Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2014: Leviathan (Andrey Zvyagintsev)

    DE REGISSEUR

    Voor een inleiding op het werk van Andrey Zvyagintsev, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Het verhaal speelt zich af in Russisch Lapland, nabij de Barentsz-zee. Nikolay heeft de pech dat zijn voorvaderlijk huis mooi gelegen is buiten de stad, met uitzicht op de baai. Een plekje waar de corrupte burgemeester van de stad ook wel een buitenhuisje wil neerzetten.

    De advocaat, die Nikolay in de arm neemt om zich te verzetten tegen de onteigening, legt het aan met zijn vrouw. Als deze vrouw, geplaagd door schuldbesef, zelfmoord pleegt wordt Nikolay er van beschuldigd haar te hebben omgebracht.

    Aan het eind van de film is zijn leven totaal ontwricht.

    COMMENTAAR

    Leviathan is een mythisch monster dat onder andere voorkomt in diverse boeken van het Oude Testament. Het meest uitgebreid wordt het beschreven in het boek Job. Leviathan staat over het algemeen symbool voor chaos en willekeur. Het is dan ook niet toevallig dat de filosoof Thomas Hobbes dit monster gebruikte als titel voor zijn werk over de grondslagen van de staat(smacht). Hobbes zoekt de verklaring van de staat in een soort sociaal contract tussen de burgers en de staat. Hierbij leveren de burgers vrijheid in en krijgen ze hier van de staat orde en zekerheid voor terug.

    In het Rusland van deze film heeft Leviathan een come-back gemaakt. Corruptie en willekeur heersen al om. Nikolay verliest in de loop van de film alles wat hem dierbaar is: zijn huis, zijn vrouw en tenslotte zijn vrijheid. Een vergelijking met Ivan uit de film "Locke", of Job uit het gelijknamige Bijbelboek (waaruit in de film ook geciteerd wordt), ligt voor de hand. Er zijn echter ook duidelijke verschillen. Bij "Locke" is de teloorgang van de hoofdpersoon het resultaat van het bewust nemen van verantwoordelijkheid. Job wordt op de proef gesteld door een hogere macht, die hem uiteindelijk toch goed gezind blijkt. Nikolay daarentegen wordt alles uit handen gerukt door de poten van het veelkoppige monster.  Van een "redemption" (om dit onvertaalbare Engelse woord maar eens te gebruiken) is aan het eind van de film dan ook geen sprake.

    Een weinig rooskleurig beeld van het Rusland na het uiteenvallen van de Sovjet Unie derhalve. Ter ere van een verjaardag gaan enkele vrienden de stad uit, om te drinken en te schieten. Als doel voor de schietoefening zijn portretten van voormalige leiders meegebracht, van Lenin tot en met Gorbachov. De portretten van Jeltsin en Poetin ontbreken. Jeltsin kan "als dronken dirigent" niet serieus worden genomen en Poetin moet nog maar een aantal jaar rijpen aan de muur, wat hij in de kamer van de burgemeester overigens op een prominente plek doet. De film laat er echter geen twijfel over bestaan dat, hoe lang ze ook rijpen, de vruchten van de Poetin jaren zuur zullen blijven. De corruptie is nog net zo groot als tijdens de Communistische tijd, maar is alleen voorzien van een laagje chroom die het een beetje op een Westerse democratie moet doen lijken (1).

    Zie bijvoorbeeld de verhouding met de rechterlijke macht. Deze zit bij de burgemeester op schoot en het voorlezen van het vonnis wordt afgeraffeld als het opdreunen van andermans werk. Nog kwalijker is de relatie met de kerk. In een mis aan het eind van de film valt op dat de preek in het geheel niet valt te rijmen met hetgeen de priester gedurende de film in onderonsjes met de burgemeester heeft beweerd. Nog schrijnender zijn de beelden van het vertrek na de mis. Vanaf de parkeerplaats bij de kerk zien we de ene luxe bolide na de andere vertrekken. Al deze luxe bolides moeten het dan weer wel doen met eenvoudige zandweggetjes. Deze mix van private rijkdom en publieke armoede is vaak symptomatisch voor een economie met een groot zwart circuit en dienovereenkomstig lage belastingopbrengsten.

    Ik sprak eerder in deze recensie van een maatschappij waarin de corruptie uit de Communistische tijd wordt gecombineerd met c.q. afgedekt is door een laagje chroom. Dit is ook te zien als we het camerawerk van de films van Zvyagintsev vergelijken met dat uit films van Bela Tarr, een cineast die zijn inspiratie met name put uit de communistische geschiedenis van het Oostblok. De beelden van Zvyagintsev (of eigenlijk van zijn cameraman Mikhail Krichman) zijn iets minder somber dan die van Tarr, zeg maar somber in een metallic uitvoering. Dat geldt ook weer voor "Leviathan", waarin het mooie Laplandse landschap volkomen verrommeld is met bijv. wrakken van schepen langs de kust. Er zijn overigens meer overeenkomsten met de films van Bela Tarr. Te noemen valt het overmatig alcoholgebruik, zowel door de slachtoffers als door de beschermelingen van Leviathan. De eersten grijpen naar de fles om hun verdriet weg te drinken, de laatsten weten hoe ze zelf aan de macht zijn gekomen en gebruiken de drank om hun constante paranoia wat te verzachten. 

    Noot (1): De burgemeester is gedurende de hele film wel bang voor de volgende verkiezingen. Een aanwijzing dat deze toch niet helemaal een farce zijn. Je moet echter wel een hele grote optimist zijn, om deze ene positieve noot de mineur van de rest van de film te laten overstemmen.   

    DATUM: 26 oktober 2014

    EIGEN WAARDERING: 8

    Leviafan (2014) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters