Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1963: De avondmaalsgasten (Ingmar Bergman)

    DE REGISSEUR

    Voor een inleiding op het werk van Ingmar Bergman, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Na het overlijden van zijn vrouw raakt een dorpspastoor in een crisis.

    COMMENTAAR

    " De avondmaalsgasten" is het tweede deel in een trilogie over de afwezigheid van God, die verder bestaat uit "Through a glass darkly" (1961) en "The silence" (1963). Toen ik de film voor de eerste maal zag, vond ik het één van de saaiste films die ik ooit gezien had. De film is met zijn 80 minuten aan de korte kant en de eerste 15 minuten worden volledig in beslag genomen door een kerkdienst. Zeggen dat de kerk half vol is, is al aan de optimistische kant en bovendien dommelen sommige van de bezoekers af en toe weg en ook de jongste bezoeker is niet helemaal bij de les (afbeelding 1). De organist kijkt af en toe op zijn klokje hoe lang hij nog moet en de pastoor (die een lelijke verkoudheid te pakken heeft) dreunt plichtmatig zijn psalmen op.

    Hoofdpersoon van de film is deze pastoor Tomas Ericsson (Gunnar Bjornstrand). Na de dood van zijn vrouw is zijn leven op twee manieren vastgelopen. In de eerste plaats heeft hij zijn geloof in God verloren. Dat is natuurlijk uiterst onhandig voor een pastoor, want in feite heeft hij dan ook het geloof in zijn werk verloren. Dit beroepsmatig vastlopen van de pastoor wordt uitgewerkt in de verhaallijn waarin hij een parochiaan (Jonas gespeeld door Max von Sydow) op bezoek krijgt die het psychisch moeilijk heeft met de constante atoomdreiging waaronder de wereld leeft. Let wel, de film is opgenomen in 1963, en de Cuba crisis (1962) is net achter de rug. Toch zou het naar mijn mening onterecht zijn om teveel waarde te hechten aan de precieze oorzaak van de psychische problemen van Jonas. Waar het om gaat is het volkomen onvermogen van de pastoor om de troost te bieden waartoe hij beroepsmatig gehouden is. Hij gelooft er immers zelf niet meer in! Wat volgt is dan ook één van de slechtst gevoerde gesprekken ooit. Ten eerste praat Tomas meer dan dat hij luistert, en ten tweede komt er weinig bemoedigends uit zijn mond. Het mag dan ook geen verbazing wekken dat Jonas weinig baat heeft bij dit "consult" en niet veel later in de film besluit een eind aan zijn leven te maken.

    Niet alleen in zijn werk is Tomas vastgelopen, ook privé heeft de dood van zijn vrouw sporen achtergelaten. Hij is niet alleen niet meer in staat troost te geven, ook zijn vermogen om troost te ontvangen is ernstig aangetast. Hier komt Marta Lundberg (Ingrid Thulin) het verhaal binnen. Marta is een alleenstaande dorpsonderwijzeres, die zich het lot van Tomas aantrekt. Zelfs zodanig aantrekt, dat gerust van verliefdheid gesproken mag worden. Ze legt haar gevoelens voor Tomas vast in een brief, die Bergman op een innovatieve manier filmt. We zien Tomas de brief uit de enveloppe halen (na eerst de foto's van zijn vrouw in zijn portefeuille bekeken te hebben) en daarna krijgen we Marta in beeld die de inhoud van de brief, gezicht recht op de camera gericht, aan ons verteld. Ook voor deze scene neemt Bergman weer ruim de tijd (ruim 9 minuten). In ruil voor haar affectie krijgt Marta stank voor dank terug. Pastoor Ericsson schoffeert haar op een zeer kille manier, om vervolgens toch te vragen of ze met hem mee gaat als hij de weduwe van Jonas het droeve nieuws moet brengen.

    De twee verhaallijnen rondom Jonas en Marta worden aan het eind nog eens samengevat als de volgende kerkdienst voor de deur staat. De organist maakt met een babbeltje met Marta en raadt haar aan zo snel mogelijk uit dit gat te vertrekken. Alle liefde die zij voor de pastoor voelt, is "paarlen voor de zwijnen werpen". Met die man is toch geen eer te behalen. De klokkenluider (een gehandicapte man) vraagt de pastoor of de dienst wel door moet gaan. Er zijn geen bezoekers, behoudens Marta (maar die hoort min of meer bij het meubilair). Ondertussen vertelt hij over het lijden van Christus.

    Klokkenluider: The passion of Christ, his suffering... Wouldn't you say the focus on his suffering is all wrong? 
    Pastoor: What do you mean?
    Klokkenluider:  This emphasis on physical pain. It couldn't have been all that bad. It may sound presumptuous of me - but in my humble way, I've suffered as much physical pain as Jesus. And his torments were rather brief. Lasting some four hours, I gather? I feel that he was tormented far worse on an other level. Maybe I've got it all wrong. But just think of Gethsemane, Vicar. Christ's disciples fell asleep. They hadn't understood the meaning of the last supper, or anything. And when the servants of the law appeared, they ran away. And Peter denied him. Christ had known his disciples for three years. They'd lived together day in and day out - but they never grasped what he meant. They abandoned him, to the last man. And he was left alone. That must have been painful. Realizing that no one understands. To be abandoned when you need someone to rely on - that must be excruciatingly painful. But the worse was yet to come. When Jesus was nailed to the cross - and hung there in torment - he cried out - "God, my God!" "Why hast thou forsaken me?" He cried out as loud as he could. He thought that his heavenly father had abandoned him. He believed everything he'd ever preached was a lie. The moments before he died, Christ was seized by doubt. Surely that must have been his greatest hardship? God's silence.

    Treffender had de klokkenluider het leiden van Marta (onbegrepen in haar liefde) en Tomas (twijfelend aan zijn God) niet kunnen samenvatten. Na dit gesprek besluit Tomas alsnog de dienst door te laten gaan. Het is een dienst alleen voor Marta, want die heeft het advies van de organist niet opgevolgd en zit nog steeds in de kerkbanken. Niets wijst er op dat die twee elkaar het leven in de toekomst minder zuur zullen maken.

    Zelden is mijn mening over een film zo radicaal verandert als bij "De avondmaalsgasten". Van de trilogie over de afwezigheid van God, is dit wel de meest directe film. De film begint met een kerkdienst, eindigt met een kerkdienst en daartussenin wordt middels twee verhaallijnen het beeld geschetst van een volkomen vastgelopen leven. Niet leuk, wel indrukwekkend.

    De Zweedse titel van de film is "Nattvardsgästerna". Mijn kennis van het Zweeds is niet groot, maar "Avondmaalsgasten" (de titel waaronder de film in Nederland op de markt is gebracht) lijkt mij hiermee in overeenstemming. De Engelse titel "Winter light" komt echter letterlijk en figuurlijk uit de lucht vallen. Ik heb deze titel nooit helemaal kunnen plaatsen, en kan dat eigenlijk nog steeds niet. De verwijzing naar het avondmaal is een verwijzing naar de twijfel van de pastoor, zie ook het bovenstaande citaat van de klokkenluider. "Winter light" zou een verwijzing kunnen zijn naar de kilheid van de pastoor ten opzichte van Marta. De film speelt zich inderdaad af gedurende een dag in de winter. Het winterse licht dat in een beroemde scene door de kerkruiten naar binnen valt (afbeelding 2) doet mij echter in eerste instantie denken aan een mooie heldere winterse dag met vrieskou. Eerder een dag voor een nieuw begin dan voor een depressie.

    DATUM: 18 augustus 2015

    EIGEN WAARDERING: 10   

    Nattvardsgästerna (1963) on IMDb



    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters