Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1964: The pawnbroker (Sidney Lumet)

    DE REGISSEUR

    Voor een  inleiding op het werk van Sidney Lumet, zie de recensie van "12 angry men" (1957).

    HET VERHAAL

    Sol Nazerman (Rod Steiger) heeft "Auschwitz" overleeft en drijft nu een pandjeshuis in de New Yorkse wijk Harlem. Financieel gaat het hem best goed, maar emotioneel gaat het stukken minder. Door zijn verleden heeft hij alle vertrouwen, maar ook alle interesse in zijn medemens verloren. Hij gedraagt zich bot en onverschillig tegen zijn (resterende) familie, zijn klanten en zijn ambitieuze Latino hulpje Jesus Ortiz (Jaime Sanchez).

    Sol wordt voortdurend geplaagd door herinneringen aan het concentratiekamp. Deze herinneringen bereiken een "hoogtepunt" als hij een prostitué uit de buurt een karig bedrag geeft voor de spulletjes die ze komt belenen, en zij het bedrag omhoog tracht te krijgen door daarnaast wat "persoonlijke service" aan te bieden. Op eens herinnert Sol zich weer hoe hij gedwongen werd toe te kijken hoe zijn vrouw te werk werd gesteld in het kamp-bordeel, dat was ingericht voor het vertier van de Duitse soldaten. Als Sol er dan ook nog achter komt dat het geld dat hij voor de lokale maffiabaas witwast (en voor de herkomst waarvan hij zich nooit heeft geïnteresseerd) voor een groot deel afkomstig is van bordelen uit de wijk, stort Sol in.

    Ondertussen voelt Jesus Ortis zich voor het hoofd gestoten door het lompe gedrag van Sol. Hij zoekt contact met zijn vroegere criminele vriendjes om Sol een lesje te leren. Enige voorwaarde is: "no guns". Als de troep binnenvalt bij de ontredderde Sol blijkt de overval / het lesje anders uit te pakken dan de naïeve Jesus zich had voorgesteld. De film gaat onafwendbaar richting haar dramatische einde.

    COMMENTAAR

    Na de recente film "Im labyrinth des schweigens" (Ricciarelli, 2014), waarin de daders hun wandaden wel heel snel trachten te vergeten, nu een film waarin het slachtoffer de herinnering aan de gruwelen niet van zich af kan zetten. De Tweede Wereldoorlog is al decennia lang het onderwerp van zoveel films, dat bijna elk thema en sub-thema in meerdere films aan de orde komt. Zo ook het thema van iemand die de Holocaust heeft overleefd, maar bij het opbouwen van zijn / haar  nieuwe leven letterlijk gek gemaakt wordt door de herinneringen die hem / haar blijven bestoken. Dit komt bijvoorbeeld ook aan de orde in "Sophie's choice" (Allan J. Pakula, 1982).

    Ondanks dat ze hetzelfde thema delen, verschillen de films radicaal van elkaar. In de eerste plaats blijft het trauma van Sophie lange tijd verborgen. Aan het trauma van Sol daarentegen wordt in de openingsscene, waarin we getuige zijn van een idyllische picknick uit de tijd dat het leven nog goed was, uitgebreid gerefereerd. Aan het eind van deze scene wordt de picknick wreed verstoord. We zien als kijker nog niet waardoor, maar we hebben zo onze vermoedens.

    Waar Sophie, en dat is het tweede verschil, echt een nieuwe leven probeert op te bouwen ontbreken deze pogingen bij Sol in het geheel. Fysiek is hij nog in leven, emotioneel is hij zo dood als een pier. Het pandjeshuis dat hij runt, is natuurlijk een ideale omgeving om dit te illustreren (en niet alleen vanwege de gelijkenis met een gevangenis (afbeelding 1)). De klanten hebben geld nodig: hetzij om hun verslaving te betalen, hetzij omdat ze oud zijn en niet kunnen rondkomen van hun pensioentje. Voor de laatste categorie is de gang naar de lommerd vaak ook de mogelijkheid om weer eens een praatje te maken. De problemen van zijn klanten laten Sol volkomen koud, zie bijvoorbeeld de ongeïnteresseerde manier waarop hij de oude man behandeld, die een olielampje komt belenen (clip 1). In de meeste films is de hoofdpersoon een held of een boef, zelden heb ik een film gezien waarin de hoofdpersoon geen van beiden was maar in de eerste plaats een chagrijn. 

    Toch verliest Sol nooit helemaal onze sympathie, en dat is natuurlijk omdat we zijn voorgeschiedenis kennen. Gedurende de hele film worden actuele gebeurtenissen afgewisseld met (korte) flashbacks uit zijn kampverleden. Zo wordt een ritje in de metro onverdraaglijk als de herinneringen aan de treinreis naar het kamp bovenkomen. Een illustratie van deze flashbacks wordt gegeven in clip 2, die betrekking heeft op de bij "het verhaal" reeds beschreven scene van de prostitué die spulletjes komt belenen. Vermeldenswaard is misschien nog dat in deze scene blote borsten zijn te zien, zonder dat de film een leeftijdsindicatie opgeplakt kreeg. Destijds een unicum onder de "production code". Zelden was bloot inderdaad zo functioneel, en dus ook zo weinig erotisch.

    Het dramatische einde lijkt Sol Nazerman uit zijn lethargie te wekken. In een soort van boetedoening spiest hij zijn eigen hand, met de prikker die normaal gesproken bedoeld is voor de bonnetjes. De scene lijkt religieus geïnspireerd, zeker als we bedenken dat schrijver Edward Lewis Wallant het verhaal rondom pasen gesitueerd heeft. 

    Hoofdattracties van de film zijn natuurlijk het spel van Rod Steiger en de regie van Sidney Lumet. Zeker niet onvermeld mogen blijven de jazz score van Quincy Jones (die een paar jaar later ook de score voor "In cold blood" (Richard Brooks, 1967) zou doen) en het uitstekende camerawerk van Boris Kaufman. Al vroeg in de filmgeschiedenis kwam men er achter dat het hectische stadsleven fotogeniek was. Walter Ruttmann bombardeerde in 1927 dit stadsleven zelfs tot hoofdthema van zijn film "Berlin, die sinfonie der grossstadt". Zo extreem is het daarna zelden meer vertoond, maar mooie stadsbeelden als decor verlenen een film vaak wat extra's. Voor New York was dat bijvoorbeeld het geval met "The naked city" (Jules Dassin, 1948). Met "On the Waterfront" (Elia Kazan, 1954) had Kaufman reeds laten zien de beelden van New York te kunnen laten aansluiten bij de sfeer van het verhaal. Met zijn donkere, wat sombere beelden van Harlem (afbeelding 2), levert hij met "The pawnbroker" een nieuwe proeve van zijn bekwaamheid af.

    DATUM: 17 mei 2015

    EIGEN WAARDERING: 9

    The Pawnbroker (1964) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters