Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1929: Die buchse der Pandora (Georg Wilhelm Pabst)

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van Georg Wilhelm Pabst, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Loulou is een jonge vrouw, die menig man het hoofd op hol brengt. Onder deze mannen bevinden zich ook vader en zoon Schön. De bruiloft van Loulou met vader Schön loopt geheel uit de hand, zelfs zozeer dat de vader bij een ongelukkig schietincident om het leven komt.

    Loulou krijgt de schuld van dit incident, en wordt door de rechtbank veroordeeld tot 5 jaar gevangenis. Zij weet echter te ontsnappen en vlucht naar Londen. Daar brengt ze haar dagen door op een kamertje drie hoog achter en wordt uiteindelijk het slachtoffer van Jack the Ripper.

    COMMENTAAR

    "Die buchse der Pandora" ademt de sfeer van de roaring twenties in Duitsland. Waren de flirtpartijen in "Menschen am Sonntag" (1930) nog redelijk onschuldig van aard, hier gaan ze een stuk verder. Eigenlijk zou "Die buchse der Pandora" ook "Menschen am Samstagabend" kunnen heten.

    Louise Brooks (1906 - 1985) is de perfecte Loulou voor deze film. In Amerika was ze via het beroemde variététheater van de Ziegfeld follies bij de film terecht gekomen. Daarin speelde ze regelmatig de rol van losbandige vrouw, zoals de titel "A girl in every port" (1928, Howard Hawks) al enigszins aangeeft. Haar rol in "The canary murder case" (1929, Malcolm McClair & Frank Tuttle) ging volgens de toenmalige opvattingen in de Amerikaanse filmindustrie te ver, en zij belandde op de zwarte lijst. Van deze lijst werd ze gered door Pabst, met wie ze in Europa haar twee bekendste films maakte: "Die buchse der Pandora" (1929) en "Tagebuch einer verlorenen" (1929). De Europese carrière van Louise Brooks was echter van korte duur en in het begin van de jaren '30 verdween ze in de anonimiteit. Daar kwam ze pas uit toen ze in het begin van de jaren '50 werd herontdekt door de redactie van het Franse filmtijdschrift "Cahiers du cinema".

    Louise Brooks stond model voor de zelfbewuste vrouw die in het Amerika van die tijd ook wel werd aangeduid als "the flapper girl". Deze vrouwen waren van mening dat op gebieden als roken, drinken, autorijden maar ook sexualiteit voor vrouwen geen andere normen dienden te gelden dan voor mannen. Qua uiterlijk waren ze vaak te herkennen aan een bobkapsel, een kapsel waarin het haar ongeveer ter hoogte van de kaaklijn recht wordt afgeknipt, zodat de nek zichtbaar blijft. In hoeverre Louise daadwerkelijk voldeed aan alle kenmerken van een "flapper" weet ik niet, maar qua kapsel hoorde ze er in elk geval helemaal bij.

    In Duitsland was er wat irritatie dat de rol van "onze Loulou" gegund was aan een Amerikaane actrice. Wat was er mis met Marlene Dietrich? Loulou is inderdaad afkomstig uit het werk van de  Duitse auteur Frank Wedekind. Zij speelt een rol in zijn toneelstukken "Erdgeist" (1895) en "Die buchse der Pandora" (1904). De sfeer van de "roaring twenties", waar de film uitdrukking aan geeft, bleef echter niet beperkt tot deze kant van de Atlantische oceaan. Bovendien, was het met al dat Europese talent dat richting Hollywood vertrok (een stroom die een paar jaar later, met het aan de macht komen van Hitler, in omvang nog zou toenemen) ook niet eens leuk dat iemand de andere kant op kwam? Hoe het ook zei, ook in de moderne tijd hebben de Wedekind adaptaties zich niet beperkt tot het Duitse taalgebied. Denk aan de Francaise Lucile Hadzhihalilovic die de novelle "Mine-haha, or on the bodily education of young girls" ten grondslag legde aan haar film "Innocence" (2004). Of wat te denken van het album "Lulu" dat Lou Reed in 2011 opnam in samenwerking met Metallica?

    De meningen lopen uiteen over de vraag of Loulou in haar omgang met mannen vooral naïef danwel manipulatief is. Sommigen gaan uit van het eerste en stellen dat de echte "femme fatale" haar entree in de filmwereld pas maakt met de "film noir" uit de jaren '40. De titel van de film lijkt hier ook beetje naar te verwijzen. De doos van Pandora is toch de Griekse versie van Eva en de appel. En zowel Pandora als Eva worden vooral door naïeve nieuwsgierigheid gedreven als ze de doos openen c.q. van de appel eten. Als ik echter kijk naar de berekenende glimlach op het moment dat Loulou zich in een compromiterende pose met vader Schön heeft laten betrappen door diens verloofde (afbeelding 2), geloof ik hier  helemaal niets van. Voor mij is Loulou het oudere zusje van Lolita (Vladimir Nabokov) en geen nakomeling van Pandora of Eva.

    In deze recensie hebben we het erg veel gehad over Louise Brooks en nog erg weinig over Pabst. Dat is niet zonder reden, het is Louise Brooks die de film maakt. Roger Ebert stelt terecht dat zij er tussen haar medespelers erg modern uitziet. Het is net, nog steeds volgens Roger Ebert, of zij  naderhand is ingemonteerd. Denken we Louise Brooks weg, dan blijft er weinig van de film over (noot 1). De film is aan de lange kant en is voorzien van een veilig einde (noot 2). De problematiek van vader en zoon die verliefd worden op dezelfde vrouw komt heel wat genuanceerder aan de orde in "Vredens dag" (1943, Carl Theodor Dreyer). Op de IMDB worden de films die Pabst maakte met Louise Brooks tot het hoogtepunt van zijn oeuvre gerekend, en inderdaad was de herontdekking van Brooks ook een beetje de herontdekking van Pabst. Voor wat betreft "Die buchse der Pandora" deel ik deze mening in elk geval niet.

     

    Noot 1: Dit is misschien niet helemaal eerlijk tegenover de regisseur. Een goede casting is immers ook zijn verdienste. Pabst had een naam op te houden als het gaat om het casten van actrices. In "Die freudlose gasse" (1925) had hij bijvoorbeeld de Scandinavische talenten Asta Nielsen en Greta Garbo gecast.

    Noot 2: De hoofdregel van een "happy end" gold in het studio systeem niet als er sprake was van misdadigers of onafhankelijke vrouwen. Zij mochten niet ongestraft wegkomen met hun gedrag, de laatstgenoemden misschien nog wel minder dan de eerstgenoemden. Vandaar dat ik de dood van Loulou aan het einde van de film een velig einde noem. Dit einde is weliswaar letterlijk ontleend aan het stuk van Wedekind, maar is de crux van een gedurfde verfilming nou juist niet dat de regisseur durft af te wijken van het origineel?

    DATUM: 7 oktober 2016

    EIGEN WAARDERING: 6

    Die Büchse der Pandora (1929) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters