Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1972: Ludwig (Luchino Visconti)

    DE REGISSEUR

    Voor een inleiding op het werk van Luchino Visconti, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Ludwig (Helmut Berger) wordt in 1864 tot koning van Beieren gekroond. Vanaf het begin heeft hij meer aandacht voor kunst dan voor staatszaken. Zo dweept hij met de componist Wagner (Trevor Howard), die in hem vooral een financier van zijn "festspielhaus" in Bayreuth ziet. Ook de liefde voor zijn Oostenrijk-Hongaarse nicht Elizabeth (Romy Schneider, afbeelding 1) wordt niet beantwoord. Zij tracht hem te koppelen aan haar jongere zus Sophie (Sonia Petrovna, afbeelding 2). Ludwig laat zich deze verloving opdringen, maar tot een huwelijk komt het nooit.

    Het verhaal speelt zich af in de periode van de eenwording van het Duitse rijk. Eén van de episodes in deze eenwording vormt de Duitse oorlog, waarin Beieren tegenover Pruisen komt te staan. Het wordt een klinkende overwinning voor Pruisen, Beieren wordt gedwongen om, met verlies van autonomie, zich aan te sluiten bij het Duitse keizerrijk. 

    Na dit verlies trekt Ludwig zich steeds verder in zichzelf terug (afbeelding 3). Hij verblijft in de kastelen die hij heeft laten bouwen en waarvan Neuschwanstein ongetwijfeld de bekendste is. In 1885 wordt hij door een regeringscommissie onbekwaam verklaard en tot aftreden gedwongen. Niet lang daarna maakt hij met zijn psychiater een wandeling langs het Starnberger meer. Beiden zullen niet van deze wandeling terugkeren. Na een urenlange zoektocht worden hun lijken gevonden.

    HET COMMENTAAR

    "Ludwig" is een wat vergeten film uit de nadagen van Visconti. De film is in de vergetelheid geraakt vanwege enerzijds de aanzienlijke lengte (de versie die ik gezien heb was 3 uur 45 minuten, maar als ik het goed begrepen heb was dat nog geeneens de "directors cut") en anderzijds de slechte pers. De film zou te traag zijn en zich op de rand van mooifilmerij bevinden.

    Mooi is de film, met zijn uitbundige sets, in elk geval. De kritiek dat de film zich traag ontwikkeld kan moeilijk worden tegengesproken. Naar mijn mening hoeft dat echter geen nadeel te zijn. Het verhaal gaat immers over iemand die langzaam van wereldvreemd richting waanzin afglijdt. Het woord "langzaam" in de vorige zin geeft het al aan, de film zou er niet plausibeler op worden als de koning van de ene scene op de andere opeens helemaal de weg kwijt zou zijn.

    Wat betreft de fysieke aftakeling, die de geestelijke aftakeling van Ludwig begeleidt, zou ik zelfs willen beweren dat de film te snel gaat. Van de ene scene op de andere verandert het mooie gebit van de koning in een rijtje zwarte, afzichtelijke stompjes. Misschien dat hier een oorzaak voor was en ik iets in de Duitse dialogen heb gemist, maar voor mij kwam deze aftakeling nogal abrupt. Wel opvallend trouwens hoeveel impact een slecht gebit heeft op de overall totaalindruk die iemand maakt. 

    In de latere fasen van de film moest ik onwillekeurig denken aan Michael Jackson. Deze gedachte kwam met name op in de scenes die zich afspelen in het ondergrondse zwanenwater, dat de koning onder één van zijn kastelen heeft laten aanleggen. Op zich is de gedachte ook niet zo gek, want wat is het verschil tussen Ludwig die zich terugtrekt in zijn eigengebouwde fantasiewereld van Neuschwanstein, en Michael Jackson die zich alleen in Neverland nog op zijn gemak voelt? Opvallend punt vond ik wel dat in deze film de scheidslijn tussen profiteur en slachtoffer minder scherp was dan je zou verwachten. Zeker, Wagner ziet de koning als een wandelende pinautomaat (avant la lettre) en profiteert onbeschaamd van zijn vermogen. Genuanceerder ligt het echter al bij de toneelspeler Kainz, die in een latere fase van de film de adoratie van de koning ten deel valt. Hij profiteert misschien ook wel van het vermogen van de koning, maar dat wordt hem wel opgedrongen. Na zijn aankomst als gast van de koning maakt de hofhouding hem in niet mis te verstane bewoordingen duidelijk dat de koning niet mijnheer Kainz heeft uitgenodigd, maar zijn personage van Romeo. Of hij zich maar even dienovereenkomstig wil gedragen.

    "Ludwig" wordt in de regel beschouwd als de afronding van de "Duitse trilogie". Een trilogie die verder bestaat uit "The damned" (1969) en "Death in Venice" (1971). Ik zou een andere trilogie willen voorstellen, en wel de "trilogie van de decadentie". Hiertoe verwijder ik "Death in Venice" uit het rijtje en voeg er "Il Gattopardo" (1963) aan toe. In al deze films speelt een vooraanstaand, rijk geslacht de hoofdrol. Bij de familie Von Essenbeck in "The damned" is sprake van een allesoverheersende strijd om de macht. Hiertoe wordt zelfs collaboratie met het Nazi regime niet geschuwd. Ludwig van Beieren daarentegen gaat geheel op in de schone kunsten en heeft van machtspolitiek weinig kaas gegeten. Dat lijkt nobel, maar is in feite net zo decadent. Geen moment bekommert Ludwig zich om de herkomst van het belastinggeld dat hij met zijn sprookjeskastelen over de balk gooit. Hij distantieert zich van de Duitse oorlog ("Ik heb deze oorlog niet gewild"), maar vraagt zich niet af of hij met een wat actievere houding misschien veel ellende had kunnen voorkomen. Slechts de prins van Salina, afkomstig uit een oud adellijk geslacht en aan invloed inboetend tegenover de nieuwe elite van kooplieden en industriëlen, weet in "Il Gattopardo" het juiste midden te vinden tussen realisme en machtswellust.   

    DATUM: 13 mei 2014

    EIGEN WAARDERING: 8

    Ludwig (1972) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters