Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1997: Karakter (Mike van Diem)

    DE REGISSEUR

    Mike van Diem (1959) trok de aandacht met zijn debuut "Alaska" (1989). Hij won er de Academy Award voor beste studentenfilm mee. Hoogtepunt in zijn filmcarrière werd "Karakter" uit 1997. Het leverde hem een Oscar voor de beste buitenlandse film op. Daarna hield hij zich voornamelijk bezig met commercials.

    HET VERHAAL

    In het begin van de film gaat Jacob Willen Katadreuffe naar zijn vader, de deurwaarder Dreverhaven (Jan Decleir), om hem te zeggen dat hij beëdigd is als advocaat en verder niets meer met hem te maken wil hebben. Tot zijn verrassing feliciteert Dreverhaven hem. Hij is geïrriteerd, immers Dreverhaven heeft hem altijd tegengewerkt. Er ontstaat een handgemeen, en enkele uren later wordt Dreverhaven levenloos in zijn pakhuis gevonden. Katadreuffe wordt gearresteerd en het verhaal van de film wordt verder in flashbacks verteld, die voortspruiten uit zijn verhoor.

    Zo leren we dat Jacoba, Jacobs moeder, een tijdje als huishoudster bij Dreverhaven heeft gewerkt. Door een eenmalig "incident" wordt ze zwanger. Hoewel Dreverhaven zijn verantwoordelijkheid wil nemen en aanbiedt te trouwen, zegt ze haar betrekking op en vertrekt. Het is het begin van een levenslange strijd tussen deze twee koppige mensen. Zo gaat in het eerste jaar na haar vertrek het huwelijksaanzoek van Dreverhaven 13 keer heen en weer via de post.

    Als alleenstaande moeder die met naaiwerk de kost moet verdienen heeft ze het niet breed. Aangezien ze nauwelijks een mond open doet moet de kleine Jacob zich vermaken met de encyclopedie die in hun huurwoning aanwezig bleek. Naar later blijkt niet slecht voor zijn algemene ontwikkeling. Later komt er een huurder (Jan Maan) die wat extra inkomsten in het laatje brengt, en tevens een kameraad wordt voor Jacob. Ondanks Jan Maan komt de dag snel naderbij dat Jacob genoeg heeft van het eeuwige gezwijg en op zichzelf gaat. Hij begint een sigarenzaak, maar moet om de financiering rond te krijgen aankloppen bij de "Volkskredietbank". De zaak wordt geen succes, Jacob kan zijn lening niet afbetalen en gaat failliet. Op dat moment blijkt dat achter de "Volkskredietbank" niemand minder schuilgaat dan Dreverhaven.

    Het faillissement blijkt een "blessing in disguise" te zijn. Jacob moet op het advocatenkantoor van zijn curator (de Gankelaar) komen, en maakt daar zoveel indruk met zijn encyclopedie-kennis dat hij aangenomen wordt als jongste bediende. De jaren daarna klimt hij, gedreven door een tomeloze ambitie en aangemoedigd door zijn mentor de Gankelaar, langzaam op. Hij is hier zo mee bezig dat hij de affectie van de secretaresse Lorna te George geheel niet opmerkt, of in elk geval niet op waarde weet te schatten. Om zijn rechtenstudie te kunnen betalen, tart hij het lot en sluit voor de tweede maal een lening af bij de "Volkskredietbank"

    Uiteindelijk bereikt Jacob zijn doel en wordt beëdigd als advocaat. We zijn dan weer bij het begin van de film. Resteert nog de vraag of hij in het handgemeen zijn vader heeft vermoord. De slotscene geeft antwoord. Op het moment dat Jacob de loods verlaat is Dreverhaven nog in leven. Hij maakt zijn testament op, en pleegt daarna zelfmoord. In zijn testament benoemt hij Jacob tot erfgenaam en hij ondertekent met "Vader".

    COMMENTAAR

    De eerste keer dat ik de film "Karakter" zag was in het Filmhuis Bussum, destijds een omgebouwd gymnastieklokaal. Een Nederlandse film won toch niet dagelijks de Oscar voor de beste buitenlandse film, dus alleen al uit patriottistische overwegingen moest je de film gezien hebben. Hij viel me destijds tegen. De vader - zoon controverse, die er zo duimendik bovenop lag, kon mij niet overtuigen. 

    Na al die jaren overtuigt dit verhaal mij nog steeds niet. Het gaat over een vader die zijn zoon, die opgroeit bij de alleenstaande moeder, zoveel mogelijk dwars zit in de hoop dat hij daar hard en zelfstandig van wordt. De moraal van dit verhaal heeft wel wat weg van "A boy named Sue" van Johnny Cash. Met name het einde, dat trouwens afwijkt van het boek van Bordewijk, ontbeert de nodige logica en lijkt met name door effectbejag ingegeven. Immers, waarom zou Dreverhaven zelfmoord plegen? Zijn strategie heeft toch succes gehad? Jacob Willem heeft het tot advocaat geschopt. Is het wellicht de teleurstelling dat hij van zijn zoon niet de credit krijgt die hij gehoopt had voor zijn doortrapte manipulaties? Ook die verklaring lijkt bij een wereldwijze man als Dreverhave niet erg waarschijnlijk.

    Ondanks dit mislukte einde ben ik de film "op het tweede gezicht" toch meer gaan waarderen. De decors van het Rotterdam van de jaren '20 van de vorige eeuw zijn oogstrelend. De film doet bovendien recht aan het zakelijke, verzorgde maar op een vreemde manier toch poëtische taalgebruik van Bordewijk. Het meest valt dit op bij Jacob Willem, maar de quote van de dag gaat toch naar Jacoba. Aan het begin van de film zegt ze niet gewoon tegen Dreverhaven dat ze zwanger is, nee ze is "in positie".

    Meest opvallend bij de tweede "bezichtiging" vond ik het karikaturale element dat aan de personages van Dreverhaven, Jacoba en Jacob Willem kleeft. Alle drie hebben ze een karaktereigenschap die in het extreme is doorgevoerd. Bij Jacoba is dat haar koppigheid (13 keer een huwelijksaanzoek weigeren), bij Jacob Willem is dat zijn ambitie (solliciteren tijdens een bezoek ihkv een persoonlijk faillissement). Het meest geprononceerd is het karikaturale aspect bij Dreverhaven. Deze is meedogenloos tot op het bot. In een memorabele scene stuit hij tijdens een ontruiming op een vrouw die op het eerste gezicht stervend op een matras ligt. Hij neemt de situatie in ogenschouw, en sleept vervolgens het matras met vrouw en al de straat op (waarna inderdaad blijkt dat het fake was). Het karikaturale bij Dreverhaven zit overigens niet alleen in zijn karakter, maar ook in zijn uiterlijk. Bij tijd en wijle lijkt Jan Decleir met zijn cape op een soort Zorro met overgewicht.

    Naast de tegenstelling vader - zoon speelt op de achtergrond een tweede tegenstelling, die misschien wel net zo belangrijk is voor een goed begrip van de film. Dat is de tegenstelling tussen de karikaturale en wat eendimensionale Dreverhaven en Katadreuffes enerzijds en de mensen van vlees en bloed als de Gankelaar en Lorna te George anderzijds. Het is zeer de vraag of al zijn ambitie Jacob Willen Katadreuffe uiteindelijk gelukkig zullen maken. Halverwege de film wordt hij gewaarschuwd door zijn mentor de Gankelaar: "Mensen die niet kunnen nemen, hebben ook niets te geven". Het gaat hier om een geldschuld, maar het had net zo goed om zijn relatie met Lorna kunnen gaan. Vanwege het opofferen van deze relatie aan zijn ambitie noemt zijn moeder Jacob tegen het einde van de film "een grote ezel", een schoolvoorbeeld van de pot die de ketel verwijt.

    DATUM: 2 juni 2014

    EIGEN WAARDERING: 8

    Karakter (1997) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters