Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1970: Il Conformista (Bernardo Bertolucci)

    DE REGISSEUR

    Bernardo Bertolucci (1940) start in de jaren '60 als een assistent van Pier Paolo Pasolini. Zijn meest vernieuwende films maakte hij in de jaren '70 ("Il Conformista" (1970), "Last tango in Paris" (1972) en "Novecento" (1976)). Vanaf de jaren '80 is de kwaliteit van zijn films wisselend.

    HET VERHAAL

    Marcello (Jean Louis Trintignant) is in dienst van de geheime politie van Mussolini. Hij is in Parijs om professor Quadri, zijn oude leermeester, te liquideren. Professor Quadri is wegens zijn anti fascistische denkbeelden naar Frankrijk uitgeweken.

    Aan het begin van de film stapt  Marcello in een auto. Deze auto zal professor Quadri volgen die op een afgelegen punt zal worden klemgereden waarna hij geliquideerd  zal worden. Tijdens de autorit maakt de film via diverse flashbacks uitstapjes naar het verleden van Marcello. Tegen het eind van de film volgt dan de daadwerkelijke liquidatie. In de laatste scenes is Marcello terug in Italië bij zijn gezin en maakt daar de val van Mussolini mee.

    COMMENTAAR

    "Il Conformista" heeft veel gemeen met "The damned" (1969, Luchino Visconti). In beide films zien we dat mensen die niet in de Nazi ideologie geloven deze partij toch op de één of andere manier steunen. In "The damned" heeft dat vooral te maken met opportunisme. Rijke industriëlen zien in de Nationaal socialisten handlangers in de strijd tegen de communisten en hebben er alle vertrouwen in deze politieke amateurs later op een zijspoor te kunnen manoeuvreren. Hoe anders zou het lopen!

    In "Il conformista" (de conformist of beter nog de meeloper) gelooft de hoofdpersoon ook niet echt in de Nazi's. Zie de volgende dialoog:

    Italo: A normal man? For me, a normal man is one who turns his head to see a beautiful woman's bottom. [ ....]. And he is glad to find people who are like him, his equals. That's why he likes crowded beaches, football, the bar downtown...
    Marcello: At Piazza Venice.
    Italo: He likes people similar to himself and does not trust those who are different. That's why a normal man is a true brother, a true citizen, a true patriot...
    Marcello: A true fascist.

    Toch treed hij in dienst van de geheime politie van Mussolini. Voor hem is dat een middel om op te gaan in de massa en vooral niet op te vallen. Tijdens de biecht noemt hij het zelfs een soort maatschappelijke boetedoening.

    Confessor: The one thing you have to do is repent and humbly ask His pardon today.
    Marcello: I've already repented. I want to be excused by society. 

    Naast meelopen met de facisten is trouwen en het hebben van een gezin een tweede vereiste (volgens Marcello) voor een normaal leven. Liefde voor zijn (aanstaande) vrouw is daarbij absoluut geen voorwaarde. In tegendeel, gezien het onderstaande citaat krijg je de indruk dat hij haar liever "petty" (kleinzielig) dan "pretty" heeft.

    Marcello: Mediocre. A mound of petty ideas. Full of petty ambitions. She's all bed and kitchen.

    De twee vereisten voor het hebben van een onopvallend normaal leven vallen symbolisch samen met de trip naar Parijs. Parijs is namelijk zowel de bestemming van de huwelijksreis van Marcello als de plek waar hij zijn liquidatie moet uitvoeren. De film staat overigens bol van dit soort symboliek want het feit dat Marcello zijn vroegere leermeester moet liquideren, betekent natuurlijk ook dat hij min of meer afrekent met zijn eigen verleden.

    Tot nu toe is de vraag waar de drang van Marcello om vooral niet op te vallen vandaan komt nog niet aan de orde geweest. Het antwoord ligt besloten in één van de flash backs. In deze flash back wordt de jonge Marcello als kind verleid door zijn chauffeur (Marcello komt uit een rijke familie). Hoewel hij zich uiteindelijk verzet verraad zijn eerste reactie toch een homosexuele ondertoon. Een ondertoon waar hij in het Italië van Mussolinie begrijperlijkerwijs liever niet mee te koop loopt.

    Voor de prijs die hij bereid is te betalen om zijn ware aard verborgen te houden kan je echter aanmerkelijk minder begrip hebben. Wat dat betreft past meer bewondering voor Gabriele uit "Una giornata particolare" (1977, Ettore Scola). Ook dit is een homosexueel ten tijde van Mussolini, maar hij durft wel voor zijn geaardheid uit te komen (en betaald daar ook een prijs voor).

    Zowel in "The damned" als in "Il Conformista" spelen naast politieke tegenstellingen ook sexuele tegenstellingen een grote rol. Homosexuele relaties, lesbische relaties, sex met minderjarige kinderen, incest (alleen in "The damned"), het komt allemaal voorbij. "The damned" is misschien wat explicieter en ik zou de sfeer in deze film als "pervers" willen omschrijven terwijl voor "Il conformista" het woord "decadent" volstaat. 

    Voor de  liquidatie zoekt Marcello zijn oude leermeester zogenaamd vriendschappelijk nog eens op. Tussen Giuli (de vrouw van Marcello gespeeld door Stefania Sandrelli) en Anna (de vrouw van professor Quadri gespeeld door Dominique Sanda) slaat onmiddelijk een vonk over. Tijdens een avondje uit dansen de twee vrouwen (tot ongenoegen van Marcello) een tango, waarbij Anna de mannelijke rol voor haar rekening neemt. Ik heb een afbeelding van deze scene (afbeelding 1)  naast een plaatje uit "Eyes wide shut" (1999, Stanley Kubrick) (afbeelding 2) geplaatst. Zie hoe dezelfde combinatie van rood en ijzig blauw wordt gebruikt om mannelijke sexuele jaloezie tot uitdrukking te brengen.

    De vormgeving van "Il Conformista" is uitzonderlijk mooi. Het tijdsbeeld wordt bijvoorbeeld voor een belangrijk deel opgeroepen door het prominente gebruik van art deco interieurs. Nog belangrijker is de uitgekiende belichting van cameraman Vittorio Storaro. We zagen daar in de vorige alinea al een voorbeeld van. Andere voorbeelden betreffen het gebruik vsn streepachtige patronen. Ik heb hier twee voorbeelden van uitgekozen. Het eerste voorbeeld is bij het bezoek van Marcello aan het ouderlijk huis zijn verloofde (afbeelding 3). Hier zijn zelfs twee streeppatronen te ontdekken. In de eerste plaats de lichtstrepen veroorzaakt door de luxaflex, in de tweede plaats de zebrajurk van de verloofde. Het tweede voorbeeld is op het hoofdkantoor van de geheime politie (afbeelding 4) en wordt veroorzaakt door de lichtinval door een rij ramen. Evenals Charlie Chaplin in "The great dicatator" (1940, Charlie Chaplin) gebruikte Bertolucci grote zalen om het megalomane karakter van de fascistische partij te benadrukken.

    DATUM: 24 februari 2018

    EIGEN WAARDERING: 8   

    Il conformista (1970) on IMDb





    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters