Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2015: Der staat gegen Fritz Bauer (Lars Kraume)

    DE REGISSEUR

    Lars Kraume (1973) werd geboren in Italië, maar genoot zijn opleiding in Duitsland. Hij werkte vooral voor de televisie (afleveringen voor Tatort), maar maakte ook al enkele speelfilms.

    HET VERHAAL

    Fritz Bauer is een openbaar aanklager die zeer gemotiveerd is om oorlogsmisdadigers uit de Tweede Wereldoorlog voor het gerecht te brengen. Zijn collega's op het Ministerie van Justitie werken echter eerder tegen dan mee. Als hij op een gegeven moment Adolf Eichmann op het spoor komt, vertrouwt hij zijn arrestatie niet toe aan de Duitse politie en tipt de Isrealische geheime dienst de Mossad. De rest is geschiedenis.

    COMMENTAAR

    Er verschijnen de laatste tijd veel films over Duitsland, en dan met name over de periode vlak na de Tweede Wereldoorlog. Ik noem "Lore" (2012, Cate Shortland), "Im labyrinth des schweigens" (2014, Giulio Ricciarelli) en nu dus "Der staat gegen Fritz Bauer". Veel films over Duitsland, maar niet door Duitse regisseurs. "Lore" is van een Australische regisseuse en "Im labyrinth des schweigens" is van een Italiaan. Pas "Der staat gegen Fritz Bauer" is van een Duitse regisseur, al is hij dan geboren in Italië.

    Met name de relatie met "Im labyrinth des schweigens" is interessant. In wezen is "Der staat gegen Fritz Bauer" namelijk een prequel tot deze film. Eind jaren '50 hield Fritz Bauer zich bezig met het dossier Eichmann. De voorbereiding van het proces tegen de leiding van kamp Auschwitz (waarover "Im labyrinth des schweigens" gaat) vond in de eerste helft van de jaren '60 plaats. Daarvoor zat, vlak na afloop van de oorlog, nog het Neurenberger proces tegen de kopstukken van het Derde Rijk. Dit werd echter gehouden onder regie van de geallieerden.

    Het personage Fritz Bauer speelt ook een rol in "Im Labyrinth des schweigens". Hij is de baas / mentor van de jonge jurist Johann Radmann. Johann Radmann is de hoofdpersoon van de film en hij doet het merendeel van het uitvoerende werk bij de voorbereiding van het Auschwitz proces. De taakverdeling in de film doet  de werkelijkheid een beetje geweld aan, maar in "Der staat gegen Fritz Bauer" is Fritz Bauer dan zelf de hoofdpersoon.

    Daarmee is tevens een belangrijk accentverschil tussen de twee films gegeven. "Im labyrinth des schweigens" gaat over een wat naïeve jongeling die volkomen verrast wordt door de muur van stilzwijgen waar hij op stuit. "Der staat gegen Fritz Bauer" gaat over een oude rot in het vak, die allerminst terugschrikt voor een beetje tegenwerking. Zijn motivatie haalt hij uit het verleden, toen hij met zijn socialistische kameraden nog geloofde in de Weimar republiek. Hij is het aan zijn kameraden die de oorlog niet hebben overleefd verplicht de nationaal socialisten, die de Weimar republiek kapot hebben gemaakt, voor het gerecht te brengen. En dus bijt het zich als een onverzettelijke brombeer vast in zijn dossiers. Burghart Klaussner (ook bekend van "Das weisse band" (2009, Michael Haneke)) zet deze eigenwijze oude man op een voortreffelijke manier neer op een wijze die mij een beetje deed denken aan de toch wel sympathieke chagrijn Jack Frost uit "A touch of Frost".

    Niet alleen de hoofdpersoon is verschillend in de twee films. Ook de omgeving waarmee de hoofdpersoon te maken heeft, is anders qua sfeer. In "Im labyrinth des schweigens" is het ontkennen van de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog vooral passief. Men wordt niet graag herinnerd aan deze zwarte bladzijde in de geschiedenis, en kijkt liever naar de toekomst. In "Der staat gegen Fritz Bauer" is veel meer sprake van een actief doofpottenbeleid. Het is misschien nog net geen complotverhaal à la "Geheim dossier Odessa" (noot 1) van Frederich Forsyth, maar dat Fritz Bauer de eigen ambtenaren (terecht) niet vertrouwd zegt genoeg. Gezien de energie die Fritz Bauer steekt in het omzeilen van de tegenwerking had de titel van de film ook "Fritz Bauer gegen der staat" kunnen luiden (noot 2).

    Tegenover zijn collega's is Fritz Bauer een driedubbele buitenstaander. Hij is jood, socialist en homosexueel. De eerste twee zaken spelen op de achtergrond, ook na de Tweede Wereldoorlog, nog steeds een rol. Zo benadrukt Fritz zijn joodse wortels zo min mogelijk, omdat zijn gedrevenheid anders zeker als wraakzucht zal worden gezien. Zijn sexuele geaardheid wordt hem meer openlijk tegengeworpen. Net als in "Im labyrinth des schweigens" vond de regisseur het nodig het verhaal te verlevendigen met een romantisch / sexueel getint nevenplot. Wat mij betreft had dat niet gehoeven.

    Mede door toedoen van Fritz Bauer heeft Duitsland uiteindelijk zijn verleden onder ogen gezien. Tot op dag van vandaag houden Duitse regeringsleiders, die inmiddels allemaal geboren en getogen zijn in de periode na de oorlog, rekening met dit verleden. Nog steeds is er in Duitsland een zekere schroom te bespeuren om de ontegenzeggelijk aanwezige economische macht om te zetten in politieke macht.

    Noot 1: In "Geheim dossier Odessa" staat Odessa voor "Organisation der ehemalige SS angehörigen", een organisatie die kopstukken uit Nazi Duitsland helpt onder een nieuwe naam een nieuw leven te beginnen.

    Noot 2: Overigens zit de tegenwerking niet alleen bij de Duitse staat. De Koude oorlog is inmiddels begonnen, en dit heeft geleid tot verschuivende prioriteiten binnen het Amerikaanse buitenlandse beleid. Stabiliteit binnen West Duitsland is inmiddels belangrijker dan het opsporen van oorlogsmisdadigers. Wie weet met wat voor onthullingen die oorlogsmisdadigers komen tijdens hun proces en wat voor gevolgen dat kan hebben voor leden van het kabinet Adenauer?

    Wat ik tijdens het bekijken van de film niet begreep was waarom bovenstaande redenering vooral pleitte tegen een proces in Duitsland. Eichmann kan in Israel toch net zo goed komen met belastende verklaringen?

    DATUM: 13 mei 2016

    EIGEN WAARDERING: 7

     

       

    Der Staat gegen Fritz Bauer (2015) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters