Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2013: Her (Spike Jonze)

    DE REGISSEUR

    Spike Jonze (1969) begon zijn carrière met het maken van commercials, videoclips en televisieproducties. Pas in 1999 maakte hij zijn debuut als filmregisseur met "Being John Malkovich". Zijn filmografie is op dit moment (2014) nog redelijk beperkt. Na in "Adaptation" (2002) nogmaals een script van Charlie Kaufman te hebben verfilmd, begon hij zijn eigen scripts te schrijven. Dit leverde tot nog toe "Were the wild things are" (2009) en "Her" (2013) op.

    HET VERHAAL

    Theodore Thombly (Joaquin Phoenix) is een alleenwonende man die verwikkeld is in een scheidingsprocedure. Voor zijn beroep schrijft hij de persoonlijke brieven van diverse klanten. Dat "schrijven" moet hier niet al te letterlijk genomen worden. Hij dicteert deze brieven aan een computer met voice recognition, die ze vervolgens uitprint met een lettertype dat lijkt op handgeschreven.

    In zijn appartement vult hij zijn avonden met een levensgroot (Wii-achtige) spelsimulatie en (sommige van) zijn nachten met de chatbox. Dat verandert allemaal als hij de artificieel intelligente (AI) software OS download. Na een paar persoonlijke vragen wordt de software geconfigureerd en klinkt de stem van  Samantha (= de stem van Scarlett Johansson) uit zijn PC. Al snel wordt Samantha zijn persoonlijke PC-vriendin. Het daten met vrouwen van vlees en bloed (afbeelding 1) gaat intussen minder voortvarend.

    Ook de relatie met een vrouwelijke kennis (Amy gespeeld door Amy Adams) die het uit maakt met haar vriend/man blijft afstandelijk. Sterker nog, ook deze vrouw vlucht in een relatie met een PC-vriend, eveneens geleverd door de OS software. Deze software zou echter niet artificieel intelligent zijn als ze zich niet zelfstandig zou ontwikkelen. Dat gebeurt ook, en op een gegeven moment heeft deze software zich zo ver ontwikkeld dat de PC-vrienden en vriendinnen liever contact met elkaar houden dan met hun eigenaren. Pas als ze in de steek gelaten worden door hun computer zien Theodore en Amy elkaar weer echt staan. In de slotscene van de film zitten ze op het dak van hun appartementsgebouw en kijken naar de avondschemering die over de stad valt.

    COMMENTAAR

    Hoewel er veel publiciteit rondom de release van "Her" was, stond de film niet onmiddellijk op mijn wensenlijstje voor de bioscoop. Reden was dat ik Spike Jonze nog teveel associeerde met de ingewikkelde scenario's van Charlie Kaufman, waarop zijn eerste twee films gebaseerd waren. Omslagpunt kwam met de bespreking in de NRC. Daarin werd de film zeer verschillend beoordeeld door twee verschillende recensenten. De één vond de film (kort gezegd) een mislukte romcom, de ander een scherpe analyse van de invloed van ICT op onze onderlinge relaties. Een film die, zelfs door kenners, zo verschillend kan worden beoordeeld moest wel interessant zijn. Mijn belangstelling was gewekt.

    Het thema van de invloed die ICT heeft op onze onderlinge relaties is in de facebook wereld van vandaag natuurlijk zonder meer actueel. Het is opvallend genoeg ook origineler dan je denkt. Er zijn wel de nodige films over robots die op mensen lijken en hun interactie met mensen van vlees en bloed, maar vaak gaan die over het verlangen dat bij de robot ontstaat om menselijke gevoelens te hebben. Denk aan een film als "Blade runner" (Ridley Scott, 1982). Bij "Artificial intelligence: AI" (Spielberg / Kubrick, 2001) gaat het in het begin wel om een robot-kind dat voorziet in de kinderwens van een echtpaar, maar als er dan onverwacht toch nog een echt kind komt en de robot wordt gedumpt gaat de film uiteindelijk toch voor 3/4 over de wens van dit robot-jongetje om op een echt mens te lijken.

    Kortom de meeste films in dit genre gaan meer over artificiële personages die echt willen worden, dan over echte personages die het verschil tussen echt en artificieel niet meer uit elkaar kunnen houden. Wat dat betreft is "Her" origineler dan ik in eerste instantie dacht. Ik heb de woorden "dan ik in eerste instantie dacht" toegevoegd, omdat het thema natuurlijk veel ouder is dan de opkomst van social media (noot 1). In 1936 bedacht Alan Turing reeds de naar hem genoemde test. Deze houdt in dat een mens twee gesprekken voert, één met een machine en één met een ander mens. Aan de hand van de antwoorden dient hij/zij te achterhalen welk van zijn twee gesprekpartners de machine is. Lukt dat niet dan mag men de machine artificieel intelligent noemen. De machine werd uiteindelijk de computer en in 1966 schreef Joseph Weizenbaum het programma ELIZA, waarmee de test kon worden uitgevoerd. Wat dat betreft was het een mooie hommage geweest om Samantha in deze film Eliza te noemen. Voor meer informatie over de Turing test zie het artikel op Wikipedia.

    Hoe wordt het bovengenoemde thema (van de man die echte vriendinnen en computervriendinnen niet meer uit elkaar kan houden) in "Her" uitgewerkt? In de eerste plaats worden er heel weinig science fiction elementen in de film gebruikt, wat de geloofwaardigheid ten goede komt. Alle ICT die we in de film zien is in werkelijkheid al min of meer beschikbaar. Hooguit de voice recognition is wat verder ontwikkeld dan in de op dit moment commercieel beschikbare applicaties. Op weg naar huis behandeld Theodore zijn mail (oortje in), waarbij deze door zijn PDA aan hem wordt voorgelezen. Door middel van gesproken commando's geeft hij onmiddellijk aan wat er met de betreffende mail moet gebeuren: "weg", "later", "beantwoorden". In de tweede plaats valt niet alleen op hoe persoonlijk de gesprekken zijn die Theodore voert met Samantha, maar vooral hoe onpersoonlijk de gesprekken zijn die hij voor het overige voert. Dit geldt niet alleen voor zijn date, maar ook en vooral voor zijn gesprekken met Amy. Deze gesprekken bestaan voor het overgrote deel uit beleefdheidsfrasen waarbij om de hete brij wordt heen gedraaid. Saillant detail met betrekking tot deze lege en holle persoonlijke communicatie is dat we hier te maken hebben met iemand die er zijn werk van heeft gemaakt om de "persoonlijke" brieven van andere mensen te schrijven. 

    Zijn er ook mindere punten in "Her" aan te wijzen? Jazeker, een tweetal vielen mij op. In de eerste plaats komt het "oude thema" van de computer die op een mens wil lijken halverwege de film toch weer even om de hoek kijken. In deze fase betreurt Samantha het feit dat ze geen lichaam heeft en wil ze, via een stand in voorzien van een opgeplakt cameraatje, de liefde bedrijven met Theo. Het leidt tot een gênante en in mijn ogen ook overbodige scene. In de tweede plaats zie je de ontknoping, waarbij zowel Theodore als Amy door hun computer in de steek worden gelaten en uiteindelijk elkaar vinden, mijlen van tevoren aankomen. De laatste scene op het dak beschouw ik dan als een filmcitaat met betrekking tot "Sleepless in Seatlle" (Ephron, 1993).

    Keren we terug naar de NRC recensie uit het begin en stellen we de vraag of "Her" een mislukte romcom is? Naar mijn mening is de film zeker geen comedy. Er zitten luchtige momenten in (Theodore met zijn PDA in zijn borstzak, het oog van de camera vrij zodat Samantha kan meekijken met wat hij ziet) maar de film probeert niet te koste van alles leuk te zijn. Er wordt wel degelijk serieus commentaar geleverd op de invloed van ICT op ons persoonlijk leven. Dit commentaar is ook zeker niet mislukt. Wel blijf ik de "twijfel van Samantha" halverwege de film een overbodige toevoeging vinden, die afdoet aan de uitwerking van het centrale thema. Al met al kom ik ergens in het midden tussen de twee NRC recensenten terecht. Een krappe voldoende.

    noot 1: Bovendien gaat het bij social media om, naar mijn mening, een wezenlijk ander fenomeen dan belicht in "Her". Op social media heb je wel degelijk contact met mensen van vlees en bloed, alleen heb je dat contact niet face to face maar met ICT als intermediair.

    DATUM: 7 maart 2014

    EIGEN WAARDERING: 6      

    Her (2013) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters