Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1933: Extase (Gustav Machaty) (Tsjechoslowakije)

    DE REGISSEUR

    Gustav Machaty (1901 - 1963) werd geboren in Praag, destijds nog Oostenrijk-Hongarije. Hij begon zijn filmcarrière als begeleidend pianist bij stomme films en rolde via acteur in de regisseursstoel. Hij leerde dit vak van D.W. Griffith en Erich von Stroheim. Gegeven deze leermeesters is zijn oeuvre eigenlijk maar povertjes gebleven. Het meest bekend is Machaty geworden met de films "Erotikon" (1929) (noot 1) en "Extase" (1933). Films die vooral herinnerd worden vanwege de stof die ze deden opwaaien, en veel minder vanwege hun inhoudelijke kwaliteiten.

    HET VERHAAL

    Eva (Hedy Lamarr) heeft een ongelukkig huwelijk met de saaie en veel oudere Emil. Als ze de knappe Adam ontmoet, bezwijkt ze dan ook al snel voor zijn charmes. Ze verlaat Emil en samen met Adam ziet ze hun (gezamenlijke) toekomst met vertrouwen tegemoet. Als Emil echter zelfmoord pleegt voelt Eva zich zo schuldig dat ze (met een bezwaard gemoed) ook Adam verlaat.

    COMMENTAAR

    Over een vrouw die getrouwd is met een saaie, ongeïnteresseerde man zijn natuurlijk meer films gemaakt. "Eyes wide shut" (1999, Stanley Kubrick) en "Belle de Jour" (1967, Luis Bunuel) zijn de eerse films die bij mij boven komen, maar er zijn er vast meer te bedenken.

    Het is echter zeker niet het verhaal waaraan "Extase" haar faam ontleend. Het is vooral de voor die tijd revolutionaire openheid over sexualiteit waardoor de film nog niet in de vergetelheid is geraakt. Deze openheid komt vooral tot uitdrukking in twee scenes. In de eerste scene gaat Eva na het paardrijden zwemmen in een meertje. Ze kleed zich uit en legt haar kleren op haar paard. Als ze weer terugkomt is het paard er van door. In haar blootje zet Eva de achtervolging in, totdat ze (tot haar schrik) haar toekomstige vriend Adam tegenkomt met haar paard aan de teugels. Eva kan Adam niet uit haar gedachten zetten en gaat op een gegeven moment naar zijn huis. Daar beleefd ze samen met Adam (en dat is de tweede revolutionaire scene) een onstuimige liefdesnacht.

    Naar tegenwoordige maatstaven zijn deze twee scenes natuurlijk niets bijzonders. Tijdens de zwempartij is niets te zien (afbeelding 1), en tijdens de achtervolging in Eva kostuum zit er steeds struikgewas "in de weg" (afbeelding 2). Bovendien is het verhaal van een paard dat er van doorgaat met de kleren (wie legt ze daar dan ook neer?) wel beschouwd meer dan flauw. Tijdens de liefdesnacht tenslotte krijgen we alleen het gezicht van Eva te zien (zie poster). In 1933 wekte ze echter veel beroering en dwongen ze de nationale filmkeuringen in allerlei bochten. Scenes werden weggeknipt en voice overs werden toegevoegd. In de voice overs werd dan uitgelegd dat Eva inmiddels van haar eerste man gescheiden was en in het geniep (en niet zichtbaar in de film) met Adam getrouwd was.

    Heeft de film de liefhebber anno 2016 nog wat te bieden? Jazeker, er zijn diverse mooie beelden in de film te bewonderen. Onderstaand laat ik enkele van deze beelden de revue passeren, en vermeld tegelijkertijd de films waaraan ik moest denken. Ik loop hierbij chronologisch door de film heen:

    - Eva zit zich, met haar eerste (saaie) man te vervelen aan een tafeltje op een terras. Een crane beweging van de camera toont ons dat het totale terras uit meerdere verdiepingen bestaat en zeer mondain is. De overige gasten vermaken zich kostelijk. Ik moest hierbij denken aan "Soy Cuba" (1964, Mikhail Kalatozov, zie ook de cliip bij deze recensie).
    -Eva heeft haar eerste (saaie) man verlaten, en deze loopt zoekend door het huis. Hij wordt daarbij ontelbare malen weerspiegeld in diverse spiegels. Ik moest hierbij denken aan "The lady from Shanghai" (1947, Orson Welles).
    -Eva kan Adam niet uit haar gedachten zetten, en gaat naar zijn huis. Tussen de kieren van het houten huisje door ontsnapt een lichtstraal die precies de ogen van Eva verlicht. De rest van haar gezicht blijft in de schaduw. Ik moest hierbij denken aan "Red beard" (1965, Akira Kurosawa).
    - De film loopt tegen het einde. Eva heeft Adam verlaten. Adam gaat terug aan het werk. Hij buigt over een waterton heen en wast zijn gezicht. De camera filmt deze scene van onderuit de waterton. Ik moest hierbij denken aan "Vampyr" (1932, Carl Theodor Dreyer, met name de scene waarin Allan Grey de wereld vanuit zijn eigen doodskist bekijkt).

    Maar één zwaluw maakt nog geen zomer, en zelfs de vier hierboven beschreven zwaluwen kunnen de film niet redden. Tegenover de incidenteel mooie beelden staat een symboliek die er gedurende de film niet beter op wordt. Het begint bij de eerste onmoeting tussen Eva en Adam, waarin Adam met een bloemetje zit te spelen waar een bijtje op afkomt. Hier kunnen we nog om glimlachen. Het wordt echter banaal als er scenes worden ingevoegd waarin een merry door een hengst wordt gedekt (de vader van Eva is paardenfokker). En het gaat van kwaad tot erger. Tegen het einde van de film krijgen we mannen te zien die met ontbloot bovenlijf aan het werk zijn. In een dagdroom ziet Adam Eva die een baby verzorgt. Het is de esthetiek van de fysieke kracht (Olympia, 1938, Leni Riefenstahl) en de ethiek van het moederschap. De film heeft dan inmiddels enge trekjes gekregen.

    Noot 1: Gebaseerd op een ander verhaal dan de gelijknamige film van Mauritz Stiller uit 1920.

     

     

    DATUM: 7 oktober 2016

    EIGEN WAARDERING: 5

    Extase (1933) on IMDb



    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters