Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1960: Inherit the wind (Stanley Kramer)

    DE REGISSEUR

    Voor een introductie op het werk van Stanley Kramer, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    "Inherit the wind" gaat over de zogenaamde "Monkey trial" die in 1925 plaatsvond in Tennessee. In deze rechtzaak werd onderwijzer John Scopes (Dick York) vervolgd en veroordeeld voor het onderwijzen van de evolutietheorie van Darwin.

     

     

    COMMENTAAR

    Gimme that old time religion
    Gimme that old time religion
    Gimme that old time religion
    It's good enough for me.
    It was good for the Hebrew children
    It was good for the Hebrew children
    It was good for the Hebrew children
    It's good enough for me.
     
    Bovenstaande gosspel wordt gezongen tijdens de openingsbeelden van "Inherit the wind". Het is de kijker onmiddellijk duidelijk dat we (zelfs voor 1925) niet in het meest progressieve deel van de Verenigde Staten zijn beland. In het stadje waar het verhaal zich afspeelt, gelooft men nog dat je de Bijbel letterlijk moet nemen. Zelfs zo letterlijk dat de aanklager van onderwijzer Scopes tijdens het proces beweert dat een theoloog er door bijbel interpratatie achter is gekomen dat God de wereld heeft geschapen op 23 oktober 4004 BC om 9 uur 's morgens. Overigens raakt dezelfde aanklager in verwarring als de verdediging vraagt hoe lang de dagen duurden toen God de zon nog niet geschapen had?
     
    Bovenstaande lijkt op een karikatuur, en is dat ook wel een beetje. Het doet denken aan juffrouw Laps uit "Woutertje Pieterse", die totaal verbijsterd is als iemand haar verteld dat ze een zoogdier is. Maar juffrouw Laps is 19e eeuw en de "Monkey trial", hoewel lang geleden, is toch echt 20e eeuw. In het begin bekruipt je dan ook het gevoel dat Kramer, ook naar de maatstaven van 1960, een beetje een achterhoede gevecht tot onderwerp van zijn film heeft gemaakt. Een onderwerp dat lang niet zo acteel was als het onderwerp van "Oordeel te Neurenberg" (1961) (fascisme) en "Gues who's coming to dinner?" (1967) (racisme).
     
    Maar schijn zou wel eens kunnen bedriegen. Ook na 1925 zijn er herhaaldelijk rechtzaken in de VS geweest waarin evolutietheorie en creationisme tegenover elkaar hebben gestaan. De meest recente betreft Kitzmiller vs Dover area school uit 2005. Wel is het zo dat het karakter van deze rechtzaken langzaamaan verandert in het voordeel van de evolutietheorie. In de "Monkey trial" ging het nog om een verbod op het onderwijzen van de evolutietheorie. Onderwijzer Scopes werd door de rechtbank schuldig bevonden aan het overtreden van de wet van de staat Tennessee. Hiermee diskwalificeerde de rechtbank op zich niet de evolutietheorie. Zij constateerde slechts dat het onderwijzen van deze theorie in Tennessee verboden was en zij achte voldoende bewezen dat onderwijzer Scopes deze theorie onderwezen had (wat hij zelf ook niet ontkende). In hoger beroep kwam nog de vraag aan de orde of de wet van de staat Tennessee niet ongrondwettig was in die zin dat zij in strijd kwam met de vrijheid van godsdienst. Deze vraag werd ontkennend beantwoord. De wet van de staat Tennessee verbood slechts onderwijs in de evolutietheorie, maar schreef niet dwingend voor welke (religieuze) visie dan wel onderwezen zou moeten worden. In 2005 lagen de verhoudingen heel anders. Het ging niet langer om de vraag of de evolutietheorie verboden moest worden maar om de vraag of creationisme daarnaast als wetenschap onderwezen moest worden. De rechter bepaalde in 2005 dat de aanspraken van creationisme op een wetenschappelijke status onvoldoende gefundeerd waren en het hier in feite om een geloof ging. Scholen waren dan ook niet verplicht hier, naast de evolutietheorie, aandacht aan te schenken.
     
    Na deze juridische uiteenzettingen terug naar de film. De film volgt in belangrijke mate de feiten van de echte rechtzaak. Zo werd ook in de echte rechtzaak de advocaat van de onderwijzer (gespeeld door Spencer Tracy) betaald door een krant. Ook in de echte rechtzaak riep de advocaat van de onderwijzer de aanklager (gespeeld door Fredric March) op als getuige. Desondanks veroorlooft regisseur Stanley Kramer zich ook enige artistieke vrijheid. Zo is er een romantisch subplot in die zin dat de dochter van de (fanatieke) dominee (Rachel gespeeld door Donna Anderson) tevens de verloofde van de onderwijzer is. In eerste instantie probeert zij haar verloofde over te halen zich aan te passen aan de mores van het dorp, zo wordt alles immers weer het oude. John Scopes legt haar uit dat deze vlieger niet op gaat. Als hij toegeeft aan de druk van de bevolking zal hij zichzelf moeten verloochenen. Hij zal daarna niet meer dezelfde persoon zijn en dus zal Rachel in feite een andere persoon(lijkheid) als vriend hebben. Als Rachel deze redenering begrepen heeft "loopt ze over naar het andere kamp" en kiest partij voor haar vriend en tegen het dorp. Deze keuze van Rachel had het dramatisch hoogtepunt van de film kunnen en misschien ook wel moeten zijn.
     
    Door een wat onevenwichtige casting komt dit echter totaal niet uit de verf. De acteerprestatie van Donna Anderson, hoewel op zich helemaal niet slecht, valt in het niet bij het vuurwerk dat Spencer Tracy en Fredric March afsteken als resp. de verdediging en de aanklager. Terwijl het dorp tegenover elkaar staat in twee onverzoenlijke kampen, is de relatie tussen deze twee juristen zeer genuanceerd. Overdag vliegen ze elkaar compromisloos in de haren in de rechtzaal (afbeelding 1) , 's avonds zitten ze als twee oude studievrienden naast elkaar op een schommelstoel op de veranda (afbeelding 2). Aan de ene kant weten ze werk en privé blijkbaar goed gescheiden te houden, aan de andere kant zijn ze ook weer niet zo cynisch geworden in hun vak dat ze voor het zelfde geld stuivertje hadden kunnen wisselen. Ze staan nog steeds voor wat ze zeggen.
     
     
    DATUM: 14 oktober 2016
     
    EIGEN WAARDERING: 7

    Inherit the Wind (1960) on IMDb


    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters