Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1941: The Maltese Falcon (John Huston)

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van John Huston, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Aan het begin van de film worden de privé detectives Sam Spade (Humphrey Bogart) en Miles Archer bezocht door een dame die zich zorgen maakt om haar zus. Deze zus gaat om met een zekere Floyd Thursby, en sinds die tijd laat ze weinig meer van zich horen. Tegen een leuke aanbetaling zal Archer deze Thursby de komende dagen schaduwen. In de nacht die volgt op dit bezoek worden zowel Miles Archer als Floyd Thursby vermoord.

    Sam Spade zit nu tot over zijn oren in de zaak, want zowel inzake Floyd Thursby (wraak wegens de moord op zijn compagnon) als inzake Miles Archer (affaire met zijn vrouw / weduwe) heeft hij een motief. Bovendien heeft de dame, wiens werkelijke identiteit Brigid O'Shaughnessy (Mary Astor) blijkt te zijn, bij haar eerste bezoek niet helemaal (eigenlijk helemaal niet) de waarheid verteld.

    De zaak waar Sam Spade tot over zijn oren in zit, draait om een rijkelijk met juwelen versierd beeldje (the Maltese falcon) dat uit de Middeleeuwen stamt en honderden jaren zoek is geweest. Onlangs (dat wil zeggen ongeveer 20 jaar geleden) is het weer opgedoken, en sinds die tijd zit er een hele schare criminelen achteraan. Eén van de goudzoekers is Brigid O'Shaughnessy, en via haar contacten maakt Sam ook kennis met de rest (waaronder de kleurrijke Kasper Gutman alias "Fatman" gespeeld door Sydney Greenstreet). Na allerlei verwikkelingen wordt het beeldje toch gevonden, maar blijkt uiteindelijk nep te zijn.

    Nep of niet, er zijn inmiddels wel een paar moorden gepleegd en dus moeten er bijbehorende daders zijn. Aan het eind van de film bekent Brigid O'Shaughnessy dat zij Miles Archer heeft vermoord. Tegelijk verklaart zij Sam Spade haar liefde, en smeekt hem haar niet te verklikken. Zoals een Film Noire detective betaamd is Sam echter "cold as ice" en levert haar zonder pardon uit aan de politie (afbeelding 2).

    COMMENTAAR

    "The Maltese falcon" is een film van naam. Historisch belang kan de film niet ontzegd worden.

    - Het is de debuutfilm van regisseur John Huston.
    - Het is de film waarin Humphrey Bogart, na een reeks van bijrollen, voor het eerst als steracteur optreedt. In deze zin vormt "The Maltese falcon" het beginpunt van de reeks van carrière-bepalende rollen die hij in de jaren '40 zou spelen. Zo speelde hij een jaar na "The Maltese Falcon" in het legendarische "Casablanca" (Michael Curtiz, 1942).
    - In deze film ontstond de vriendschap tussen Huston en Bogart die later nog zou leiden tot films als "Key Largo" (1948), The treasure of the Sierre Madre" (1948) en "The African Queen" (1951).
    - Het wordt gezien als één van de eerste Film Noirs.

    De vraag die wel gesteld kan worden (die ik mij althans stel) is of het historisch belang van de film er niet toe geleid heeft dat de artistieke waarde van de film een beetje overschat wordt. De film mag dan één van de eerste Film Noirs zijn geweest, maar was het ook één van de beste? Ik loop een aantal elementen van dit genre langs.

    - Het verhaal van "The Maltese falcon" is gecompliceerd en wordt op het laatst een beetje warrig. Dit is helemaal waar, maar hoeft voor een goede film noir geen minpunt te zijn. Dit genre moet het meestal meer van de sfeer dan van het plot hebben. Ik verwijs naar "The big sleep" (Hawks, 1946), waarvan het plot nou ook niet echt helder genoemd kan worden.
    - Is de femme fatale geloofwaardig? Hier scoort "The Maltese falcon" duidelijk minpunten. Het is misschien geen aardige opmerking tegenover Mary Astor (die Brigit O'Shaughnessy speelt), maar het is volstrekt ongeloofwaardig dat zij de ene man na de andere om haar vingers windt. Hoe anders is dit in "The big sleep" waar met Lauren Bacall (Vivian) en Martha Vickers (Carmen) maar liefst twee (geloofwaardige!) femmes fatale rondlopen. 
    - Is de onderwereld geloofwaardig? Op dit punt is sprake van "mixed evidence". De gangsterhulpjes Wilmer Cooke en Joel Cairo (Peter Lorre) laten zich meerdere malen door Sam Spade in de luren leggen. Eenmaal is nog voorstelbaar, maar bij herhaling begint het toch een komische ondertoon te krijgen. Een ondertoon die niet zo goed past in de verder cynische film noir. Dit wordt echter grotendeels goedgemaakt door de uitstekende vertolking die Sydney Greenstreet weet neer te zetten met betrekking tot het meesterbrein Kasper Gutman alias "the fat man" (afbeelding 1). Bedacht dient hierbij te worden dat deze theateracteur met deze rol op 61-jarige leeftijd zijn filmdebuut maakte.
    - Is de "private eye" cynisch genoeg? Hier kunnen we niet anders dan een dikke voldoende geven aan Humphrey Bogart als Sam Spade. Met name aan het eind komt zijn cynische aard in volle omvang aan het licht. Als men tot de conclusie is gekomen dat het beeldje nep is, is het Sam die aandacht vraagt voor het feit dat er nog wel moorden zijn waar de politie onderzoek naar doet. Een onderzoek dat niet zal worden gestaakt voordat iemand achter slot en  grendel zit. Zonder met zijn ogen te knipperen stelt hij voor één van de gangsterhulpjes uit te leveren aan de politie. Of de betreffende jongen de moorden ook gepleegd heeft interesseert Sam geen barst. Dat hij op deze manier tweedracht zaait binnen de groep gangsters interesseert Sam des te meer. Ook Brigit hoeft niet op het mededogen van Sam te rekenen. Of hij wat voor haar voelt weten we niet. Vast staat in elk geval wel dat hij niet ondersteboven was van de moord op zijn compagnon. Hij heeft echter zijn eigen pragmatische reden om Brigit uit te leveren. Het is toch wel slechte reclame voor een detective als hij de moord op zijn eigen compagnon niet weet op te lossen. 

    Bepaalde stijlkenmerken van de Film Noir zijn in deze "debuutfilm van het genre" dus nog niet tot in de perfectie uitgewerkt. Dat doet niets af aan de historische waarde van de film, maar betekent naar mijn mening wel dat we voorzichtig moeten zijn met predicaten als "één van de beste films aller tijden".

    Voordat Hudson het verhaal van Dashiell Hammett oppakte, was het al twee keer eerder verfilmd. In 1931 door Roy Del Ruth en in 1936 door William Dieterle (met als titel "Satan met a lady"). Pas John Huston verleent het verhaal de stijlkenmerken die we nu als Film Noir herkennen. Waarschijnlijk komen de "credits" hiervoor deels ook toe aan oudgediende cameraman Arthur Edeson. Deze was al werkzaam in de industrie ten tijde van het Duits expressionisme, een stroming waar de Film Noir de nodige stijlkenmerken (zoals het nadrukkelijke gebruik van schaduweffecten) mee deelt. Helaas voor Edeson kwam "The Maltese Falcon" in hetzelfde jaar uit als "Citizen Kane" (Orson Welles), en stond zijn innovatieve camerawerk wat in de schaduw van (wat een toepasselijke metafoor is dit!) de vernieuwing met deep focus die cameraman Greg Tolland in laatstgenoemde film toepaste.

    DATUM: 29 maart 2015

    EIGEN WAARDERING: 7

    The Maltese Falcon (1941) on IMDb




    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters