Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2011: Tinker Tailor Soldier Spy (Tomas Alfredson) (Zweden)

    DE REGISSEUR

    Voor een inleiding op het werk van Tomas Alfredson, zie de recensie bij "Let the right one in" (2008).

    HET VERHAAL

    Binnen de Britse geheime dienst zijn er aanwijzingen dat er "een mol" actief is. Gepensioneerd spion George Smiley (Gary Oldman) wordt teruggehaald om de mol te vangen. Het personage dat uiteindelijk de mol blijkt te zijn is gedeeltelijk gemodelleerd naar de echte dubbelspion Kim Philby.

    COMMENTAAR

    Het spionagegenre heeft een flinke deuk opgelopen door het einde van de Koude oorlog. Het meest nadrukkelijk komt dit misschien wel tot uitdrukking in de verminderde populariteit van de James Bond films. Ook John le Carré schreef veel over spionage gedurende de Koude Oorlog. Hij was hierbij nadrukkelijk de tegenpool van Bond auteur Ian Fleming (noot 1). Waar de Bond boeken bol staan van riskante acties en mooie vrouwen, wordt het spionagewerk bij le Carré met name gedaan door mannen van middelbare leeftijd (waaronder meervoudig hoofdpersoon George Smiley) die zich vooral lijken bezig houden met het drinken van Whisky in rokerige achterafkamertjes. Tegenpool of niet, ook voor het werk van John le Carré zou je een teruglopende belangstelling verwachten met het vervagen van de herinneringen aan de Koude oorlog (noot 2). De meest spraakmakende verfilmingen van het Koude oorlog werk van le Carré zijn dan ook uit de tijd dat de Koude oorlog nog actueel was. Ik denk aan "The spy who came in from the cold" (1965, Martin Ritt) en de televisiebewerking van "Tinker Tailor Soldier Spy" uit 1979. Het is verrassend dat er in 2011 (meer dan 20 jaar na het einde van de Koude oolog) ook een bioscoopversie van "Tinker Tailor Soldier Spy" gemaakt is en dat deze zich mocht verheugen in een warme belangstelling bij het publiek.

    Een verhaal met het thema "wie is de mol?" heeft soms de neiging erg gecompliceerd te worden. Er zijn meerdere kandidaat mollen en iedere kandidaat mol heeft  zijn eigen verhaallijn, met de daaruit voortvloeiende verdenkingen. "Tinker Tailor Soldier Spy" is geen uizondering op deze regel. Daarbij komt dat de film nogal wat oplettendheid van de kijker vereist. Je moet echt op het puntje van je stoel blijven zitten om de verhaallijn te kunnen volgen. De titel is overigens ontleend aan een Engels kinderrijmpje waarvan het Nederlandse equivalent luidt: "Edelman, Bedelman, Dokter,  Pastoor" . De letterlijked vertaling luidt: "Ketellapper, Kleermaker, Soldaat, Spion". Hierbij staan de eerste drie beroepen voor de codenaam die tijdens het onderzoek aan de diverse kandidaat dubbelspionnen worden gegeven. "Spy" staat natuurlijk voor degene die uiteindelijk de echte dubbelspion blijkt te zijn.

    De film moet het vooral van de sfeer hebben. De jaren '70 worden op zeer knappe wijze in beeld gebracht. In veel films die in de jaren '70 spelen wordt de mode in die jaren tot een karikatuur gemaakt. Ik denk daarbij met name aan "The shining" (1980, Stanley Kubrick). In tegelstelling hiermee worden de jaren '70 in "Tinker Tailor Soldier Spy" op een zeer naturelle manier in beeld gebracht, inclusief de zeer grote brilmonturen (zie poster).

    Meer nog dan de karakterisering van de jaren '70 valt de film op door de manier waarop de eenzaamheid van de belangrijkste personages wordt geschetst. Een eenzaamheid die niet zo vreemd is in een verhaal dat draait om dubbelspionage en dus ook draait om het feit dat je naaste collega's nooit kan vertrouwen. Veelzeggend is het gekonkel tijdens het jaarlijkse personeelsfeestje van de geheime dienst (afbeelding 2). Een personeelsfeestje dat trouwens net zo oubollig is als het personeelsfeestje van elk willekeurig ander bedrijf, de glamour van James Bond is wel heel ver weg!

    Nog niet zo lang geleden besprak ik "De rode cirkel" (1970, Jean Pierre Melville). Ook in deze film overheerste de sfeer van eenzaamheid, dit keer onder criminelen. De overeenkomsten tussen het criminele circuit en een spionagedienst (beide werelden moeten buiten het daglicht opereren) zette mij op het spoor van de crime film "Heat" (1995, Michael Mann). In deze film zit een beroemde scene waarin een crimineel gespeeld door Robert de Niro een kopje koffie drinkt met een rechercheur die al jaren op hem jaagt gespeelt door Al Pacino. In het gesprek tussen de crimineel en de rechercheur ontstaat iets van wederzijds respect. In "Tinker Tailor Soldier Spy" zit een scene die het naar mijn mening verdient net zo beroemd te worden. Na een late sessie en na de consumptie van flink wat Whisky filosofeert George Smiley tegenover zijn jongere collega over de enige keer in zijn leven dat hij zijn Russische alter ego live was tegengekomen. Ook in deze monoloog (de daadwerkelijke ontmoeting dateert immers uit een ver verleden) klinkt het nodige respect door van de (aangeschoten) Smiley voor zijn Rusissche tegenstrever. De scene is een fantastische acteerprestatie van Gary Oldman. Er is een clip toegevoegd met een soort van "mini documentaire" over deze scene. 

     

    Noot 1: Zowel Ian Fleming als John le Carré waren actief in het inlichtingenwerk voordat ze auteur werden.

    Noot 2: Deze opmerking geldt natuurlijk alleen voor het werk van le Carré dat betrekking heeft op de Koude oorlog. Na de afloop van de Koude oorlog stort Carré zich op andere thema's, en ook de boeken uit deze tijd zijn deels verfilmd. Ik noem "The constant gardener" (2005, Fernando Meirelles) over corruptie binnen het bedrijfsleven en "A most wanted man" (2014, Anton Corbijn) over de strijd tegen het Moslim terrorisme.

    DATUM: 24 december 2017

    EIGEN WAARDERING: 8 

    Tinker Tailor Soldier Spy (2011) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters