Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2008: Departures (Yojiro Takita)

    DE REGISSEUR

    Yojiro Takita (1955) is sinds de vroege jaren '80 actief in de Japanse filmindustrie. De meeste van zijn films zijn buiten Japan nauwelijks bekend. Met "Departures" (2008) won hij, vrij verassend, de Oscar voor de beste buitenlandse film. "Departures" liet hierbij onder andere "Waltz with Bashir" (Ari Folman, 2008) uit Israël achter zich. 

    HET VERHAAL

    Daigo Kobayashi is een cellist in een orkest in de grote stad. Hij heeft zich nog niet zo lang geleden diep in de schulden gestoken om zijn instrument te bekostigen. Als het orkest ontbonden wordt wegens gebrek aan belangstelling / publiek heeft hij dan ook een groot (financieel) probleem. Samen met zijn vriendin keert hij terug naar zijn geboortedorp. Daar heeft zijn enige tijd geleden overleden moeder hem een huis achtergelaten. Op die manier wordt in elk geval de maandelijkse huurbetaling uitgespaard.

    Eenmaal terug gaat hij op zoek naar een baan. Op een gegeven moment leest hij in de krant een vacature voor de begeleiding van een reis. Dat lijkt hem wel wat. Hij reageert en wordt onmiddellijk aangenomen. Helaas stond in de advertentie (al dan niet opzettelijk) een zetfout. Het moest zijn "begeleiden van de laatste reis". En zo belandt Daigo in de business van het opbaren. Het verdient goed, maar eigenlijk schaamt Daigo zich een beetje voor zijn werk. Hij besluit dan ook om tegenover zijn vriendin niets los te laten over de inhoud van zijn baan.

    Deze geheimzinnigheid blijkt niet geheel ten onrechte, want als zijn vriendin toevallig achter de aard van zijn werkzaamheden komt, is ze des duivels. Eerst heeft ze ten behoeve van haar vriend de geneugten van de grote stad opgegeven, nu blijkt hij ook nog "onrein" werk te doen. Ze stelt hem min of meer voor de keuze: een andere baan of een andere vriendin. Als hij deze keuze niet meteen maakt (Daigo is ondertussen gehecht geraakt aan zijn werk) vertrekt ze.

    Niet veel later keert ze toch weer terug aangezien ze zwanger blijkt te zijn. Ze gaat er vanuit dat Daigo in deze situatie wel van baan wil veranderen, zijn kind hoeft zich later toch niet voor hem te schamen? Op dat moment in de film overlijdt de vrouw die het plaatselijke badhuis bestierde. Diago wordt gebeld om de opbaring te verzorgen. Aangezien ook Mika (de vrouw van Daigo) deze vrouw goed kende, gaat ze mee. Ze raakt onder de indruk van de rituele opbaring en begrijpt vanaf dat moment de beroepstrots die Daigo voor het vak ontwikkeld heeft, en kan deze ook accepteren.

    Gedurende de hele film speelt de vader van Daigo op de achtergrond een belangrijke rol. Hij speelt deze rol vooral door te schitteren in afwezigheid. De vader van Daigo heeft namelijk zijn moeder verlaten voor een andere vrouw toen Daigo een jaar of 6 was. Daigo herinnert zich zijn vader slechts vagelijk. Heel stellig is hij echter in de haat tegen hem, hij zal zijn vader zijn weglopen nooit vergeven! Aan het eind van de film wordt het overlijdensbericht van zijn vader door de post bezorgt (nog geadresseerd aan zijn moeder). Het kost Mika de nodige overtuigingskracht om voor elkaar te krijgen dat Daigo zijn dode vader gaat opzoeken. Eenmaal ter plekke is hij geschokt door de respectloze manier waarop de mensen van de begrafenisonderneming met het dode lichaam  omgaan. Hij mag zijn vader dan haten, zo hoort het niet. Hij besluit zelf de opbaring ter hand te nemen. Gedurende dit ritueel komt alsnog de verzoening tot stand (afbeelding 3).

    COMMENTAAR

    De dood is geen onbekende gast in de Japanse films. Ik denk bijvoorbeeld aan "After life" (Koreeda, 1998). In die film vertoeven zojuist overleden mensen tijdelijk in een tussenstation tussen hemel en aarde, om op hun leven terug te kijken en hun meest dierbare herinnering uit te kiezen. Net als in "After life" wordt de dood in "Departures" met een zekere lichtvoetigheid behandeld. Het is zeker niet een film voor een schaterlach, maar af en toe een glimlacht kan er best vanaf als er bij een begrafenis iets onverwachts gebeurd of iets misgaat (ik zal niet verklappen wat). Waar "After life" zich echter vooral richt op de overledene zelf, gaat het in "Departures" daarentegen om de achterblijvers / nabestaanden. Het opbaringsritueel is toch vooral om hen een laatste mooie herinnering mee te geven. Er is trouwens wel iets dubbelzinnigs met dat opbaringsritueel aan de hand. Enerzijds wordt het gewaardeerd door de nabestaanden, anderzijds blijkt op diverse plekken in de film dat het een lage sociale status heeft. Niet alleen de vrouw van Daigo reageert afwijzend als ze erachter komt wat hij doet. Ook een oude schoolvriend maakt op niet mis te verstane wijze zijn mening kenbaar. Illustratief is vooral het woordgebruik waarin Mika haar afkeuring giet ("onrein"). Misschien zijn de culturele verschillen tussen Japan en Nederland toch minder groot dan we denken en is de neiging om de dood uit het dagelijks leven te verbannen ook aan Japanners niet helemaal vreemd.

    "Departures" is tevens een film over een (moeizame) vader - zoon relatie. Een onderwerp dat ook aan de orde kwam in de nog niet zo lang geleden op deze website besproken film "Karakter" (van Diem, 1997). Eindigde de relatie daar in een bloedbad, in "Departures" komt het uiteindelijk allemaal goed. Wat opvalt is de rol die het opbaringsritueel hierbij speelt. Zeker, er is een (in mijn ogen wat vaag) subplot over een geheimpje dat vader en zoon vroeger met elkaar hadden. Uit de schaarse bezittingen die bij de vader worden aangetroffen kan worden opgemaakt dat hij zijn zoon niet vergeten is. Hoe men dit subplot verder ook interpreteert, het werpt zeker geen licht op de beslissing van de vader om te vertrekken. De verzoening van de zoon met de vader is dan ook veel meer een kwestie van "accepteren" dan een kwestie van "begrijpen". Dit "accepteren" wordt naar mijn mening in niet geringe mate gefaciliteerd door het uitvoeren van het ritueel.

    Naast een film over de dood en het daarbij horende opbaringsritueel is "Departures" ook een film over tradities en rituelen meer in het algemeen. Denk hierbij aan het vertrek van de grote stad naar het kleine dorp. Denk hierbij ook aan het verhaal van de uitbaatster van het traditionele badhuis, die niet wil wijken voor nieuwbouw. Denk tenslotte aan de relatie die er groeit tussen Daigo en zijn baas en die sterk doet denken aan een meester - gezel relatie, zoals die ook bestond in "Red Beard" (Kurosawa, 1965). Het is zijn baas die hem leert dat de dood bij het leven hoort, en dat de onvermijdelijkheid van de dood nooit een reden kan zijn (in tegendeel zou ik bijna zeggen) om niet van het leven te genieten. In de periode dat Daigo alleen woont, nodigt hij hem een keer uit voor het eten. Tijdens dit eten vertrouwt hij hem toe: "Als je wilt blijven leven, moet je eten. Als je moet eten, kun je maar beter goed eten". Daar sluit ik mij van harte bij aan.

    DATUM: 6 juni 2014

    EIGEN WAARDERING: 8

    Okuribito (2008) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters