Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1950: Rashomon (Akira Kurosawa)

    DE REGISSEUR

    Voor een inleiding op het werk van Akira Kurosawa, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Drie mannen bespreken in de ruïne van een stadspoort een recente rechtszaak, die twee van hen (de monnik en de houtvester) hebben meegemaakt. De rechtszaak ging over de moord op een samurai en de verkrachting van diens vrouw door de beruchte bandiet Tajomaru (Toshiro Mifune). In deze rechtszaak werden drie getuigenissen afgelegd, die op essentiële punten van elkaar verschilden.

    De bandiet verklaart dat hij, nadat hij de man had vastgebonden, de vrouw niet heeft verkracht maar dat ze zich vrijwillig aan hem had gegeven. Daarna heeft hij de man losgemaakt en in een eerlijk duel om de vrouw gevochten. Dit duel heeft hij gewonnen.

    De vrouw vertelt dat ze door de bandiet verkracht is. Nadat de bandiet van het toneel was verdwenen heeft ze haar man gebeden haar te vermoorden. In plaats daarvan keek hij haar slechts met diepe minachting aan. Hierdoor raakte ze geheel van de kaart. Toen ze weer bij zinnen kwam was haar man dood.

    De man legt met behulp van een medium zijn getuigenis af. Ook volgens hem heeft zijn vrouw zich vrijwillig aan de bandiet gegeven, en vraagt de bandiet daarna zelfs om haar man te vermoorden. De bandiet is geschokt door deze vraag, en overweegt zelfs om in plaats daarvan de vrouw te vermoorden. Deze vlucht weg en de bandiet gaat achter haar aan. Eenzaam achtergebleven pleegt de man zelfmoord.

    Nadat de verhalen van de drie betrokkenen zijn verteld, bekent de houtvester dat hij getuige is geweest van de gebeurtenissen en vertelt zijn versie. Deze versie is een stuk gecompliceerder dan de drie voorgaande versies. Uiteindelijk dood Tajomaru ook in deze versie de man in een duel, maar dat is meer geluk dan wijsheid.

    COMMENTAAR

    "Rashomon" was een belangrijke film. Niet alleen voor Kurosawa zelf, maar voor de Japanse filmindustrie in het algemeen. Ook regisseurs als Ozu en Mizoguchi profiteerden immers van de deuren die Kurosawa met deze film openden.

    Het thema van "Rashomon" is (het bestaan van) de waarheid. Een thema dat ook in diverse andere films aangesneden wordt. Dit thema kan op een meer of minder radicale manier worden behandeld. Zie ook de volgende driedeling.

    1) De eerste manier waarop het thema kan worden behandeld is gelegen in de stelling dat de objectieve waarheid wel bestaat, maar voor buitenstaanders niet altijd kenbaar is.
    Deze stelling komt bijvoorbeeld aan de orde in "Twelve angry men" (Lumet, 1957). De leden van de jury tasten in het duister over de vraag of een jongen nu wel of niet een moord heeft begaan. Allerlei hypothesen passeren de revue, maar uiteindelijk komen ze tot de conclusie dat ze de waarheid niet kennen en dat in een rechtsstaat de verdachte het voordeel van de twijfel dient te worden gegund. In een meer recente recensie kwam deze thematiek aan de orde in "La verité" (Clouzot, 1960). Ook hier weer een rechtbankdrama, waarin we zagen dat, hoe ingenieus een pleidooi ook in elkaar mag steken, dat nog niets zegt over het waarheidsgehalte van dit pleidooi. Merk overigens op dat waar in "La verité" de flashback gebruikt wordt om ons te vertellen "hoe het echt gegaan is" (i.t.t. de verhalen die in de tegenwoordige tijd op de rechtbank worden afgestoken), dit in "Rashomon" absoluut niet het geval is. In "Rashomon" zijn de flashbacks niet waar, maar slechts één van de mogelijke versies van de waarheid. "Rashomon" kent trouwens een soort van dubbele flashback vertelstructuur. De drie mannen (afbeelding 1) kijken terug op een rechtszaak (afbeelding 2), en in die rechtszaak werd teruggekeken op een misdaad (afbeelding 3).

    2) Niet alleen voor buitenstaanders is de waarheid niet altijd kenbaar. Ook betrokkenen hebben de neiging om de gebeurtenissen op een subjectieve manier te interpreteren.
    Dit is een wat meer radicale versie. Denk in dit geval aan "Letter from an unknown woman" (Ophuls, 1948). In deze film wordt verslag gedaan van een ongelukkige liefde door de ogen van de vrouw. Hoe anders zou de film er hebben uitgezien als hetzelfde verhaal was verteld door de ogen van de man.

    3) Het probleem is niet alleen dat de objectieve waarheid moeilijk kenbaar is (voor zowel buitenstaanders als betrokkenen), het bestaan van zoiets als een objectieve werkelijkheid wordt ter discussie gesteld.
    Dit is de meest radicale versie. Het is dan ook lastig voorbeeldfilms bij deze variant te verzinnen.

    Waar staat "Rashomon" in dit schema? Naar mijn mening hangt de film een beetje tussen variant 2 en variant 3 in.

    Voor variant 2 pleit dat elke getuige het verhaal verteld op een manier die voor hem / haar het meest gunstig is. Zoals ook wordt opgemerkt in de film: "It's human to lie. Most of the time we can't even be honest with ourselves". Hierbij moet het woord "gunstig" overigens wel op een typisch Japanse manier worden uitgelegd en telt de "eer" zwaar mee. Immers elke betrokkene vertelt het verhaal op een zodanige manier dat hij / zij degene is die uiteindelijk de (zelf)moord begaan heeft.

    Voor variant 3 pleit dat de film nergens een keuze maakt tussen de verschillende verhalen. In het verhaal van de buitenstaander (houtvester) heeft niemand van de direct betrokkenen een heldenrol, en hierdoor lijkt dit verhaal misschien nog het meest geloofwaardig. Maar zelfs dit verhaal wordt in de film ontkracht als blijkt dat de houtvester heeft verzwegen dat hij aan het eind van het liedje de kunstzinnig bewerkte dolk in eigen zak heeft gestoken.

    Het verhaal van de film geeft bijna aanleiding tot een college filosofie, en ik ben mij er van bewust dat deze recensie "zware kost" voor de lezer is geworden. Daarom nog een paar wat lichtere opmerkingen tot slot, waarin de symboliek en het camerawerk van de film centraal staan.

    De film speelt zich voor het grootste deel af in het bos. Het bos staat hierbij symbool voor een plek waar de wetten van de gereguleerde samenleving niet meer gelden en waarin onverwachte dingen kunnen gebeuren. Ook in veel sprookjes speelt het bos een soortgelijke rol. Zie bijvoorbeeld "The company of wolves" (Jordan, 1984).

    Het camerawerk overtreedt een paar van de meest basale regels. Zo zijn sommige opnamen tegen de zon in genomen. In andere opnamen speelt de actie zich af in de schaduw van de takken, zodat ook de kijker niet precies kan zien wat er gebeurd. In beide gevallen zijn deze "overtredingen" natuurlijk heel functioneel en ondersteunen de thematiek van de film.

    DATUM: 12 augustus 2014

    EIGEN WAARDERING: 8

    Rashômon (1950) on IMDb




    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters