Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1968: Rosemarys baby (Roman Polanski) (Polen)

    DE REGISSEUR

    Voor een inleiding op het werk van Roman Polanski, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Rosemary (Mia Ferrow) en Guy (John Cassavetes) Woodhouse zijn een jong stel, die net een appartement hebben gekocht in The Bramford building, een appartementencomplex in New York. Een kennis heeft ze nog gewaarschuwd dat er in zich in het verleden duistere zaken hebben afgespeeld in dat complex, maar dat werd vrolijk weggelachen. Niet om te lachen is de zelfmoord die een buurvrouw, met een wat problematisch verleden, kort na hun intrek pleegt. Een oud stel, de buren van de andere kant, hadden deze buurvrouw door een moeilijke periode heen geholpen en zijn dan ook zichtbaar aangedaan door deze zelfmoord (afbeelding 1). Hoewel ze het druk genoeg hebben met de verhuizing kan Rosemary het dan ook niet over haar hart verkrijgen om nee te zeggen, als ze door het oudere echtpaar worden uitgenodigd voor een etentje. Guy is hier niet blij mee, als je mensen van die leeftijd eenmaal aanhaalt ben je nog niet van ze af. Guy krijgt inderdaad gelijk, het oudere echtpaar wordt steeds opdringeriger, maar op de één of andere manier lijkt hij dat niet erg te vinden.

    Rosemary en Guy hebben een kinderwens. Het is de bedoeling dat ze na een etentje voor twee aan deze wens gaan werken. Na dit etentje voelt Rosemary zich echter duizelig. Of het nu komt door de alcohol of door de chocolademousse (heel attent langsgebracht door de oude buurvrouw) is niet duidelijk, maar ze kan haar ogen niet open houden. Groot is dan ook de verrassing als ze de volgende ochtend onder de schrammen zit. Guy bekent met een verlegen glimlach dat hij zich niet kon inhouden. Zo voortvarend had nu ook weer niet gehoeven, maar het ressorteert wel effect want Rosemary blijkt inderdaad zwanger.

    Vanaf dat moment neemt het oude echtpaar (was het nu echt nodig dat Guy hen het grote nieuws meteen vertelde?) de regie stevig in handen. Ze kennen een goede gynaecoloog en bevelen Rosemary aan deze te nemen. Sterker nog, ze maken meteen wel even een afspraak. Deze dokter Sapirstein schrijft Rosemary voor niet met haar vriendinnen over de zwangerschap te praten (die vertellen toch allemaal onzin, en bovendien: elke zwangerschap is anders) en volledig te vertrouwen op de vitamine drankjes van Minnie (de oudere buurvrouw). Ook als Rosemary verschrikkelijke kramp krijgt houdt dokter Sapirstein vol dat dat binnen een paar dagen over zal zijn (en na die paar dagen zegt hij hetzelfde). De vriend die ze voor de Bramford gewaarschuwd heeft komt op een dag langs, en schrikt van het uiterlijk van Rosemary. Als Rosemary hem vertelt van dokter Sapirstein en de kruidendrankjes van Minnie, zal hij dat thuis nog eens checken. Niet lang daarna belt hij terug dat hij Rosemary dringend wil spreken. Voordat deze afspraak plaatsvindt raakt hij echter in coma en overlijdt enkele maanden later.

    De waarschuwingen van de kennis, de vreemde bemoeizucht van het oude echtpaar, de krampen en tenslotte de dood van deze kennis vermengen zich in de gedachten van Rosemary tot een groot complot. Het oude echtpaar vereert de duivel en heeft haar baby nodig voor hun duivelse rituelen. Het feit dat de bevalling mis gaat en het kind overlijdt, past binnen deze theorie. Maar waarom moet ze dan dagelijks gekolfd worden, en hoort ze geen huilende baby in het huis van de buren? Rosemary besluit op onderzoek uit te gaan en komt uiteindelijk in de woonkamer van de buren terecht. In het midden van de kamer staat een grote zwarte wieg (afbeelding 3).

    COMMENTAAR

    "Rosemary's baby" begint als een echte "haunted house" film. De openingsbeelden besteden uitgebreid aandacht aan de buitenkant van The Bramford building en voordat ze er in trekken wordt het echtpaar voorgelicht over de twijfelachtige reputatie van dit gebouw (noot 1). Goede "haunted house" films begrijpen dat de sfeer in een gebouw niet alleen bepaald wordt door de hoeveelheid spinnenweb, maar ook door de architectuur. Robert Wise had dat begrepen in "The haunting" (1963) en Roman Polanski heeft dat ook begrepen in "Rosemary's baby".

    Een andere veel voorkomende karakteristiek is dat "haunted house" films vaak in het midden laten of het echt spookt in het huis, dan wel de (waan)beelden vooral tussen de oren van de hoofdpersoon zitten. Met deze conventie wordt in "the appartment trilogie" van Polanski, waar naast "Rosemary's baby" ook "Repulsion" (1965) en "Le locataire" (1976) deel van uitmaken, nadrukkelijk gebroken. In "Repulsion" is het vanaf het begin duidelijk dat het bij Carole (Catherine Deneuve) tussen de oren zit. In "Rosemary's baby" wordt het lang in het midden gelaten. Zo zitten op verschillende punten in de film scenes waarin Rosemary door een half open deur half ziet (en hoort) wat er gebeurd, en dus ook half niet (afbeelding 2). Aan het einde van de film wordt er echter  weinig ruimte voor twijfel gelaten. Het complot is niet ontsproten aan de te fantasie van Rosemary.

    Daarmee past "Rosemary's baby" in, of loopt eigenlijk vooruit op, de duivelsfilms van de jaren '70. Ik noem "The exorcist" (Friedkin, 1973) en "The omen" (Donner, 1976). Bij de recensie van laatstgenoemde film schreef ik al dat "The omen" als een soort vervolg op "Rosemary's baby" kan worden beschouwd. In "Rosemary's baby" wordt de zoon van de duivel geboren, in "The omen" groeit hij op (noot 2). Opvallend is dat de zoon van de duivel in beide gevallen, naast de onwetende (pleeg)ouders, de bescherming geniet van een soort gouvernante. In "Rosemary's baby" is dat het oudere echtpaar, in "The omen" is dat het kindermeisje Mrs Baylock. Naast "The omen" heeft "Rosemary's baby" overigens ook officiële sequels. In 1976 kwam de televisiefilm "What happened to Rosemary's baby?"  uit, en in 1997 publiceerde Ira Levin (de schrijver van "Rosemary's baby") het boek "Son of Rosemary". Beiden evenaarden niet het succes van het oorspronkelijke verhaal.

    De derde manier waarop je de film kan interpreteren is langs de lijnen van het Faust verhaal. In het oorspronkelijke Faust verhaal verkoopt iemand zijn ziel aan de duivel om zijn jeugd te hervinden aangezien hij verliefd is geworden op een jong meisje. Feitelijk is dit heel wat sympathieker dan wat Guy doet. In de eerste plaats verkoopt hij niet zijn ziel, maar zijn zoon aan de duivel. In de tweede plaats is het motief niet liefde maar honger naar succes. Aan het begin van de film vertelt Rosemary een paar keer trots dat haar man acteur is. Wanneer haar gesprekspartners doorvragen blijkt steevast dat hij vooral in commercials speelt. Kortom de carrière van Guy stelt in het begin van de film niet veel voor. Totdat hij een alliantie aangaat met het oudere echtpaar. Plotseling wordt een concurrent die hem had weggespeeld bij een auditie om onverklaarbare redenen blind, en is de hoofdrol alsnog voor Guy. Wel beschouwd is Guy een grotere griezel dan het oudere echtpaar bij elkaar opgeteld.

    Vergeleken met Guy is Rosemary veel sympathieker. Toch kruipt het bloed ook bij haar waar het niet gaan kan. Nadat ze van de eerste schrik is bekomen nodigt de man van het oudere echtpaar haar uit om de baby te wiegen. "Je probeert mij te verleiden om voor zijn moeder te spelen" zegt Rosemary. "Ben je dat dan niet?" is zijn reactie, waarop Rosemary het kind begint te wiegen. Moederliefde is toch een vreemd iets. Ik moest denken aan een citaat uit "The conversation" (Francis Ford Coppola, 1974), waarin iemand kijkt naar een zwerver in een park en opmerkt: "Eens was hij iemands kleine jongen, eens had hij een moeder die om hem gaf". Het gaat hier om moederliefde aan het begin van een leven dat later, op dat moment nog niet te voorzien, fout zou lopen. Hier blijkt moederliefde zelfs aan het begin te kunnen staan van een leven dat later, volstrekt voorspelbaar, alleen maar aanleiding kan geven tot een hoop ellende. 

    Noot 1: De buitenkant van de "The Bramford building" is in werkelijkheid de buitenkant van de "Dakota building", een chique appartementencomplex aan de rand van Central Park. In plaats van een twijfelachtig verleden had het Dakota gebouw ten tijde van het maken van de film een twijfelachtige toekomst. Jaren later zou John Lennon in dit gebouw vermoord worden.

    Noot 2: "The omen" sluit overigens niet naadloos aan op het verhaal van "Rosemary's baby". In "The omen" wordt de zoon van de duivel immers geadopteerd omdat de moeder bij de bevalling is overleden. In "Rosemary's baby" blijft Rosemary in leven.

    DATUM: 15 augustus 2015

    EIGEN WAARDERING: 8

    Rosemary's Baby (1968) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters