Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1953: Ugetsu Monogatari (Kenji Mizoguchi)

    REGISSEUR

    Voor een inleiding op het werk van Kenji Mizoguchi, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Het verhaal speelt zich af in het Japan van de 16e eeuw, dat geteisterd werd door onrust en strijd tussen rivaliserende landheren. Centraal staan de broers Genjuro en Tobei en hun vrouwen Miyagi en Ohama. De beiden mannen zijn ambitieus en willen hogerop, resp. als succesvolle handelaar in aardewerk en als samoerai. De beide vrouwen, en dan vooral Miyagi, zijn meer geïnteresseerd in een rustig (voor zover mogelijk in die tijd) gezinsleven.

    Als de beide koppels per boot naar de grote stad gaan (afbeelding 1) om hun waar te verkopen, komen ze een tegenligger tegen waarin een ernstig gewonde, stervende man ligt. Deze waarschuwt ze voor plunderende soldaten in de grote stad, die het op alles (maar vooral op vrouwen) hebben gemunt. Dit is reden voor Miyagi om samen met haar zoontje terug te gaan.

    De drie anderen gaan toch naar de grote stad, waar hun aardewerk grif aftrek vindt. Halverwege de verkoop gaat Tobei er met zijn aandeel in de winst van door, om zich een wapenuitrusting aan te schaffen en zijn droom tot werkelijkheid te maken. Zijn vrouw Ohama rent hem achterna, maar verliest hem in de mensenmenigte uit het oog. Door meer geluk dan wijsheid weet Tobei in de militaire hiërarchie op te klimmen tot commandant. Als hij op een gegeven moment met zijn manschappen stopt om te verpozen bij een herberg, komt hij Ohama weer tegen die geisha is geworden om in leven te blijven.

    Ondertussen heeft Genjuro er een goede klant bijgekregen in de vorm van Lady Wakasa. Zij plaatst een grote bestelling en vraagt of Genjuro deze bij haar thuis kan afleveren. Eenmaal daar wordt Genjuro door haar verleid. Genjuro heeft het geluk op straat een boeddhistische monnik tegen het lijf te lopen die hem verteld dat Lady Wakasa in werkelijkheid al lang dood is, en dat hij te maken heeft met een geestverschijning die hem aan zich probeert te binden. Met behulp van door de monnik op zijn lijf geschilderde boeddhistische spreuken (afbeelding 2) weet Genjuri uit de netten van Lady Wakasa te ontsnappen en keert terug naar zijn gezin. Zijn hut is zwaar beschadigd door de oorlog, maar gelukkig lijken zijn vrouw, die met het eten op hem wacht, en zijn zoontje ongedeerd.

    De volgende dag blijkt hij in zijn hut te zijn verwelkomt door de geest van zijn vrouw, die in werkelijkheid door rondzwervende militairen is vermoord. In de laatste beelden van de film zien we de alleenstaande vader weer aan het pottenbakken, terwijl de geest van zijn vrouw als een "voice over" commentaar levert.

    COMMENTAAR

    Ik sloot het commentaar bij "Miss Oyu" (Mizoguchi, 1951) af met de woorden dat Mizoguchi in deze periode films voor de studio (commercieel) afwisselde met zijn eigen projecten (artistiek) en dat "Miss Oyu" een film voor de studio was. "Ugetsu Monogatari" daarentegen was een film die de regisseur zelf al geruime tijd op zijn verlanglijstje had. Het is zonder twijfel zijn meest bekende film. Of het ook zijn beste film is, is een kwestie van smaak, ook "Sansho the Bailiff" (1954) komt wat mij betreft in aanmerking voor deze titel.

    In de films van Mizoguchi zijn vrouwen vaak het slachtoffer in een maatschappij die door mannen overheerst wordt, zo ook in "Ugetsu Monogatari". Het zijn de mannen die verblind door ambitie de gekke dingen doen, het zijn de vrouwen die de klappen krijgen. Hier moet wel bij worden gezegd dat de ambitie van de mannen in eerste instantie is ingegeven door de wens hun vrouwen in de watten te leggen. Na de eerste geslaagde handelsmissie heeft Genjuro een mooie kimono voor zijn vrouw meegenomen. In alle euforie gaat de opmerking van zijn vrouw dat ze niet zozeer blij is met de kimono als wel met het feit dat ze hem zo gelukkig ziet het ene oor in en het andere oor uit. Pas tegen het eind van de film drinkt de importantie van deze woorden in zijn volle omvang tot Genjuro door. Wat dat betreft is de moraal van het verhaal (een vader werkt zich uit de naad opdat het zijn gezin aan niets zal ontbreken, terwijl het zijn gezin door dat overwerk juist aan van alles ontbreekt) nog onverkort actueel.

    Het is echter niet (alleen) de moraal die deze film steeds hoog in de lijstjes van "beste films aller tijden" doet eindigen. Meesterlijk is de wijze waarop Mizoguchi de realistische en de bovennatuurlijke elementen van de film in elkaar weet te vlechten. Bij de bovennatuurlijke scenes hoeft men daarbij echt niet alleen te denken aan de "spookscenes". Neem bijvoorbeeld de "bootscene". Binnen deze ene scene wisselen realistische en bovennatuurlijke passages elkaar af. Zie de bijgevoegde clip.

    - 0:00 - 0:56: Bovennatuurlijk. Een boot doemt op uit de mist. Omaha zingt een eeuwenoude hymne.
    - 0:56 - 1:45: Realistisch. De opvarenden van de boot komen in beeld. Zij bespreken het bezoek aan de stad.
    - 1:45 - 2:32: Bovennatuurlijk: Het perspectief zoomt weer uit naar de boot als geheel. Een tegenligger komt in beeld. Zou het een spookschip zijn?
    - 2:32 - 4:35: Realistisch. Het is geen spookschip. Het schip is overvallen en de overlevende opvarende waarschuwt. Er wordt overlegd hoe te reageren op deze waarschuwing.
    - 4:35 - 4:50: Bovennatuurlijk. Het schip verdwijnt weer in de mist, net zoals het gekomen is.

    Merk op dat gedurende de hele clip een zacht tromgeroffel, als een soort onweer in de verte, te horen is. Op deze manier wordt de oorlogssituatie, ook als deze even niet in beeld is, in de gedachten van de kijker levend gehouden.

    Ik heb me lang afgevraagd of er een verband bestaat tussen de moraal van het verhaal en de bovennatuurlijke elementen, of dat deze los van elkaar staan. Ik zie toch wel enig verband. Zoals reeds opgemerkt was de geldhonger van Genjuro in eerste instantie ingegeven door de zorg voor zijn gezin. Zijn gezin raakt echter uit beeld in de spookwereld van Lady Wakasa.

    Net zoals het "ziekteproces" in twee stappen gaat (waarvan één (de geldhonger) binnen de realistische wereld en één (het vergeten van zijn gezin) binnen de bovennatuurlijke wereld), verloopt ook de "genezing" in twee stappen. Eerst komt, dankzij de boeddhistische monnik, zijn gezin weer in beeld. Het verhaal blijft, getuige de geestverschijning van zijn inmiddels overleden vrouw, echter in bovennatuurlijke sferen. Pas bij de ontdekking van de dood van zijn vrouw geneest Genjuro ook van zijn geldhonger. Het verhaal speelt zich dan weer af binnen de realistische wereld.

    Dit laatste is overigens niet helemaal waar want het "voice over" commentaar van de overleden vrouw suggereert dat de wereld van de doden als een soort parallel universum naast de wereld van de levenden bestaat. Een wereld van de doden die overigens niet, zoals in Westerse horror gebruikelijk is, per definitie vijandig staat tegenover de wereld van de levenden en uit is op wraak (noot 1). In tegendeel zou je bijna zeggen. Aan het eind van de film verzucht de geest van Miyaki dat Genjuro nu de man is zoals ze zich altijd graag gewenst had, maar ja "that's life".

    Noot 1: Ook Lady Wasaka is goed beschouwd geen "evil spirit" die uit is op wraak. Zij is jong overleden en probeert nu, als geest, nog wat van de geneugten van het leven mee te pikken die haar in het "echte" leven ontzegd zijn.      

    DATUM: 8 december 2015

    EIGEN WAARDERING: 8

    Ugetsu monogatari (1953) on IMDb


    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters