Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1972: Cabaret (Bob Fosse)

    DE REGISSEUR

    Bob Fosse (1927 - 1987) was oorspronkelijk danser en choreograaf. Later ontwikkelde hij zich in de richting van producer van musicals en regisseur van films (waarbij hij zich (uiteraard) intensief met de choreografie bleef bemoeien). In de laatstgenoemde hoedanigheid waren de jaren '70 een absoluut top-decennium voor hem. In dit decennium (of net daarvoor) regisseerde hij de films "Sweet charity" (1969), "Cabaret" (1972), "Lenny" (1974) en "All that Jazz" (1979).

    HET VERHAAL

    Sally Bowles (Liza Minnelli) is een Amerikaanse die als danseres in nachtclub de KitKat in Berlijn werkt. Brian Roberts (Michael York) is een Britse academicus die in Berlijn zijn proefschrift wil afronden en als bijverdienste Engelse les geeft. Sally en Brian huren een kamer in hetzelfde appartement. Ondanks grote karakterverschillen (Sally zeer extravert, Brian meer introvert) ontstaat tussen de twee, na een moeizaam begin, een relatie. Deze relatie groeit uit tot een driehoeksverhouding wanneer Sally de rijke baron Maximiliaan von Heune (Helmut Griem) leert kennen. Deze driehoeksverhouding duurt echter maar kort, aangezien de baron al snel naar Argentinië vertrekt.

    Als Sally ontdekt dat zij zwanger is weet ze niet precies van wie het kind is. Ondanks dat doet Brian haar echter toch een huwelijksaanzoek. Als Sally er nog eens over nadenkt ziet ze het echter toch niet ze zitten om als echtgenoot en moeder het huishouden in Cambridge te doen (Brians werk in Berlijn nadert zijn einde). Ze besluit tot abortus. Aan het eind van de film keert Brian terug naar Engeland en blijft Sally achter in het bruizende Berlijn.

    COMMENTAAR

    Uit het bovenbeschreven verhaal zou men de indruk kunnen krijgen dat "Cabaret" vooral gaat over de romance tussen Sally en Brian. Niets is echter minder waar. De film ontleent zijn belang vooral aan het tijdsgewricht waarin zij speelt. Dit is de tijd van de opkomst van de Nazi's in Duitsland (1931 - 1933). Wat dit betreft kan de film worden beschouwd als een soort van prequel van "The damned" (1969, Luchino Visconti), dat immers ging over de tijd tussen de machtsovername van de Nazi's in Duitsland en de Tweede Wereldoorlog (1933 - 1938). Slechts waar de relatie tussen Sally en Brian aan dit tijdsbeeld raakt wordt het interessant.

    Een groot gedeelte van de film speelt zich af in nachtclub KitKat (afbeelding 1). De nachtclub, en dan vooral de ceremoniemeester (een schitterende rol van Joel Grey), vormen een spiegel van de ontwikkelingen buiten. Het meest treffend wordt dat geillustreerd in een scene waarin (speels) geweld op het podium wordt afgewisseld met beelden van een knokploeg van de Nazi's die een politieke tegenstander in elkaar slaat. Twee vragen komen op als we de relatie tussen de sfeer in de nachtclub en de sfeer op straat proberen te duiden.

    In de eerste plaats de vraag of de nachtclub en haar bezoekers vooral naïef (ze zien niet wat zich op straat afspeelt) danwel escapistisch (ze kunnen er niets tegen doen en willen het even vergeten) zijn. Het beeld is niet duidelijk. Uit citaten van de ceremoniemeester lijkt escapisme hoogtij te vieren. Ik geef twee voorbeelden.

    "Leave your troubles outside! Life is disappointing? Forget it!"

    "Outside it is windy, but inside it is so hot, every night we have the battle to keep the girls from taking off all their clothing. So don't go away, who knows? Tonight we may lose the battle!"

    Aan de andere kant speelt naïviteit ook een rol. Als Brian aan baron von Heune vraagt wat hij vindt van de Nazi's, antwoord deze dat het een stelletje idioten zijn die nuttig zijn bij het bestrijden van de communisten en daarna snel op een zijspoor zullen worden gerangeerd. Hoewel, is dit naïviteit of juist grenzeloos cynisme? En kan cynisme omslaan in naïviteit als het gebaseerd is op onjuiste inschattingen?


    De tweede vraag betreft het verband tussen Nazisme en decadentie. In tegenstelling tot "The damned" lijkt "Cabaret" de decadentie van de grote stad niet als een gevolg maar meer als een voedingsbodem voor het Nazisme te zien. Binnen nachtclub KitKat gaat het er soms decadent aan toe en ook in dit geval zet de (met zijn overdadige makeup androgyn aandoende) ceremoniemeester de toon. Ook in de driehoeksverhouding Brian-Sally-baron von Heune doet letterlijk iedereen het met iedereen. De Nazi's stellen daar hun "zuivere" plattelandsmoraal tegenover zoals die tot uitdrukking komt in het lied "Tommorow belongs to me" (zie clip). Aan het eind van de film bedankt de ceremoniemeester de gasten van de nachtclub. De camera glijdt over het weerspiegelende oppervlak achter hem (afbeelding 2). Als de scene langer duurt ontwaren we steeds meer "bruinhemden" onder het publiek. In plaats van bestrijder van de decadentie van de grote stad maken de Nazi's daar nu onderdeel van uit. Hoe het verder gaat met de verhouding tussen Nazi's en decadentie kunnen we zien in "The damned".

    "Cabaret" is gebaseerd op het boek "The Berlin stories" (1945) van Christopher Isherwood. Dit boek werd in 1951 bewerkt tot het toneelstuk "I am a camera" en in 1966 tot de musical "Cabaret". In 1972 verscheen uiteindelijk de gelijknamige film. Hoewel de film derhalve haar oorsprong vindt in een musical is het musicalkarakter niet overheersend. Natuurlijk, er worden nummers gezongen in de nachtclub, maar dat is op zich niet vreemd. Buiten de nachtclub barst niemand zo maar spontaan uit in gezang, zoals dat bij veel andere musicals vaak wel gebeurd. Op deze regel is één uitzondering: het reeds genoemde lied "Tommorow belongs to me". In een soort biergarten barst een gladgeschoren (hoewel, heeft hij het scheerapparaat al nodig?) jongeling uit in gezang. Eerst zien we alleen zijn gezicht maar als de camera naar beneden zwenkt zien we achtereenvolgens een bruin hemd en een swastika symbool. Het lied, dat vrij onschuldig begint, krijgt steeds meer het karakter van een mars. Als iedereen mee begint te zingen wordt het echt eng. Hoewel deze scene er nogal dik bovenop ligt hoort hij wel in de film thuis. 

    Naar aanleiding van deze scene vraagt Brian aan baron von Heune of hij nog steeds van mening is dat de Nazi's zich makkelijk op een zijspoor laten rangeren (zie eerder in deze recensie). Daarmee geeft Brian aan dat hij een open oog heeft voor de ontwikkelingen om hem heen. Misschien werd dat open oog ook gevoed door een subplot met enkele Joodse studenten die bij Brian Engelse les volgen. Wat hier ook van zei, bij Sally zijn de ogen wijd gesloten. Het feit dat Brian (terug naar Engeland) en Sally (blijft in Berlijn) aan het eind van de film uit elkaar gaan heeft echt niet alleen te maken met de ruzie om het feit dat Sally Brian geheel buiten de beslissing omtrent de abortus heeft gelaten. Ook hun inschatting van de ontwikkelingen in Duitsland verschilt hemelsbreed. Wat dat laatste betreft is het nog wel aardig te verwijzen naar de titel van het toneelstuk dat (indirect) ten grondslag ligt aan de film (I am a camera). Deze titel is ontleend aan een citaat uit de openingspagina van het boek "The Berlin stories" namelijk: "I am a camera with its shutter open, quite passive, recording, not thinking". Dat Sally niet nadenkt over de ontwikkelingen in Duitsland is inmiddels wel duidelijk. De vraag is zelfs of ze ze uberhaupt ziet.

    DATUM: 4 november 2016

    EIGEN WAARDERING: 9


    Cabaret (1972) on IMDb



    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters