Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1934: L 'Atalante (Jean Vigo)

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van Jean Vigo, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Juliette (Dita Parlo) is pas getrouwd met binnenvaartschipper Jean (Jean Dasté) (afbeelding 1). Tijdens hun wittebroodsweken komen diverse spanningen boven water (afbeelding 2).

    COMMENTAAR

    L'Atalante (1934) is de enige lange film die Vigo maakte, en tevens zijn magnus opus. Enkele maanden na de voltooing overleed hij op jonge leeftijd. Mij heeft de film altijd aangetrokken vanwege het beroep van de hoofdpersoon. Toen ik nog jong was, wilde ik geen politieagent of astronaut worden, maar binnenvaartschipper. Het leek me een relaxed leven, wat in de praktijk waarschijnlijk behoorlijk tegenvalt. Hoe dan ook, in de jaren '30 en '40 zagen ook regisseurs de poëzie van dit beroep in. Naast "L'Atalante" kan bijvoorbeeld ook "Unter den brucken" (1945, Helmut Kautner) worden genoemd.

    L'Atalante ontleent zijn status natuurlijk niet alleen aan het beroep van de hoofdpersoon. De film lijkt op het eerste gezicht vrij recht toe recht aan een simpel verhaal te vertellen, maar bij nadere beschouwing blijken er diverse lagen onder te zitten. Deze nadere beschouwing kon overigens pas plaatsvinden vanaf 1990, toen een gerestaureerde "director cut" op de markt verscheen. Voor die tijd had de filmmaatschappij flink in de film gesneden, zogenaamd om hem "commercieel aantrekkelijker" te maken.

    Om met het simpele verhaal te beginnen, in de openingsscene zien we bruid en bruidegom de kerk uit komen. In plaats van een feest volgt een flinke wandeling door het veld richting het schip van de bruidegom. Uit de conversatie binnen de stoet leren we dat de bruid nog nooit buiten haar eigen dorp is geweest. Daar zal snel verandering in komen want hangend over een soort zwenkarm gaat ze via een sierlijke boog aan boord en worden de achterblijvers uitgezwaaid.

    Al snel wordt echter de jaloezie van de schipper / bruidegom gewekt als zijn vrouw naar zijn mening te veel omgaat met de oudere scheepsmaat père Jules (Michel Simon). Ook het afmeren in Parijs wordt een teleurstelling c.q. bron van conflicten. Eerst kan het bruidspaar de stad niet in omdat père Jules van boord is gegaan (en het schip niet alleen gelaten kan worden). Daarna onderbreekt Jean een bezoek aan een danshal als zijn vrouw naar zijn mening teveel ingaat op het geflirt van een goochelende snuisterijenverkoper. Als zijn vrouw vervolgens op eigen houtje Parijs in gaat, is de maat vol en wordt (zonder haar terugkomst af te wachten) het anker gelicht en koers gezet richting Le Havre.

    Onder de oppervlakte is meer aan de hand dan alleen maar een jaloerse echtgenoot. Voor de vrouw staat père Jules symbool voor het ruige leven. Hij mag dan nu hulpje zijn op een binnenvaartschip, in zijn jonge jaren was hij een echte zeebonk, die alle wereldzeeën afzworf. Zijn kajuit, die hij in een keyscene vol trots aan Juliette laat zien, staat volgepropt met trofeeën uit die tijd. De goochelaar / verkoper met zijn gladde praatjes daarentegen staat model voor de verfijnde wereld van Parijs. Wat dat betreft is er een duidelijke relatie tussen de goochelaar / verkoper en "de vrouw uit de stad" in "Sunrise" (1927, F.W. Murnau). Waar in laatstgenoemde film vooral de man wordt verleid door de dwaallichten van de grote stad, is dat hier vooral de vrouw. Het principe blijft echter hetzelfde. In haar eentje achtergelaten in Parijs verliest de stad echter al snel veel van zijn charmes. In een opmerkelijke scene worden beelden van Jean (alleen in zijn kajuit denkend aan Juliette) en Juliette (alleen in een hotelkamer denkend aan Jean) met elkaar afgewisseld. Zie clip. Na de ruige wereld van de zeebonk en de mondaine wereld van de Parijse verkoper komt Juliette uiteindelijk toch terug bij haar saaie binnenvaartschipper.

    Naast verschillende mannen die verschillende werelden representeren is er in de film ook nog een laag die draait om de tegenstelling tussen realisme en magie. Tot nu toe ben ik deze tegenstelling voornamelijk tegengekomen in films met een religieus thema waarin het protestantisme (realisme, doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg) werd afgezet tegen de magie van het katholicisme. Meest bekende voorbeeld is natuurlijk "Fanny en Alexander" (1982, Bergman). De link tussen magie en een goochelaar is snel gelegd, maar eigenlijk is de figuur van père Jules in dit opzicht veel belangrijker. In een komische scene draait hij met zijn vinger over een plaat, en telkens als hij dat doet begint er muziek te spelen. Later zoomt de camera uit en zien we dat zijn jonge hulpje hem in de maling neemt door telkens als hij met zijn vinger over de plaat gaat accordeon te gaan spelen. Een geïrriteerde père Jules valt naar hem uit en zegt dat hij nog niet droog is achter zijn oren en totaal niet weet wat er allemaal nog meer is tussen hemel en aarde. Gelijk heeft hij. De reeds genoemde kajuit van père Jules heeft, met al zijn parafernalia, ook wel wat weg van de magische rommelzolder van oom Isak in "Fanny en Alexander".

    Uiteindelijk ontdekt zelfs de nuchtere Jean de magie. In het begin van de film heeft Juliette hem verteld dat als je onder water je ogen dicht doet, je je geliefde ziet. Jean reageert sceptisch (hij ziet niets als hij zijn kop in een emmer water duwt). Tot wanhoop gedreven door de afwezigheid van Juliette neemt hij aan het eind van de film een duik in het kanaal en ... inderdaad (zie clip).

    DATUM: 3 juni 2017

    EIGEN WAARDERING: 9

    L'Atalante (1934) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters