Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1979: Manhattan (Woody Allen)

    DE REGISSEUR

    Woody Allen (1935) werd als Allen Koningsberg geboren in The Bronx en groeide op in Brooklyn. Hij houdt van zijn geboortestad en laat deze liefde in veel van zijn films doorklinken. Laat in zijn carrière is hij zijn geboortestad ook wel eens ontrouw, zoals in: "Matchpoint" (Londen, 2005), "Vicky Cristina Barcelona" (Barcelona, 2008) en "Midnight in Paris" (Parijs, 2011).

    Zijn eerste films ( "Bananas" uit 1971 en "Sleeper" uit 1973) zijn een aaneenschakeling van grappen. Zijn "roots" als stand up comedian zijn in deze films nog goed te herkennen. Pas aan het eind van het decennium worden deze grappen voorzien van een serieuze achtergrond in "Annie Hall" (1977) en "Manhattan" (1979). In deze films komen de typische "Woody Allen" personages (chaotische twijfelaars met een obsessie voor Freud) tot volle wasdom. Gezien de belangrijke rol die psychologie in zijn films speelt is de bewondering van Allen voor Ingmar Bergman wel te plaatsen. In plaats van twijfel aan God (Bergman), is er bij Allen vaak sprake van twijfel door Freud.

    Ondanks het feit dat er nog vele films zouden volgen, worden heden ten dage "Annie Hall" en "Manhattan" nog steeds gezien als de hoogtepunten in het oeuvre van Allen. Ook in de tweede helft van de jaren '80 levert Allen enkele succesvolle films af ("Hannah and her sisters" (1986), "Crimes and misdemeanors" (1989)), maar de productie van toppers valt in de jaren '90 wat stil. Pas in het nieuwe millennium laat Allen weer van zich horen, waarbij hij (zoals boven reeds aangegeven) zijn biotoop New York verlaat en enkele Europese steden verkent.

    HET VERHAAL

    Aan het begin van de film maken we kennis met Isaac (42 jaar en reeds tweemaal gescheiden, gespeeld door Woody Allen), Tracy (de 17 jarige vriendin van Isaac, gespeeld door Mariel Hemingway), Yale (de vriend van Isaac, gespeeld door Michael Murphy) en Emily (de vrouw van Yale, gespeeld door Anne Byrne Hoffman). De vier zitten wat te drinken in een bar. De mannen zijn in een diepzinnig gesprek gewikkeld over het wezen van kunst, terwijl Emily Tracy in vertrouwen meedeelt dat ze dat al 20 jaar doen. Op weg naar huis is het Yale die Isaac in vertrouwen neemt en hem vertelt dat hij een maîtresse heeft (Mary gespeeld door Diane Keaton), en erg omhoog zit met de situatie.

    In de rest van de film speelt zich een amoureuze carrousel af tussen Yale, Mary, Isaac en Tracy. In een poging om zijn huwelijk te redden koppelt Yale Mary aan Isaac. Isaac stoot daarop Tracy van zich af met als argument dat het leeftijdsverschil tussen hen veel te groot is en dat ze de kans van een stage in Londen vooral moet grijpen. Als Yale en Mary tot de conclusie komen dat het toch serieuzer tussen hen was dan ze in eerste instantie dachten heeft Isaac spijt en tracht Tracy, die op het punt staat om naar het vliegveld te vertrekken, op andere gedachten te brengen. Te laat.

    Tussendoor heeft Isaac ook nog het nodige te stellen met zijn ex Jill (een nog jonge Meryl Streep), een journaliste die bezig is met een boek over hun stukgelopen relatie. 

    COMMENTAAR

    De film open met een lofzang op New York (zie clip). Het idee om het dagelijkse stadsleven tot het middelpunt van een film te maken is niet nieuw. Walther Ruttmann portretteerde reeds in 1927 het dagelijks leven in Berlijn in zijn "Berlin, die sinfonie der grosstadt". Het dagelijks leven in New York speelt een grote rol in "The naked city" (1948) van Jules Dassin. In deze film wordt herhaaldelijk benadrukt dat het verhaal van de film slechts het verhaal van één New Yorker is, en dat zich dagelijks duizenden verhalen in deze stad afspelen. Hoewel dus zeker niet nieuw, maakt dit de opening van "Manhattan" niet minder indrukwekkend. Onder begeleiding van de "Rhapsody in blue" van Gershwin wordt het stadsleven in New York in oogstrelende zwart-wit beelden getoond. Onderwijl doet Isaac verwoede pogingen de openingszin van zijn roman over de stad te formuleren, wat hem niet echt wil lukken. Deze verwarde openingsmonoloog doet enigszins denken aan de minstens zo verwarrende introductie van "The dude" in "The big Lebowski" (Joel en Ethan Coen, 1998). Wat pleit voor de liefde van Allen voor zijn stad, was het feit dat hij New York zo mooi weet te presenteren, terwijl de stad er eind jaren '70 helemaal niet zo florissant voor stond. Ed Koch was in 1978 als burgemeester aangetreden en het zou drie sterke burgemeesters (Ed Koch, Rudolph Giuliani en Michael Bloomberg) vergen om de stad er weer bovenop te krijgen. Martin Scorsese schetst in "Taxi driver" (1976) dan ook een heel ander beeld van het New York rondom het einde van de jaren '70.        

    Tegen de achtergrond van New York speelt zich een relatiecomedy af die bevolkt wordt door typische Allen personages, zoals reeds beschreven in de inleidende opmerkingen over de regisseur. Centraal staat hierin de wat nerd achtige Isaac, die graag een vrouw wil versieren en wel weet dat hij het daarbij niet van zijn uiterlijk maar vooral van zijn babbel moet hebben. In "Manhattan" heeft Isaac een relatie met de veel jongere Tracy (afbeelding 1). Dit lijkt te wijzen in de richting van een "Lolita-thema", ware het niet dat Isaac Tracy er voortdurend op wijst dat ze hem niet te serieus moet nemen. Hij is maar een generale repetitie voor als ze straks een vriendje van haar eigen leeftijd krijgt. Natuurlijk moet ze die kans op een buitenlandse stage pakken, ze zou er later spijt van krijgen als ze het niet deed.

    Ik had het al over het feit dat niet zijn uiterlijk, maar zijn babbel het belangrijkste wapen van Isaac is in het amoureuze strijdgewoel. Het is dan ook heel belangrijk voor hem om een artistiek en intellectueel imago hoog te houden. Zijn baan als tekstschrijver voor een televisieshow (hoe succesvol ook) past in zijn beleving niet in dit plaatje. Hij zal en moet een serieuze roman op zijn conto hebben staan. In de openings-scene (zie clip) is hij dan ook aan het worstelen met de openingszin van deze roman. Ook de quasi diepzinnige discussie over het wezen van de kunst moeten we in dit kader zien. Een discussie over dezelfde vraag speelt ook een belangrijke rol in "Death in Venice" (Visconti, 1972). Waar echter Visconti zijn personages heel serieus neemt, presenteert Allen de discussie met een glimlach. Terwijl de heren vol vuur aan het discussiëren zijn, knipogen de dames tegen elkaar. 

    Ik noemde de discussie over het wezen van de kunst quasi diepzinnig. Zo kunnen ook de waarschuwingen aan Tracy om haar jeugd niet te verdoen met een oude man, als quasi onbaatzuchtig worden gekenschetst. Deze waarschuwingen worden namelijk vooral geuit op een moment dat Isaac denkt dat het wel wat kan worden tussen hem en Mary (afbeelding 2). Het is dus niet zonder eigenbelang dat hij er op aandringt dat Tracy wat meer naar de achtergrond verdwijnt. Na de breuk met Mary, denkt Isaac er op eens heel anders over. Ik noem het gedrag van Isaac quasi onbaatzuchtig en niet hypocriet. Zelfs aan het einde, als hij Tracy probeert tegen te houden om naar het vliegveld te gaan, heb je niet het idee dat daar een gladde prater staat die anderen manipuleert. Zijn frases mogen hol zijn, hij bedot zichzelf net zoveel als de anderen. Ergens zegt hij: "When it comes to relationships with women, I'm the winner of the August Strindberg Award". Wat bedoeld hij daar precies mee? Het antwoord is waarschijnlijk dat hij het zelf ook niet precies weet, het klinkt wel lekker!          

    DATUM: 2 oktober 2015

    EIGEN WAARDERING: 7

    Manhattan (1979) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters