Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1982: Blade runner (Ridley Scott)

    DE REGISSEUR

    Ridley Scott (1937) is een jaargenoot van Ken Loach. In tegenstelling tot deze regisseur kan hij echter niet gerekend worden tot de stroming van de "New social realism".  Zijn films zijn over het algemeen grote producties met veel actie. Daarbij heeft hij een zekere voorkeur voor het science fiction genre ("Alien" (1979), "Blade runner" (1982) en "Prometheus" (2012)). Ook films spelend in het verleden ("Gladiator" (2000)) of het heden ("Thelma & Louise" (1991)) maken echter onderdeel uit van zijn oeuvre.

    HET VERHAAL

    Het verhaal speelt zich af in het Los Angelos van 2019. De mens heeft andere planeten gekoloniseerd, daarbij bijgestaan door "replicants" (een soort werkrobotten). Deze replicants zijn zo geavanceerd dat ze de menselijke intelligentie evenaren en na een tijdje ook eigen emoties ontwikkelen. Om te voorkomen dat het uit de hand loopt is in de replicants een soort uiterste houdbaarheidsdatum ingeprogrammeerd, dat hun stervensproces in gang zet.

    Aan het begin van de film zijn er replicants ontsnapt. Het vermoeden is dat deze replicants pogingen zullen doen te infiltreren bij de fabrikant om zo hun eigen houdbaarheidsdatum te kunnen aanpassen in de programmatuur. Aan "blade runner" (een in replicants gespecialiseerde rechercheur) Rick Deckard (Harrison Ford) de opdracht om deze replicants op te sporen en uit te schakelen. Bij het uitvoeren van de opdracht helpt het niet dat hij in de loop van het verhaal zelf verliefd wordt op een replicant.

    COMMENTAAR

    Nadat de ontvangst in eerste instantie wat tegenviel, heeft "Blade runner" zich in de loop der jaren ontwikkeld tot een echte cult klassieker. In diezelfde loop der jaren zijn drie versies uitgebracht: de originele versie (1982), de directors cut (1991) en de final cut (2007). Liefhebbers kunnen zich naar hartenlust uitleven op het in kaart brengen en analyseren van de verschillen tussen deze versies.

    Qua thematiek heeft "Blade runner" veel gemeen met "AI" (Spielberg, 2001). In beide gevallen gaat het om robots die zo geavanceerd zijn dat ze op mensen gaan lijken. en in beide gevallen worden de echte mensen daar nerveus van. Dit thema roept onderliggende filosofische vragen op:
    1) Wat maakt een mens tot mens?
    2) Hebben ook niet mensen recht op mensenrechten?

    Met betrekking tot de eerste vraag slaan beide films een andere richting in. Waar "AI" vooral het vermogen om lief te hebben als iets typisch menselijks ziet, gaat het in "Blade runner" vooral over overlevingsdrang. Door zich bewust te zijn van hun eigen sterfelijkheid en een wanhopige poging te doen om deze nog even uit te stellen, overschrijden de replicants in "Blade runner" de grens met het menselijke. Overigens komt in het subplot van de romance tussen Deckard en replica Rachael ook de mogelijkheid lief te hebben wel degelijk aan de orde. Daarmee loopt "Blade runner" op een verrassende manier vooruit op "AI". In mijn recensie bij deze film schreef ik dat de vraag niet alleen was of robots van mensen kunnen houden, maar ook of mensen van robots kunnen houden. Terwijl Deckard weet dat Rachael een replica is, wordt hij toch verliefd op haar. Ik kom hier verderop in deze recensie nog op terug.

    Overigens zijn de menselijke robots in "AI" wel geloofwaardiger dan in "Blade runner", en wel op twee manieren. In de eerste plaats lijken de robots in "AI" alleen uiterlijk op mensen, van binnen zit gewoon bedrading en elektronica. Als Deckard in "Blade runner" een replica uitschakelt, komen er geen tandwieltjes naar buiten, maar bloed. In de tweede plaats heeft het menselijke uiterlijk in "AI" een reden, de robots zijn gemaakt voor een sociale functie. Zo dient David te voorzien in de behoeften van een kinderloos (geworden) echtpaar. Denk in dit verband ook aan de documentaire "Ik ben Alice" (Sander Burger, 2015) over de zorgrobot Alice. De robots in "Blade runner" zijn productierobots. Wat heeft het voor zin om deze een menselijk uiterlijk te geven? 

    Ook met betrekking tot de tweede vraag bestaan er verschillen tussen de twee films. In "AI" zijn de robots niet voorzien van een uiterste houdbaarheidsdatum, maar worden ze na de uitkomst van een nieuwe release eenvoudigweg aan de kant gezet. Er ontstaat dan ook een populatie van zwerfrobots die actief wordt bestreden door een dienst die het midden houdt tussen de politie en de vuilnisophaal. Deze dienst gaat daarbij zo agressief te werk dat het leidt tot schokkende beelden, die de vraag oproepen wie er nou eigenlijk beschaafder is: de mens of de robots. In "Blade runner" zijn de replica's wel voorzien van een uiterste houdbaarheidsdatum. Er hoeft derhalve slechts incidenteel tegen ze te worden opgetreden, en dat is dan het werk van een individuele rechercheur als Deckard. Daar het in "Blade runner"  op voorhand niet duidelijk is wie nu replica is en wie een echt mens, gaat veel aandacht uit naar de beantwoording van deze vraag (noot 1). De vraag of replica's ook geen recht hebben op een goede behandeling, een vraag die de kijker in "AI" middels schokkende beelden onder de neus gewreven wordt, verschuift hierdoor in "Blade runner" enigszins naar de achtergrond.

    "Blade runner" is echter niet alleen een film over mensen en robots. Het is ook een film over de stad waar deze mensen (en robots) wonen. Wat dat betreft kan de film het beste worden vergeleken met "Metropolis" (Fritz Lang, 1927). De omgeving van "Blade runner" stemt niet vrolijk. Er heeft zich een tweedeling in de maatschappij voorgedaan, en dienovereenkomstig is er een boven- en een onderwereld ontstaan. Mensen uit de bovenwereld zijn in "Blade runner" vertrokken naar andere planeten, en wat resteert in Los Angelos is de huisvesting van de onderwereld. Het klimaat is duidelijk van slag, het regent de hele film lang en de zon zien we geen moment. De auto's zijn supermodern en kunnen als helikopters opstijgen (afbeelding 1). De huizen zijn een mix van nieuw en (vervallen) oud. Voor het oude gedeelte is onder andere gefilmd in de "Bradbury builiding" in Los Angelos (afbeelding 2, let op het mooie gietijzeren hekwerk). Het zijn met name deze fantastische sets waardoor de film in mijn herinnering zal blijven. 

    Noot 1: Een vraag die de film vanaf het begin heeft begeleid is de vraag of Deckart zelf misschien ook een replica is? Deze vraag is door verschillende personen verschillend beantwoord. Ook hangt het antwoord af van de versie van de film die men bekeken heeft. Zelfs in de film zelf komt deze vraag aan de orde, als Rachael aan Deckard vraagt of hij de psychologische test (die hij gebruikt om replica's en mensen van elkaar te onderscheiden) ook zelf gedaan heeft.

    DATUM: 26 juli 2015

    EIGEN WAARDERING: 7

    Blade Runner (1982) on IMDb


    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters