Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1984: Kaos (gebr Taviani)

    DE REGISSEURS

    Voor een inleiding op het werk van de gebroeders Taviani, zie het openingsartikel van de aan hen gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    De film "Kaos" vertelt 4 korte verhalen van nobelprijswinnaar Luigi Pirandello. Hierna sluit de film af met een epiloog waarin  Pirandello de hoofdpersoon is.

    In "De andere zoon" blijft een moeder hopen op een teken van leven van haar naar Amerika geëmigreerde zoons. De op Sicilië achtergebleven zoon keurt ze, ondanks zijn pogingen tot toenadering, geen blik waardig. Aan het eind van het verhaal blijkt dat deze zoon verwekt is tijdens een verkrachting.

    In "Maanziekte" blijkt de man van een pas getrouwd paar tijdens volle maan aan een soort toevallen te leiden. Zijn jonge vrouw schrikt daar de eerste keer geweldig van. Als ze haar moeder om raad vraagt, komt deze met een snood plan. Tijdens volle maan zal de man de nacht in de buitenlucht doorbrengen. De vrouw zal een mannelijke bewaker krijgen. Laat dat nou precies de jeugdliefde van de vrouw zijn, aan wie de ouders wegens zijn geringe vermogen geen toestemming hebben gegeven om hun dochter te huwen. De dochter ziet deze mogelijkheid om haar liefde alsnog te consumeren wel zitten (afbeelding 1), maar de minaar krijgt op het laatste moment medelijden met de wettige echtgenoot.

    In "De kruik" snuivelt een gigantische aardewerken kruik, juist op het moment dat de olijvenoogst in volle gang is. Er is maar één vakman die de kruik zodanig kan lijmen dat er alsnog olijfolie in opgeslagen kan worden. Deze man repareert de kruik van binnenuit, maar denkt daarbij niet aan zijn bochel. Na afloop van de reparatie zit hij muurvast gevangen in de kruik.

    In "Requiem" heeft een groep landarbeiders zich jaren geleden illegaal gevestigd in de buitengewesten van het grondbezit van de baron. Deze is er niet in geslaagd ze van zijn landgoed af te zetten, maar betwist ze wel het recht op een eigen begraafplaats. Als de padre familias van de groep zijn einde voelt nadere lopen de spanningen op.

    In "Epiloog" keert de schrijver terug naar zijn geboortedorp op Sicilië (afbeelding 2), om een gesprek te hebben met de geest van zijn overleden moeder.

    COMMENTAAR

    "KAOS" wordt gerekend tot de betere (zo niet de beste) films van de gebroeders Taviani. Het Siciliaanse landschap is in deze film even schitterend als in "Il gattopardo" (1963, Luchino Visconti). Met name het bergdorp waarvan we tussen de verhalen door steeds een helicopterview krijgen te zien, is werkelijk betoverend. Tegelijkertijd is het landschap echter droger, stoffiger en harder dan in de genoemde film van Visconti. De hardheid van het landschap past daarbij naadloos in de hardheid van het bestaan. "KAOS" gaat niet, zoals "Il gattopardo" over de ene elite die de anders afwisselt. In "KAOS" speelt op de achtergrond van diverse verhalen steeds de strijd van de arme boer / pachter met de grootgrondbezitter een rol. In 1998 hebben de gebroeders Taviani met "Tu ridi" nogmaals een film gemaakt rondom een aantal korte verhalen van Luigi Pirandello. Zoals bij de meeste vervolgfilms kon ook deze nieuwe poging het origineel niet evenaren.

    Alle verhalen in de film (behalve, zoals gezegd, de epiloog) zijn gebaseerd op het werk van Pirandello. Is de schrijver de enige rode draad tussen deze verhalen, of is er ook inhoudelijk een thema te ontwaren? Laten we kijken of de titel een hint geeft. De titel "KAOS" verwijst in de eerste plaats naar Cavusu, het Siciliaans geboortedorp van Pirandello. Ook hier komen we dus weer uit bij de schrijver als enig verbindend element.

    "KAOS" verwijst echter tevens naar het Griekse "chaos" (Cavusu is een verbastering van dit Griekse woord). "Chaos" staat  voor de toestand die heerste voordat de Goden de wereld geschapen hadden. Ons woord chaos (een ongeordende en ongecontroleerde toestand) is daar later van afgeleid. Hoe interessant deze woordgeschiedenis ook moge zijn, heel veel dichter bij de thematiek van de film bracht zij mij niet. Toch is de film naar mijn mening meer dan vijf losse verhalen.

    De eerste twee verhalen ("De andere zoon" en "Maanziekte") gaan over liefde en trouw, en vooral over het feit dat deze zich niet laten dwingen. Zowel de andere zoon als de wettige echtgenoot hebben zowat alles over voor hun moeder resp. hun vrouw. Afwijzing resp. overspel is hun loon. Ondanks dat is er niet echt sprake van een good guy / bad girl verhaal. Zowel de moeder als de vrouw hebben hun reden om de liefde niet te beantwoorden. Misschien niet 100% rationeel (wat kan iemand er nu aan doen dat hij door een verkrachting verwekt is, hij is de dader toch niet), maar wel begrijpelijk.

    De laatste twee verhalen ("Requiem" en "Epiloog") staan duidelijk in het teken van de vergankelijkheid van het leven. In "Requiem" staat de padre familias nog net aan de ene kant van de scheidslijn, de moeder in "Epiloog" heeft deze grens enige tijd geleden overschreden ("mijn lichaam was in verval, de dood moest wel op bezoek komen"). Echter ook de schrijver zelf heeft in de epiloog een leeftijd bereikt waarbij hij steeds vaker terugkijkt naar het verleden. Wat dat betreft deed de sfeer van deze epiloog erg denken aan "Wilde aardbeien" (1957, Ingmar Bergman).

    "De kruik" is het komisch intermezzo tussen deze twee "blokken" in. Dit intermezzo helt wat mij betreft een beetje over naar het laatste blok. Grootgrondbezitter Don Lollo is zich er van bewust dat het grootste deel van zijn leven achter hem ligt en deze gedachte maakt hem soms wat obstinaat. Als een jongste bediende langsloopt kan hij het niet nalaten om op te merken: "Bezit geen rooie cent, maar toch zal hij mij dik overleven" (alsof geld recht geeft op een lang leven). Hij wordt helemaal met zijn neus op de feiten gedrukt als er aan het einde van het verhaal een nachtelijk feest ontstaat rondom de ambachtsman die gevangen zit in de kruik (Don Lollo kan het niet over zijn hart verkrijgen de kruik opnieuw te breken). Als Don Lollo wakker wordt merkt hij dat zijn jonge minnares het bed verlaten heeft om mee te doen aan het feest. Eenzaam ligt hij daar in zijn bed, buitengesloten op zijn eigen landgoed. Een mooie scene.

    De gebroeders Taviani waren van oudsher links georienteerd. Hun debuutfilm "Un uomo da bruciare (a man for burning)" uit 1962 gaat over een man die terugkeert naar Sicilië en daar de boeren probeert te bewegen in opstand te komen tegen hun onderdrukkers. Aan het begin van deze recensie vergeleek ik "KAOS" met "Il gattopardo" en had het ook over de tegenstelling kleine boeren versus grootgrondbezitters die een rol zou spelen. Deze rol is echter verschoven van de centrale verhaallijn (in "Un uomo da bruciare") naar de achtergrond waartegen het verhaal zich afspeelt. Het meest duidelijk is dat in "De kruik" en "Requiem" (in deze verhalen spelen de grootgrondbezitters een essentiële rol), maar ook in "De andere zoon" (waarom emigreert iedereen en masse?) en "Maanziekte" (je dochter uithuwelijken aan de man die haar kan onderhouden, niet aan de man waarvan ze houdt) is de armoede van de kleine boeren op de achtergrond voelbaar. In de verhalen zelf ligt echter veel meer de nadruk op de immateriële, niet economische zaken van het leven. Een gruwel voor de rechtgeaarde comunist, maar een zegen voor de filmliefhebber.

    DATUM: 6 augustus 2016

    EIGEN WAARDERING: 9 

    Kaos (1984) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters