Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1993: The remains of the day (James Ivory)

    DE REGISSEUR

    James Ivory (1928) maakte de meeste van zijn films in samenwerking met de van oorsprong Indiase producer Ismail Merchant (die tevens zijn levenspartner was) en de scenario schrijfster Ruth Prawer Jhabvala. Zijn vroege films spelen deels in India, zoals "Shakespeare wallah" (1965), waarin een Engels toneelgezelschap rondtrekt door India.

    Het meest bekend is Ivory geworden door zijn kostuumdrama's, die zich meestal afspelen in de Engelse upper class. Genoemd kunnen worden: "A room with a view" (1985), "Maurice" (1987), "Howards end" (1992) en "The remains of the day" (1993).

    HET VERHAAL

    Het is eind jaren '30 in Engeland. Op zijn landgoed Darlington denkt Lord Darlington (James Fox) een bijdrage te kunnen leveren aan het voorkomen van de Tweede Wereldoorlog door in informele sfeer conferenties met diplomaten en politici uit diverse landen te organiseren. Hij heeft daarbij opvallend veel begrip voor de Duitse situatie.

    De conferenties kunnen natuurlijk alleen een succes worden als de gasten zich op hun gemak voelen. Dit is de verantwoordelijkheid van  butler Stevens (Anthony Hopkins) en hoofd huishouding Miss Kenton (Emma Thompson). Als de conferentie begint zorgen zij er inderdaad voor dat Darlington Hall er klaar voor is, het ontbreekt de gasten aan niets. Toch wordt de conferentie geen succes, en dat ligt met name aan het feit dat gastheer Lord Darlington een goedbedoelende amateur is op het terrein van de buitenlandse politiek, zoals de jonge Amerikaanse senator Lewis (Christopher Reeve) fijntjes opmerkt. 

    Waar de professionele samenwerking tussen Butler Stevens en huishoudster Miss Kenton naar behoren loopt, gaat het in de privésfeer stukken moeizamer. Miss Kenton doet toenaderingspogingen, maar stuit steeds af op het formalisme van Stevens. Teleurgesteld gaat Miss Kenton tenslotte in op de avances van een andere man, en verlaat Darlington Hall.

    Het is midden jaren '50, en de oorlog is achter de rug. De conferenties op Darlington Hall zijn niet alleen mislukt, ze hebben Lord Darlington tevens het etiket van verrader opgeleverd. Verbitterd trekt hij zich terug in zijn landhuis, waar hij niet lang daarna overlijdt. Darlington Hall wordt gekocht door de gepensioneerde Amerikaanse politicus Lewis (die het traject van jonge senator naar zijn pensioengerechtigde leeftijd wel heel snel doorlopen heeft). Stevens is nog steeds de butler en de functie van hoofd huishouding is vacant. Onwillekeurig moet Stevens denken aan Miss Kenton, van wie hij onlangs een brief heeft ontvangen en die inmiddels gescheiden is. Stevens rijdt dwars door Engeland om een bezoek te brengen aan Miss Kenton (noot 1). Het bezoek wordt een teleurstelling, zowel privé als qua recruitment.

    COMMENTAAR

    "The remains of the day" is gemaakt door een goed op elkaar ingespeeld team. Voor wat betreft regisseur, producer en scenarioschrijfster verwijs ik naar de algemene opmerkingen over James Ivory. De hoofdrolspelers Anthony Hopkins en Emma Thompson kenden elkaar reeds van de vorige Ivory film "Howards end", een jaar eerder. Anthony Hopkins zou in hetzelfde jaar in "Shadowlands" (1993, William Nicholson) nogmaals gestalte geven aan een ietwat verlegen man die zich niet zo goed raad weet met zijn emoties. Ook de bijrollen zijn goed bezet. Hugh Grant speelt het petekind van Lord Darlington en zou een jaar later doorbreken met "Four weddings and a funeral" (1994, Mike Newell), Superman Christopher Reeve speelt als senator Lewis zijn laatste rol voor zijn noodlottige ongeluk.

    De film verteld in feite twee verhalen waarin naïviteit de boventoon voeren. Enerzijds is er het verhaal van de naïviteit van Lord Darlington, die denkt een rol te kunnen spelen op het wereldtoneel. Anderzijds is er de naïviteit van butler Stevens, die zijn heer blind volgt en het niet als zijn rol ziet om vraagtekens te plaatsen (noot 2) bij hetgeen besproken wordt aan de diners waar hij de bediening verzorgt (sterker nog, hij heeft het zo druk met zijn werk dat hij geen idee heeft wat er besproken wordt).

    Het verhaal van Lord Darlington vormt eigenlijk de achtergrond waartegen het verhaal van Stevens en Miss Kenton zich afspeelt. Om kort te gaan, dit verhaal deed mij onweerstaanbaar denken aan de verhalen van Olivier B. Bommel. Heer Ollie is een heer van stand die in alle stilte veel goeds wil doen, en bij wie dat steeds weer mislukt.  In feite is bij Lord Darlington hetzelfde aan de hand. In een belangrijke scene verklaard Lord Darlington de reden van zijn toegeeflijkheid richting Duitsland. In de Eerste Wereldoorlog had hij een Duitse soldaat uit gegoede kringen ontmoet, en hiermee vriendschap gesloten. Na de oorlog raakte deze soldaat aan lager wal vanwege de hyperinflatie veroorzaakt door de herstelbetalingen afgesproken in de Vrede van Versailles, en pleegde zelfmoord. In de ogen van Lord Darlington was de vrede van Versailles een grote fout (geen fair play, een tegenstander dien je te verslaan, niet te vernederen) en had hij een ereschuld tegenover zijn dode Duitse kameraad (heren onder elkaar). Het eerste (fair play) is typisch Engels, het laatste (heren onder elkaar) is typisch Bommel.

    Zoals gezegd vormt het verhaal van Lord Darlington de achtergrond waartegen het hoofverhaal (dat van butler Stevens en huishoudster Miss Kenton) zich afspeelt. De verleiding wordt nu wel heel groot om butler Stevens te vergelijken met Joost. Inderdaad is het een typische butler, tot in het extreme. Zo wordt de krant gestreken en wordt de afstand van de wijnglazen tot het bord met een duimstok nagemeten (afbeelding 1). Ook het formele taalgebruik doet aan Joost denken. Waar Joost vaak zegt "Als ik mij verstouten mag" , is het Engelse equivalent van Stevens "If I may say so". Het is ook dit formele taalgebruik waarmee Stevens de toenaderingspogingen van Miss Kenton op een afstand houdt. Als ze bloemetjes plukt voor zijn werkkamer vormen deze "a distraction from my duties" en als ze geïnteresseerd is in het boek dat hij leest is ze "invading my private time". Zo laat je het na een tijdje wel uit je hoofd om nog iets vriendelijks te doen zou je zeggen, maar Miss Kenton is bewonderenswaardig vasthoudend. Als ze Stevens een jong dienstmeisje ziet nakijken vraagt ze hoe het toch komt dat er zo weinig knappe meisjes in de staf van Dalingtonn Hall zitten. Vertrouwt Stevens zichzelf misschien niet in aanwezigheid van teveel vrouwelijk schoon? Stevens gaat in de verdediging en zegt: "You know what I am doing, Miss Kenton? I am placing my thoughts elsewhere while you chatter away." ,  maar aan het verlegen lachje (de lichaamstaal van Hopkins in deze rol is onovertroffen) weet Miss Kenton dat ze beet heeft.

    Uiteindelijk wordt het niets tussen die twee, en verlaat Miss Kenton teleurgesteld Darlington Hall. Tientallen jaren later (Miss Kenton staat op het punt om grootmoeder te worden) zien ze elkaar weer. Stevens is zich er inmiddels terdege van bewust dat hij door zijn excessief plichtsbesef kansen heeft laten liggen. Hij is zich er, vermoed ik, ook van bewust dat dit excessieve plichtsbesef ten dele een verdedigingsschild was tegen de intimiteiten van het andere geslacht, waar hij zo zenuwachtig van werd. Het weerzien wordt een grote teleurstelling, en is wat mij betreft één van de meest trieste delen van de film. Zoals ze naast elkaar zitten op een bankje op een Engelse pier (afbeelding 2, op zich al een trieste locatie). Stevens die zich bewust is van zijn fouten uit het verleden en wel een teken van genegenheid wil geven. Hij is er echter niet toe in staat, het zit niet in de aard van het beestje. En bovendien (al zou hij er toe in staat zijn) het is nu te laat, Miss Kenton wil in de buurt van haar kleinkind blijven wonen en komt niet terug naar Darlington Hall. Het is hem allemaal als zand door de vingers gegleden.

     

    Noot 1: De film verteld het jaren '30 verhaal als een verzameling flash-backs tijdens deze rit. Een narratieve structuur die doet denken aan "Fiorille" (gebr Tavianni, 1993).

    Noot 2: In een later stadium van de film worden op aangeven van Lord Darlington twee Joodse bedienden ontslagen, om zijn Duitse gasten niet tegen de haren in te strijken. Opnieuw plaatst butler Stevens geen vraagtekens, en voert de orders uit. Pas tijdens de laatste ontmoeting met Miss Kenton laat hij blijken dat de order ook tegen zijn gevoel inging, maar ja als "My lordship" heeft besloten? Het doet griezelige vermoedens rijzen over de rol die iemand als Stevens zou hebben gespeeld als hij ten tijde van de Tweede Wereldoorlog in Duitsland had gewoond.

     

    DATUM: 7 juni 2015

    EIGEN WAARDERING: 8

    The Remains of the Day (1993) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters