Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1939: Gone with the wind (Victor Fleming)

    DE REGISSEUR

    Hoewel de carrière van Victor Fleming (1889 - 1949) natuurlijk (veel) langer duurde was 1939 ontegenzeggelijk het hoogtepunt. In dat jaar regisseerde hij twee "all time classics" in de vorm van "The wizrad of Oz" en "Gone with the wind".  In laatstgenoemde film nam hij de plaats van George Cukor in, toen deze er de brui aan gaf. Twee jaar later verfilmde Fleming het verhaal van "Dr Jekyll and Mr Hyde", met Spencer Tracy in de hoofdrol. Deze film werd echter over het algemeen als minder geslaagd gezien dan de versie die Rouben Mamoulian tien jaar eerder had gemaakt (met Frederic March in de hoofdrol). Misschien dat de productie code, die ondertussen van kracht was geworden, hier mede debet aan was.

    HET VERHAAL

    De enigszins verwende 16 jarige Scarlet O'Hara (Vivien Leigh) heeft haar zinnen gezet op Ashley Wilkes (Leslie Howard). Het is dan ook een grote schok voor haar als deze op een bal zijn verloving met Melanie Hamilton (Olivia de Havilland) aankondigt. Ze is zo teleurgesteld dat ze de avances van de avonturier Rhett Butler (Clark Gable) verontwaardigd van de hand wijst.

    Tijdens hetzelfde bal wordt bekend dat de Amerikaanse burgeroorlog tussen de Noordelijke en de Zuidelijke staten is uitgebroken. In de jaren die volgen krijgt Scarlet geen vinger achter het huwelijk tussen Ashley en Hamilton. Ook de met regelmatige tussenpozen opduikende Rhett Butler maakt geen vorderingen bij Scarlet, die zich in een paar gelegenheidshuwelijken stort.

    Ondertussen vernietigd de oorlog het normale dagelijkse leven in het Zuiden. Als dochter van een grootgrondbezitter heeft Scarlet nooit echt hoeven aan te pakken, maar dat wordt nu wel anders. Ze probeert van het landgoed Tara, waar na plundering door de Noordelijke troepen weinig meer van over is, te redden wat er te redden valt. Ook begint ze een houtbedrijf.

    Na afloop van de oorlog keert Ashley van het front terug naar Melanie. Scarlet besluit, na het overlijden van haar zoveelste man, Rhett toch maar een kans te geven. Ze krijgen samen een dochter. In het laatste deel van de film slaat het noodlot onverbiddelijk toe bij beide families. Het overlijden van hun dochter stelt het huwelijk van Scarlet en Rhett zwaar op de proef. Als, na het overlijden van Melanie tijdens haar tweede zwangerschap, dan ook nog blijkt dat de gevoelens van Scarlet voor Ashley  geenszins gedoofd zijn, is voor Rhett de maat vol. Hij verlaat met slaande deuren het huis. Op de vraag van Scarlet wat er nu van haar moet worden, antwoord hij met één van de bekendste filmcitaten: "Frankly my dear, I don't give a damn".

    COMMENTAAR

    Het jaar 1939 was het hoogtepunt van het Hollywood systeem, en "Gone with the wind" was het hoogtepunt van 1939. Een absolute klassieker dus. Kijk eens naar de clip waarin Scarlet, Rhett, Melanie en haar pasgeboren baby vluchten uit het brandende Atlanta en bedenk dat dit alles zonder computer is gedaan. Zo maken ze tegenwoordig geen film meer.

    "Gone with the wind" speelt ten tijde van de Amerikaanse burgeroorlog (1861 - 1865) (1). Hierbij kiest de film onvoorwaardelijk partij voor het Zuiden, zoals blijkt uit de openingstitels.

    There was a land of Cavaliers and Cotton Fields called the Old South... Here in this pretty world Gallantry took its last bow... Here was the last ever to be seen of Knights and their Ladies Fair, of Master and of Slave... Look for it only in books, for it is no more than a dream remembered. A Civilization gone with the wind...

    Je hebt meesters en je hebt slaven. Zo was het, en zo hoort het eigenlijk ook te zijn. Dat is wat deze titelkaarten zeggen. Zo bezien is het vreemd dat "Gone with the wind" het lot van "The birth of a nation" (Griffith, 1915) bespaard is gebleven. Ook deze film gaat over de Amerikaanse burgeroorlog, en ook deze film heeft elementen in zich die niet anders dan als onverholen racistisch kunnen worden omschreven. De status van "The birth of a nation" kan worden vergeleken met die van een film als "Triump des willens" (Riefestahl, 1935), knap gemaakt maar heel erg besmet. Voor "Gone with the wind" is de filmgeschiedenis duidelijk vriendelijker geweest. Nu maakt Fleming het ook minder bont dan Griffith, dus geen Ku Klux Klan in "Gone with the wind". Toch denk ik dat het milde oordeel van de filmgeschiedenis mede te danken is geweest aan de voortreffelijke rol van Hattie McDaniel als Mammy. Deze zwarte huishoudster maakt van haar hart geen moordkuil en, wat meer is, er wordt naar haar geluisterd (afbeelding 1). Hattie McDaniel zou, als eerste zwarte Amerikaan, een Oscar krijgen voor deze rol. Tot slot moeten we niet vergeten dat we het hebben over een film uit 1939, die dus noodzakelijkerwijs ook de opvattingen uit de tijd reflecteert. Met de afschaffing van de slavernij, was nog zeker niet de ongelijkheid tussen blank en zwart in het Zuiden afgeschaft.

    Naast de Amerikaanse burgeroorlog staat de relatie tussen Scarlet O'Hara en Rhett Butler centraal in "Gone with the wind". Op het eerste gezicht lijkt het een soort vroege versie van "When Harry met Sally" (1989, Rob Reiner). Immers, Scarlet en Rhett lopen elkaar (met tussenpozen van soms enkele jaren) steeds weer tegen het lijf en willen maar niet inzien dat ze voor elkaar gemaakt zijn. Dit is echter maar het halve verhaal. De onafhankelijke en gepassioneerde kant van Scarlet voelt zich inderdaad aangetrokken tot de avonturier Rhett. Hij heeft dan ook niet helemaal ongelijk als hij zegt:

    Rhett Butler: ....you need kissing, badly. That's what's wrong with you. You should be kissed and often, and by someone who knows how.

    Voor "kissing" kan hier ook wat "sterkers" gelezen worden, maar de film is nu eenmaal gemaakt onder de productie code. Rhett is echter geenszins de perfecte match voor Scarlet, die daarnaast ook nog een meer romantische kant heeft. Deze kant voelt zich meer aangetrokken tot de "familyman" Ashley. Wat dat betreft is Scarlet een gecompliceerd personage, en niet alleen in de liefde. Ook als het gaat om het verdienen van de dagelijkse kost maakt zij een ontwikkeling door, van verwent nest die haar handjes niet vuil hoeft te maken naar doortastende (om niet te zeggen harde) zakenvrouw. Wat dat betreft heeft de film een emancipatorische ondertoon. Het wordt echter niet meer dan een ondertoon, want uiteindelijk blijft Scarlet alleen achter (afbeelding 3, nog een verschil met Harry en Sally). Net zoals misdaad niet mag lonen bij de mannen, mag zelfstandigheid niet lonen bij de vrouwen. Ook die regel lijkt een onderdeel te zijn van de productie code.

    "Gone with the wind" is een film waarin een relatiedrama zich afspeelt tegen de achtergrond van ingrijpende historische gebeurtenissen. Een verhaal waarin de kleine geschiedenis van een relatie wordt beïnvloed door de grote (wereld)geschiedenis. Dit is overigens een vaker gebruikt format. Denk aan films als "The unbearable lightness of being" (Kaufman, 1988) en "Doctor Zhivago" (Lean, 1965). Met name een vergelijking met laatstgenoemde film is interessant. Ook hier een dramatisch epos van respectabele lengte waarin een burgeroorlog (eerst de Russische revolutie, daarna de strijd tussen de "Roden" en de "Witten") centraal staat en een man (Youri Zhivago) verscheurd wordt door zijn relaties met twee vrouwen (Lara en Tonya). Naast de overeenkomsten zijn er ook verschillen. In de eerste plaats wordt "Doctor Zhivago" verteld door de ogen van een man, die bovendien het doortastende van Scarlet mist. Eigenlijk zou men "Doctor Zhivago" het beste kunnen vergelijken met "Gone with the wind" gezien door de bril van Ashley Wilkes.

    "Doctor Zhivago" werd begin januari 2014 vertoont in Chassé Cinema. De net gerestaureerde kopie van "Gone with the wind" kwam rond kerstmis 2014 in dit theater. Ik hoop dat het een traditie wordt om elk jaar een lange epische film te programmeren. Hierbij mijn suggestie voor 2015: "Oorlog en vrede" uit 1966 van Sergey Bondarchuk.  

    Noot 1: Buiten Amerika wordt de term Yankee gebruikt om Amerikanen in het algemeen aan te duiden. Binnen Amerika slaat de term alleen op Amerikanen die uit het Noorden komen. In "Gone with the wind" zijn de Yankees derhalve de tegenstanders.

    DATUM: 26 december 2014

    EIGEN WAARDERING: 8  

    Gone with the Wind (1939) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters