Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1942: Cat people (Jacques Tourneur)

    DE REGISSEUR

    Jacques Tourneur (1904 - 1977) werd geboren in Frankrijk, zijn hele filmcarrière speelt zich echter af in de VS. Hij begon bij MGM, maar werd door Val Lewton naar het (kleinere) RKO gehaald. Hij maakte daar (in nauwe samenwerking met diezelfde Lewton als producer) naam met de horror films "Cat people" (1942) en "I walked with a zombie" (1943). Deze films vallen op door het feit dat in de meest enge scenes dingen niet zozeer getoond alswel gesuggereerd worden. Een techniek die Jacques Tourneur wellicht niet zelf uitgevonden (zie ook de beginscène van "M" (Lang 1931)) , maar wel verder vervolmaakt heeft. Na deze successen werd hij binnen RKO gepromoveerd van de lijst van B-film regisseurs naar de lijst van A-film regisseurs. In deze hoedanigheid maakte hij de film noir "Out of the past" (1947).

    HET VERHAAL

    Irena Dubrovna (Simone Simon) en Oliver Reed (Kent Smith) leren elkaar kennen in de dierentuin, waar Irena bezig is met het schetsen van de zwarte panter. Het klikt tussen die twee, en binnen de kortste keren zijn ze getrouwd. Het consumeren van dit huwelijk wordt echter steeds opnieuw uitgesteld. Irena, die van Servische afkomst is, is erg bang voor de mythe die haar geboortedorp omgeeft. Volgens deze mythe leefden in dat dorp slechte mensen die in een panter konden veranderen. Eén van de gelegenheden waarbij deze metamorfose zou optreden was tijdens sexuele opwinding.

    Alice Moore, een vrouwelijke collega van Oliver, merkt aan hem dat er iets mis is, en hij vertrouwt haar zijn huwelijksproblemen toe. Omgekeerd bekend zij haar stille liefde voor Oliver. De twee zijn van mening dat Irena zich allemaal spookbeelden in haar hoofd haalt, en dat een psychiater wellicht uitkomst kan bieden. Alice weet wel een goede.

    Irena laat zich overhalen de psychiater te bezoeken, maar ziet daar na het eerste consult het verdere nut niet van in. Dit wordt wellicht mede veroorzaakt door het feit dat zij erachter komt dat de psychiater een idee was van Alice, en dat Oliver loslippig is geweest over hun privéleven. Ondertussen groeien Oliver en Alice steeds dichter naar elkaar toe. Tevens spelen zich een aantal voorvallen af waardoor deze twee (en de kijker) zich afvragen of de spookbeelden echt alleen maar in het hoofd van Irena zitten. Ook de psychiater wordt gegrepen door de casus van deze beeldschone patiënte. Hij besluit dat er maar één manier is om de waarheid aan het licht te brengen, namelijk het verleiden van Irena. Een dom besluit!

    COMMENTAAR

    "If there's a beast in men, it meets its match in women too". Dit citaat is afkomstig uit de recensie van de coming of age / weerwolf film "The company of wolves" (Neil Jordan, 1984). Een toepasselijker citaat om de recensie van "Cat people" mee te beginnen leek mij nauwelijks denkbaar. Waar in "The company of wolves" een meisje bang is (gemaakt wordt) voor het beestachtige (gesymboliseerd door wolven) in de sexualiteit van het andere geslacht, is in "Cat people" een jonge vrouw bang voor het beestachtige (gesymboliseerd door een panter) van haar eigen sexualiteit. Een sexualiteit waaraan ze in deze film ook niet kan ontsnappen, omdat die zowel "getriggered" wordt door sexuele opwinding als door sexuele jaloezie. Hoe langer ze het eerstgenoemde uitstelt, hoe groter de kans dat haar man vreemd gaat en de jaloezie "geactiveerd" wordt.  

    Deze jonge vrouw is Irena Dubrovna, en zij wordt in de film zo geheimzinnig mogelijk neergezet. Vaak zien wij haar half in de schaduw, en ook wordt ze regelmatig in beeld gebracht met een mysterieus afgods- of heiligenbeeld in hetzelfde frame. Tenslotte is er de panter in de dierentuin, die ze vaak bezoekjes brengt die toch moeilijk anders dan als dwangmatig kunnen worden omschreven (afbeelding 1).

    Rondom Irena wordt in deze film een dubbel web van suggesties geweven. In de eerste plaats is er de vraag of Irene zich alleen maar het hoofd op hol heeft laten brengen door eeuwenoude mythes? In de film worden "aanwijzingen" gegeven dat er toch wel wat meer aan de hand is dan dat, maar (en dan komen we bij de tweede laag van het web) deze aanwijzingen zijn verkapt. De kijker krijgt weinig tot niets te zien en dient deze aanwijzingen vooral verder in te vullen met zijn eigen fantasie. Ik noem drie scenes die deze aanpak kunnen verduidelijken.

    Scene 1: Oliver en Irena vieren hun bruiloft in een Servisch restaurant. Ze zitten met hun gezelschap aan een lange tafel, maar er zijn ook andere gasten die aan losse tafeltjes zitten. Op een gegeven moment verlaat één van deze andere gasten, een katachtig uitziende vrouw (afbeelding 2), het restaurant en groet Irena in het Servisch met "Moia sestra" (Mijn zuster). Een aanwijzing dat de mythe niet alleen in het hoofd van Irena zit.

    Scene 2:Van deze scene heb ik onderaan de recensie een clip opgenomen. Oliver en Alice hebben na het werk nog een kop koffie gedronken in  een restaurantje. Irena, die inmiddels wat begint te vermoeden over hun relatie, heeft ze van buitenaf bespied. Als Alice wat later in het donker naar de bus loopt, heeft ze het gevoel dat ze gevolgd wordt. Eerst horen we twee paar voetstappen, maar op een gegeven moment zijn het alleen nog maar de voetstappen van Alice die we horen (1 min 40 sec). Op het moment dat ze de bushalte bereikt heeft, is Alice inmiddels op van de zenuwen. Op de achtergrond horen we het gebrul van een wild dier, en op hetzelfde moment komt de bus in beeld die met piepende remmen stopt. Was het nou de bus die we hoorde of was het toch iets anders (2 min 16 sec tot 2 min 18 sec)? De scene sluit af met beelden van de panter en even later beelden van dode schapen in een weiland.

    Scene 3: Misschien wel de meest bekende scene van de film. Alice is in het zwembad, en plots valt het licht uit (afbeelding 3). Het golvende water werpt verontrustende schaduwen op de muren, maar daartussen zien we een grote zwarte vlek die niet afkomstig lijkt te zijn van dit water. Even later doet Irena het licht weer aan en vraagt of Alice weet waar ze Oliver kan vinden. Nadat ze antwoord heeft gegeven en Irena richting Oliver is, klimt Alice (nauwelijks bekomen van de schrik) het bad uit en gaat naar de kleedkamer. Haar badjas blijkt volkomen aan stukken gescheurd.

    Het aan het werk zetten van de fantasie van de kijker heeft overigens niet alleen een creatieve reden. We moeten niet vergeten dat "Cat people" een B-film was met een beperkt budget en dat "special effects" nu eenmaal duur zijn. Het werkt echter wel, wat mij betreft beter dan in de remake uit 1982 van Paul Schrader (met Nastassja Kinski in de hoofdrol), die in vergelijking met de 1942 versie veel explicieter is.

    Naast de sexualiteit van Irena is de relatie tussen Oliver en Alice het tweede thema van de film. Een thema dat mij pas bij de tweede keer kijken echt opviel, en dat mij deed denken aan "Sunset boulevard" (Wilder, 1950). Het betreft ook hier een relatie tussen een boy next door en een girl next door die bedreigt wordt door een excentrieke vrouw op de rand van de waanzin. In "Sunset boulevard" is Norma Desmond, de uitgerangeerde actrice die in haar eigen mythe gelooft, deze waanzinnige vrouw. In "Cat people" is het Irena Dubrovna. Zij gelooft weliswaar in een hele andere mythe, het thema blijft hetzelfde.

    DATUM: 8 december 2014

    EIGEN WAARDERING: 8

    Cat People (1942) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters