo sneuvelt haar man in de oorlog en overlijdt haar dochtertje na een val uit een boom. Aan het eind van de film keert ze weer terug naar haar oude school. De Tweede Wereldoorlog is inmiddels voorbij en de kinderen in haar klas zijn vaak de kinderen van haar eerste pupillen. Deze pupillen zijn blij verrast met de terugkeer van hun vroegere juf, en organiseren een re-unie. Helaas ontbreken de jongens grotendeels en is één van degenen die er wel is gehandicapt. Op deze re-unie geven de oud leerlingen hun vroegere juf een fiets cadeau. Op deze fiets zien we haar uit de film fietsen, net zoals ze 2.5 uur eerder de film binnen kwam fietsen.

    COMMENTAAR

    Op het eerste gezicht lijkt "Twenty four eyes" een film uit het genre van de idealistische onderwijzer. Een genre waarop vooral Frankrijk het patent lijkt te hebben. Denk aan films als "Ca commence aujourd'hui" (Tavenier, 1999) en "Etre et avoir" (Philibert, 2002). Achteraf gezien is het echter veel meer een tijdsbeeld van het Japan voor, tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog. We moeten hierbij bedenken dat de Tweede Wereldoorlog voor Japan veel langer duurde dan voor Nederland. Al in het begin van de jaren '30 had Japan imperialistische ambities in met name China en stichtte de vazalstaat Mantsjoekwo in Mantsjoerije. Gedurende het grootste deel van de door de film bestreken periode (1928 - 1948) was Japan dan ook een door de oorlogsinspanning overheerste samenleving.

    Toch is de film geen echte oorlogsfilm. De gevolgen van de oorlog worden in kaart gebracht, de oorlog zelf niet. Wat dat betreft heeft de film grote overeenkomsten met films als "The best years of our lives" (Wyler, 1946) of "The human condition" (Kobayashi, 1959). Toch haalt "Twenty four eyes" niet het hoge niveau van met name de eerstgenoemde film. De reden is dat het pacifisme er een beetje te dik bovenop ligt. De boodschap wordt er als het ware ingeramd. Zo zegt Oishi op een gegeven moment tegen één vaan haar leerlingen die het leger in wil "Ik zie liever een winkelier, dan een officier" (zeer vrije vertaling van het citaat). Tegen haar eigen kinderen zegt ze na de Japanse capitulatie "Ik ben blij dat we verloren hebben, nu komt er tenminste een einde aan de dood van al die echtgenoten, zoons en broers". Typisch dingen die iemand misschien wel denkt in een land dat net een oorlog verloren heeft, maar waarschijnlijk voor zichzelf houdt.

    Een minpuntje is ook het feit dat de film af en toe op het randje van sentimenteel zit. Het is wel erg veel leed dat de hoofdpersoon te verstouwen krijgt. In Japan gebruiken ze voor dit soort films de aanduiding "twee zakdoeken films".  Gedurende de hele film blijft Oishi overigens het middelpunt van alle ontwikkelingen. De lotgevallen van haar 12 leerlingen (de "twenty four eyes" uit de titel) leren we kennen door haar ontmoetingen of gesprekken met deze leerlingen. Een andere opzet van de film zou er uit hebben kunnen bestaan dat afwisselend de lotgevallen van een leerling centraal zouden komen te staan. De film zou hierdoor een episode-achtig karakter hebben gekregen. Voor de afwisseling in de film zou dat, gezien ook de lengte van 2.5 uur, niet verkeerd zijn geweest.

    Door de soms wat zure opmerkingen heen zal al wel duidelijk zijn dat de film voor mij, na het zien van "The ballad of Narayama" (Kinoshita, 1958) een lichte teleurstelling was. Lichte teleurstelling want er valt natuurlijk ook best het één en ander aan positieve dingen over de film op te merken. Laat ik dat tot slot dan ook  doen. De landschapsopnamen van het eiland Shodoshima zijn erg mooi. Veel belangrijker dan dat is echter de moed die ongetwijfeld nodig is geweest om zo kort na de capitulatie een dergelijke anti-oorlogsfilm te maken. Wat dat betreft is het een mooi tijdsbeeld van een land dat met zijn (recente) verleden in het reine probeert te komen.

    DATUM: 6 maart 2014

    EIGEN WAARDERING: 6

    Nijûshi no hitomi (1954) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters