Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1971: Death in Venice (Luchino Visconti)

    DE REGISSEUR

    Voor een inleiding op het werk van Visconti, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Gustav von Aschenbach (Dirk Bogarde) komt na een moeilijke periode in zijn leven (overlijden van zijn dochter, slechte ontvangst van zijn muziek) enigszins uitgeblust aan in Venetië. In het chique standhotel hoopt hij weer op kracht te komen. In dit hotel logeert ook een Poolse familie. Hun  zoon Tadzio is een klassieke schoonheid. Vanaf het begin wordt von Aschenbach geïntrigeerd door deze jongen. Een belangstelling die zich al snel ontwikkelt tot een obsessie. Von Aschenbach wordt zelfs zo in beslag genomen door de jongen dat hij zichzelf er niet toe kan brengen Venetië te verlaten als hij erachter komt dat er een cholera epidemie heerst. Een beslissing die hem fataal zal worden.

    COMMENTAAR

    "Death in Venice" maakt, samen met "The damned" (1969) en "Ludwig" (1972), onderdeel uit van de zogenaamde Duitse trilogie. Verbindend element tussen deze films is dat ze spelen in kringen van "oud geld", en dat er in alle films sprake is van aftakeling en verval. In "The damned" valt de familie von Essenbeck door onenigheid en onderlinge twist uiteen. In "Ludwig" vervalt de koning langzaam tot waanzin en in "Death in Venice" is het een lichamelijke ziekte die de hoofdpersoon fataal wordt.

    In de kritieken krijgt "Death in Venice" er flink van langs. Er gebeurt weinig in de film (dat is waar) en de verhouding tussen Gustav von Aschenbach en Tadzio zou, in vergelijking met het boek van Thomas Mann, van alle subtiliteit ontdaan zijn. Een beetje het verhaal van de oude bok die zin heeft in een groen blaadje. Hoewel ik "Death in Venice" relatief de zwakste film van de trilogie vind, zou ik dat laatste toch willen nuanceren. De verhouding tussen Tadzio en von Aschenbach heeft meer dan alleen een erotische component. Het gaat ook en vooral over de wijze waarop von Aschenbach, een kunstenaar, tegen schoonheid aankijkt. Zijn leven lang heeft hij geloofd dat echte schoonheid iets geestelijks is en bovendien tijdloos. Op zijn oude dag komt hij tot het inzicht dat schoonheid (in de vorm van Tadzio, die er uit ziet als een beeld van Michelangelo dat tot leven is gekomen) ook lichamelijk kan zijn, en dus onderhevig aan veroudering en verval.

    Von Aschenbach verwerkt deze ineenstorting van zijn wereldbeeld lijdelijk. Hij onderneemt nauwelijks pogingen  om met Tadzio "aan te pappen", maar bewondert zijn jeugd en souplesse van een afstand. Dit in tegenstelling tot Tadzio, en dat is een minpunt van de film, die zich zeer bewust lijkt van de belangstelling. Hij daagt uit en lijkt soms zelfs voor von Aschenbach te poseren. De gelatenheid van von Aschenbach blijkt ook uit zijn beslissing om ondanks de epidemie in Venetië te blijven, waarmee hij het lot tot het uiterste tart. Het heeft hem trouwens genoeg moeite gekost om uit te vinden dat er een epidemie heerst, want ter wille van het toerisme wordt daar uiterst geheimzinnig over gedaan. Een situatie vergelijkbaar met "Jaws" (1975, Spielberg). Alleen hebben we hier niet te maken met een haai die zijn slachtoffers naar willekeur maakt, maar met een ziekte die vooral de ouden en de zwakken er uit pikt. De onwetende Tadzio loopt er doorheen met de onaantastbaarheid van de jeugd, de wetende von Aschenbach bezwijkt er aan.

    De manier waarop dat bezwijken is weergegeven is werkelijk fenomenaal, de beste scene uit de hele film. Zoals gezegd beleeft von Aschenbach zijn nieuwe liefde tamelijk passief. Bij hem dus geen uitsloverij met gewichten om weer jong te lijken (zie "American beauty" (1999, Sam Mendes)). Zijn kapper denkt daar echter heel anders over. Hij zal hem wel eens teruggeven wat hem toebehoord. Dus de haren weer pikzwart en een kleurtje op de wangen en de lippen. Een desastreuze beslissing, want tijdens de sterfscene op het hete strand loopt al die verf en make-up in straaltjes het gezicht af. De ontluistering wordt gecompleteerd door een scheefgezakte strooien hoed. Zelden is verval zo treffend en ontluisterend in beeld gebracht!

    Niet alleen de sterfscene is mooi in beeld gebracht. Al het camerawerk is oogstrelend. Bovendien is de film gemaakt met oog voor periodedetails. Ik denk dan aan het strand met kleurrijk stand meubilair, dat duidelijk maakt dat hier niet de meest armlastige badgasten komen. Het creëert de sfeer van het één na laatste fin de siècle, die men nu nog op het Duitse Waddeneiland Borkum aantreft.

    Al met al misschien niet de beste Visconti film, maar om nu te zeggen dat het adagietto uit de 5e van Mahler het enige aan de film is dat de moeite waard is, gaat mij wat ver. Zeker, prachtige muziek die wat voor de film doet. De film heeft echter ook wat voor (of beter misschien: met) de muziek gedaan. Dit adagietto, dat bedoeld was als liefdesmuziek, is sinds "Death in Venice" onverbrekelijk verbonden met treurigheid en dood.

    DATUM: 23 juli 2015

    EIGEN WAARDERING: 7

    Morte a Venezia (1971) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters