Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1999: The Straight story (David Lynch)

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van David Lynch, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Alvin Straight (Richard Farnsworth) leeft al 10 jaar in onmin met zijn broer Lyle (Harry Dean Stanton) als hij het bericht krijgt dat deze getroffen is door een beroerte. Hij wil het met zijn broer bijleggen en beseft dat hij daar mogelijk niet veel tijd meer voor heeft. De afstand tussen Alvin (woonplaats Laurens, Iowa) en Lyle (woonplaats Mt Zion, Wisconsin) is echter een groot probleem. Alvin is namelijk 73, is slecht ter been en zijn ogen zijn niet al te best meer. Hij woont samen met zijn licht verstandelijk gehandicapte dochter Rose (Sissy Spacek), die ook geen auto mag rijden. Uiteindelijk besluit Alvin de tocht te ondernemen met behulp van zijn grasmaaier (afbeelding 1).

    COMMENTAAR

    "The Straight story" is een buitenbeentje in het oeuvre van David Lynch, wiens films zich normaal gesproken afspelen in surrealistische milieu's waarin niets is wat het op het eerste gezicht lijkt. Denk bijvoorbeeld aan "Blue velvet" (1986) waarin op een zo op het eerste oog onschuldig gazonnetje opeens een afgesneden oor wordt gevonden. In "The straight story" rijdt Alvin de hele film langs de uitgestrekte akkers van het Amerikaanse landschap en elke keer denk je dat er nu wel wat verrassends uit deze akkers te voorschijn zal springen. Het gebeurd de hele film niet. Als Straight niet de achternaam van Alvin was geweest zou je bijna gaan denken dat Lynch deze film bewust "Het rechtlijnige verhaal" had genoemd om deze uitzonderingspositie in zijn oeuvre te benadrukken.

    Reden om de DVD van "The Straight story" weer eens uit de kast te halen was "Donkeyote" (2017, Chico Pereira). De overeenkomsten liggen voor het oprapen. Beide films gaan over een oude man (sterker nog een man van exact 73 jaar), die een trektocht onderneemt, en daarbij geconfronteerd wordt met de moderne tijd die aan hem voorbijraast. Beide films zijn gebaseerd op een waar gebeurd verhaal. Toch zijn er ook verschillen in nuance aan te wijzen. Aangezien Alvin met zijn grasmaaier over de (provinciale) weg rijdt, is de confrontatie met het langsrazende verkeer explicieter dan bij Manolo die met zijn ezel vooral door de velden trekt. Tegen de avond zoekt Alvin een kampeerplek langs de kant van de weg, maakt een kampvuur en warmt knakworstjes op als zijn avondmaal. Hij is daarmee een groter anachronisme dan Manolo, die misschien niet verslaafd is aan de techniek van de moderne tijd, maar wel degelijk met een mobieltje weet om te gaan. Het grootste verschil vond ik echter de bejegening door de omstanders. Alvin treft op zijn tocht eigenlijk uitsluitend aardige mensen die oprecht bezorgd zijn.  De bezorgdheid die Manolo ontmoet is meer onpersoonlijk en vooral gericht op het indekken tegen eventuele verantwoordelijkheid (zoals de arts die Manolo afraadt om, in zijn conditie, de tocht te ondernemen).

    "The Straight story" gaat onmiskenbaar over familie. De aanleiding is immers (de wens om) een familieruzie (bij te leggen). Hoewel de film eindigt als Alvin en Lyle elkaar gevonden hebben (en de valkuil van een al te sentimentele omhelzing weet te vermijden), speelt het thema "familie" gedurende de hele film een belangrijke rol bij de gesprekken die Alvin heeft met diverse mensen die hij tegen het lijf loopt. Zo is er een prachtige scene met een meisje dat van huis weggelopen is om dat ze zwanger is. Als Alvin voorbijrijdt, laat ze hem in eerste instantie passeren, overtuigd als ze is dat ze wel een betere lift kan krijgen. Wat later loopt ze Alvin's kampplaats op en ontstaat een gesprek bij het kampvuur. Het blijkt dat de familie van het meisje niets weet van de zwangerschap en dat ze is gevlucht voor de reactie die ze verwacht. Alvin legt haar uit hoe hij vroeger de betekenis van familie aan zijn eigen kinderen uitlegde aan de hand van een metafoor met takken:

    "I'd give each one of 'em a stick and, one for each one of 'em, then I'd say, 'You break that.' Course they could real easy. Then I'd say, 'Tie them sticks in a bundle and try to break that.' Course they couldn't. Then I'd say, "That bundle... that's family.".


    In hetzelfde gesprek komt ook de dochter van Alvin ter sprake. Vanwege haar handicap is zij uit de ouderlijke macht gezet en zijn haar kinderen haar afgenomen. Volgens Alvin denkt ze nog elke dag aan ze. Door deze opmerking komt een scene van eerder in de film opeens in een compleet ander daglicht te staan. Rose kijkt uit het raam en opeens rolt er een voetbal voor het tuinhekje. Niet lang daarna haalt een jongetje de bal op, die haar daarna recht in het gezicht aankijkt. Op het moment van de scene denk je dat dit zich echt afspeelt. Pas na de opmerking van Alvin besef je dat dit dagdromerij is geweest. Heel knap! Overigens zijn niet alle verwijzingen naar het thema "familie" even geslaagd. Zo krijgt Alvin onderweg pech en moet zijn grasmaaier gerepareerd worden door een voortdurend kibbelende tweeling. Bij het afrekenen krijgt deze tweeling een nogal moralistische speech van Alvin, waarin hij refereert aan het doel van zijn tocht.

    Als het thema "familie" om de hoek komt kijken, ligt een vergelijking met Yasujiro Ozu (de familieregisseur bij uitstek) voor de hand. Inderdaad heeft "The Straight story" diverse elementen met het werk van Ozu gemeen. Ik denk dan aan de zorgen die de vader zich maakt om zijn ongetrouwde dochter, maar vooral aan de scene waarin de oude man met een leeftijdsgenoot aan de bar zit en hun echte zorgen (in dit geval nachtmerries overgehouden aan de Tweede Wereldoorlog) er pas na een paar pilsjes uitkomen (afbeelding 2, zie ook noot 1)

    Naast familie is ook ouderdom een belangrijk thema in de "The Straight story". Alvin onderneemt niet alleen een reis door de VS maar, via de mensen die hij tegenkomt, ook een reis in de tijd. Alvin geeft dat zelf ook aan als hij aan de praat raakt met een groepje wielrenners die op dezelfde plek overnachten.

    Cyclist: So, uh, what's the worst part about being old, Alvin?
    Alvin Straight: Well, the worst part of being old is rememberin' when you was young.

    Uit deze reis blijkt dat Alvin niet altijd de milde, wat breekbare baas is geweest die hij nu is. Wat dat betreft heeft Alvin wel wat weg van Isak Borg uit "Wild strawberries" (1957, Ingmar Bergman). Genoemd zijn reeds de demonen uit de Tweede Wereldoorlog, die hem nog steeds achtervolgen. Ook blijkt Alvin een tijdje moeite te hebben gehad om van de fles af te blijven. Tenslotte was Alvin al 63 toen hij gebrouilleerd raakte met zijn broer, dus nee een gemakkelijke man is die Alvin echt niet altijd geweest.

    Mijn ervaring is dat films over oude mensen vaak staan of vallen met de acteurs. In "Wild strawberries" levert Victor Sjöström (voormalig regisseur en een soort mentor voor Bergman) een fantatische prestatie als Isak Borg. Niet minder is de prestatie van Richard Farnsworth als Alvin Straight. Farnsworth (1920 - 2000) was begonnen als stuntman en had zich later ontwikkeld tot een gerespecteerd karakteracteur. Hij was al jaren met pensioen, maar kwam voor "The Straight story" nog éénmaal in actie. Ten tijde van het maken van de film was hij al terminaal ziek. Een jaar later zou hij zelfmoord plegen.    

     

    Noot 1: Die paar pilsjes gelden dan vooral voor zijn gesprekspartner. Zelf drinkt Alvin sinds lange tijd geen alcohol meer (zie afbeelding 2), waarover later in deze recensie. 

    DATUM: 19 juli 2017

    EIGEN WAARDERING: 9 

    The Straight Story (1999) on IMDb



    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters