Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1994: The Shawshank redemption (Frank Darabont)

    DE REGISSEUR

    Frank Darabont (1959) werd geboren in Frankrijk, uit Hongaarse ouders die hun vaderland waren ontvlucht naar aanleiding van de opstand (en de reactie van de Sovjet Unie daarop) in 1956. Reeds als kind verhuisde hij naar de Verenigde Staten. Zijn eerste schreden in de filmwereld zette hij als scriptwriter van voornamelijk horror films. Zo is het script van "A nightmare on Elms steet 3" (Chuck Russel, 1987) van zijn hand. Als regisseur heeft hij de grootste bekendheid verworven met het verfilmen van Stephen King verhalen. Zowel "The Shawshank redemption" (1994), "The green mile" (1999) als "The Mist" (2007) zijn gebaseerd op boeken van deze schrijver. Met laatstgenoemde film keert Frank Darabont weer terug naar het horror-genre.

    HET VERHAAL

    Bankier Andy Dufresne (Tim Robbins) wordt tot tweemaal levenslang veroordeeld wegens de moord op zijn vrouw en haar minnaar. In de Shawshank gevangenis maakt hij kennis met het harde gevangenisleven. Ook maakt hij kennis met medegevangene Red (Morgan Freeman), met wie hij na verloop van tijd vriendschap sluit. 

    In de loop van de jaren stijgt Andy, door zijn financiële kennis, in de gevangenishiërarchie. Het begint ermee dat hij de belastingaanslag van alle bewakers verzorgt, en op het laatst houdt hij de (schaduw)boekhouding bij waarin alle malversaties van de corrupte directeur worden vastgelegd.

    Wat niemand weet is dat Andy in het geheim, verborgen door een pin-up poster, een vluchtgang aan het uitgraven is. Hij doet dit met het hamertje waarmee hij uit steentjes ook schaakstukken maakt. Op deze manier duurt het jaren, maar Andy heeft de tijd. Op een dag is hij derhalve verdwenen. Hij plundert de geheime rekening, waarvan hij jarenlang de administratie heeft bijgehouden, en gaat de grens over naar Mexico. Hier voegt Red zich, na zijn vervroegde vrijlating, bij hem.

    COMMENTAAR

    Gevangenisdrama's hebben zich nooit erg in mijn belangstelling mogen verheugen. Er hing teveel de sfeer van actie en spectaculaire ontsnappingen omheen. Uitzondering was tot nog toe eigenlijk alleen "Le trou" (Becker, 1960). In deze film gaat het ook om een ontsnapping, maar ligt de nadruk veel meer op de voorbereiding en de samenwerking dan op de ontsnapping zelf. Sterker nog, de ontsnapping mislukt op het laatste moment. Het is deze desinteresse in het genre, die mij er van weerhield "The Shawshank redemption" te bekijken. Dit ondanks de torenhoge waardering die de film op de Internet Movie DataBase (IMDB) heeft. Toen de film afgelopen week op de televisie kwam, besloot ik echter dat de tijd gekomen was.

    Om met de deur in huis te vallen, ik heb er geen spijt van gehad. Het is zeker geen actiefilm, en hoewel er een ontsnapping in voorkomt ligt daar zeker niet het zwaartepunt van de film. Het zwaartepunt van de film ligt veel meer op het dagelijks leven in de gevangenis zelf. Een hard leven, zowel door toedoen van de medegevangenen als van de bewakers. Als Andy aan het begin van de film, samen met een buslading andere nieuwelingen, arriveert te Shawshank roepen de zittende gevangen als begroeting "verse vis, verse vis". De toon is gezet! Een monotoon leven ook, want op Shawshank zitten zeker niet de kruimeldieven en de jaren glijden er haast ongemerkt voorbij. De film illustreert dat mooi middels de pin ups aan de muur. We beginnen met Rita Hayworth (afbeelding 1), die achtereenvolgens vervangen wordt door Marilyn Monroe en Raquel Welch.

    Het is echter niet alleen maar kommer en kwel binnen de muren van de gevangenis. Zo bloeit er een hechte vriendschap op tussen Andy en Red (afbeelding 2). Een vriendschap die fungeert als de motor die het verhaal (waarbij we Andy zien door de ogen van Red) voortdrijft. En soms, niet vaak, stijgt de gevangenisgemeenschap boven zichzelf uit en worden heel even de wetten van de "survival of the fittest" opzij gezet. Ik denk dan met name aan de scene waarin Andy als tegenprestatie voor een financieel advies een flesje bier weet los te krijgen voor de mannen die het dak aan het teren zijn. Of de scene waarin Andy van zijn vrijheid gebruik maakt om Mozart over de binnenplaats te laten schallen (zie clip).

    Het zwaartepunt van een film hoeft niet noodzakelijk samen te vallen met zijn essentie, en "The Shawshank redemption" is hier naar mijn mening een voorbeeld van. Andy mag dan de hoofdpersoon zijn en de vriendschap tussen Andy en Red mag dan de motor van de film zijn, de essentie van de film wordt het best geïllustreerd door andere personages. De essentie van de film heeft te maken met de eeuwenoude discussie in het strafrecht over de achterliggende rechtvaardiging van een (gevangenis)straf. Grofweg gezegd zijn er met betrekking tot deze vraag twee richtingen. In de ene leer wordt een straf gezien als een soort georganiseerde vorm van wraak, die de maatschappij neemt namens het slachtoffer. In de andere leer licht de nadruk op de heropvoeding, het voorbereiden van de gevangene op een terugkeer in de maatschappij (1). Het is met name deze laatste leer waar in de film de nodige vraagtekens bij gezet worden. Neem de oude gedetineerde Brooks (James Whitmoore). In de gevangenis beheert hij de gevangenisbibliotheek, en is hij daardoor iemand. Van het leven buiten de muren heeft hij na al die jaren geen idee meer, het boezemt hem alleen maar angst in. Zie hoe hij als een angstig muisje zijn vrijheid tegemoet gaat (afbeelding 3). Niet lang daarna zal hij zichzelf van het leven beroven.

    Met Red dreigt iets soortgelijks te gebeuren. Om de 10 jaar heeft hij de mogelijkheid een verzoek in te dienen voor strafvermindering. De eerste keer houdt hij een gloedvol betoog voor de commissie die daarover beslist. Jazeker, hij is tot inkeer gekomen! De tweede keer houdt hij min of meer hetzelfde verhaal, maar het mist al overtuiging. De derde keer kan hem de strafvermindering eigenlijk gestolen worden:

    Red: I look back on the way I was then: a young, stupid kid who committed that terrible crime. I want to talk to him. I want to try to talk some sense to him, tell him the way things are. But I can't. That kid's long gone, and this old man is all that's left. I got to live with that. Rehabilitated? It's just a bullshit word. So you go on and stamp your form, sonny, and stop wasting my time. Because to tell you the truth, I don't give a shit.

    Ironisch genoeg wordt zijn verzoek juist de derde keer toegewezen. Een toewijzing die misschien wel net zo tragisch was afgelopen als bij Brooks als Andy (die inmiddels ontsnapt was) zijn vriend niet te hulp was gekomen in een briljant en emotioneel slot.

    noot (1): In beide "leren" speelt daarnaast de idee van preventie (mensen zien af van een misdrijf uit angst voor de straf) uiteraard ook een rol.

    DATUM: 3 augustus 2014

    EIGEN WAARDERING: 9 

    The Shawshank Redemption (1994) on IMDb

     

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters