Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2013: Ida (Pawel Pawlowski) (Polen)

    DE REGISSEUR

    Pawel Pawlowski werd in 1957 in Polen geboren, maar verliet dit land al op 14-jarige leeftijd. Via Duitsland en Italië kwam hij uiteindelijk in Engeland terecht. Vanaf de jaren '80 maakte hij documentaires. Pas in 2000 volgde met "Last resort" de overstap naar een film gebaseerd op fictie. Deze film verteld het verhaal van een Russische vrouw die met haar zoontje naar Engeland reist om samen te gaan wonen met haar vriend. Eenmaal in Engeland blijkt deze vriend in geen velden of wegen te bekennen waarop ze besluit politiek asiel aan te vragen. De overeenkomsten met "Ida" (2013) zijn duidelijk. In beide films maakt een vrouw kennis met een voor haar onbekende wereld. In de ene film de wereld van het buitenlandse vluchtelingenkamp, in de andere film de wereld buiten het klooster.

    HET VERHAAL

    We schrijven 1962. Anna, die is opgegroeid in het klooster, zal eerdaags haar gelofte afleggen. De moeder overste staat er op dat ze voor die tijd een bezoek brengt aan haar tante Wanda Gruz, haar enige familielid. Dit bezoek begint met een shock. Zuster Anna blijkt geboren te zijn als de Joodse Ida Lebenstein. Haar beide ouders zijn in de Tweede wereldoorlog om het leven gekomen.

    Haar tante, eens een gevreesd rechter tijdens de communistische showprocessen (bloedige Wanda), biedt aan om op zoek te gaan naar het graf van de ouders van Ida. Dit is het begin van een reis over het Poolse platteland van twee karakters die op het eerste gezicht niet meer van elkaar kunnen verschillen. De wat wereldvreemde, timide Ida en de stevig drinkende en niet op haar mondje gevallen vrouw van de wereld Wanda. Toch blijkt ook Wanda een geheim uit de Tweede Wereldoorlog met zich mee te dragen, een verborgen litteken dat in de loop van de film genadeloos zal worden opengereten.

    Uiteindelijk worden de ouders van Ida gevonden in het bos, opgegraven en in het geheim bijgezet in het familiegraf. Missie voltooid zou je zeggen. Tijdens de reis lopen Ida en haar tante echter ook nog een levende ziel tegen het lijf. Een lifter die saxofoon blijkt te spelen in een bandje dat die avond optreedt in het hotel waar zij overnachten. Een "echt stuk" volgens tante Wanda, en zij gaat naar het optreden. Ida blijft in haar nonnenoutfit achter op de kamer. Wat later in de film loopt Ida deze jongen nog een keer tegen het lijf, en staat dan minder afwijzend tegenover zijn charmes. Het blijft echter bij een "one night stand", want aan het eind van de film gaat Ida terug naar het klooster om toch haar gelofte af te leggen (zie reactie). Deze hebben door de trip alleen maar aan betekenis gewonnen want, zoals tante Wanda aan het begin van de film reeds zei, als je nooit van de vleselijke liefde heb geproefd weet je ook niet wat je opgeeft met zo'n gelofte.

    COMMENTAAR

    Toen ik naar "Ida" toeging, verwachte ik een film die qua thematiek grote overeenkomsten zou kennen met "Winterlight" (Bergman, 1963). Ida maakt voor haar gelofte een trip in de "echte" wereld, waar haar geloof vervolgens aan het wankelen wordt gebracht. Tijdens deze trip maakt ze immers kennis met één van de donkerstee bladzijden uit de geschiedenis van Europa. Tijdens deze trip leert ze ook de geneugten van het leven buiten de kloostermuren kennen, luidt het enigszins cryptisch in de omschrijving van de film op de website van de bioscoop (minder cryptisch: ze leert een leuke jongen kennen). Het eerstgenoemde kan een reden zijn om te gaan twijfelen aan het bestaan van God. Het laatstgenoemde kan ertoe leiden dat men zich gaat afvragen of men zijn hele leven wel louter in dienst wil stellen van God.

    Na de film gezien te hebben, moet ik constateren dat beiden vormen van twijfel (hoewel zeker aanwezig) bij Ida uiteindelijk niet de doorslag geven. Aan het eind van de film keert ze terug naar het klooster en zal haar gelofte gaan afleggen. Naast een film over (aan het eind overwonnen) twijfel aan het geloof is "Ida" vooral een roadmovie, waarin twee geheel verschillende personages (de naïeve Ida en de cynische Wanda) de confrontatie met hun tragische familiegeschiedenis aangaan. Een confrontatie waar uiteindelijk Ida, verrassend genoeg,  beter bestand tegen blijkt dat Wanda. Want hoewel het Wanda is die Ida constant provoceert (zoals bijv. parfum op de nonnenkap van Ida spuiten, vlak voordat ze naar het optreden van de saxofonist gaat), is zij het die geestelijk niet bestand blijkt tegen de waarheid die uiteindelijk aan het licht komt.

    In sommige recensies wordt er een relatie gelegd tussen het feit dat Ida uiteindelijk geestelijk het sterkste personage blijkt te zijn en het feit dat Ida, gedurende de film, steeds meer van de periferie naar het midden van het beeld opschuift. Eerlijk gezegd, zo goed heb ik tijdens de film niet op zitten te letten. Daarvoor werd ik teveel in beslag genomen door het verhaal. Een vergelijking van afbeelding 3 (tegen het eind van de film) met afbeelding 1 (midden van de film) spreekt deze theorie niet tegen, maar is ook te weinig om haar te bevestigen. Wat wel vaststaat is dat de zwart-wit fotografie van een haast onwerkelijke schoonheid is. Over sommige composities (zie bijv. afbeelding 2) is duidelijk nagedacht, maar nergens wordt het gekunsteld.

    Wat een beetje impliciet blijft, maar naar mijn mening misschien wel het meest moedige onderdeel van de film is, betreft de rol van de Polen zelf tijdens de Tweede Wereldoorlog en het nog steeds voortlevende antisemitisme na deze oorlog. Als Ida en Wanda aangekomen zijn in het dorp waar de ouders van Ida tijdens de oorlog woonden blijkt niemand meer gehoord te hebben van de familie Lebenstein. De huidige bewoners van het huis weten eerst van niets, en maken zich daarna vooral zorgen over de mogelijkheid dat Ida en Wanda het huis misschien wel terug komen vorderen. Uiteindelijk blijken de ouders van Ida niet vermoord te zijn door de Duisters maar door de Polen zelf. Het aantal Joodse slachtoffers van de holocaust is in Polen vele malen groter dan in Nederland (zie Wikipedia). Toch heeft ook Nederland, waar ongeveer 75% van de oorspronkelijk aanwezige Joodse bevolking de oorlog niet overleefde (zie nogmaals Wikipedia), iets om over na te denken waar het gaat om de houding van de eigen bevolking tegenover de Jodenvervolging. Mijn inschatting is dat een film die deze problematiek voor de Nederlandse situatie aan zou snijden, de nodige emoties los zou maken en op de nodige weerstand zou stuiten. In Polen zal dat niet anders zijn. Dus kortom, een moedige film.

    Reactie: Een lezer maakt mij er terecht op attent dat, na de one night stand, Ida weliswaar weer haar kloosterkleren aantrekt en vertrekt, maar dat het allerminst zeker is dat dit in de richting van het klooster is. We zien Ida namelijk van voren gefilmd, en hebben als kijker dus geen idee waarnaartoe zij op weg is. Een open einde derhalve dat, nog steeds volgens dezelfde reactie, bijdraagt aan de charme van de film.

    DATUM: 4 april 2014

    EIGEN WAARDERING: 8

    Ida (2013) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters