Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1958: Es geschah am hellichten Tag (Ladislao Vajda)

    DE REGISSEUR

    Ladislao Vajda (1906 - 1965) was in eerste instantie film editor, maar is later overgestapt naar regisseur. Zijn eerste films als regisseur maakte hij in zijn thuisland Hongarije, maar later deed hij projecten door heel Europa. Zijn artistieke piek lag in de jaren '50. In deze periode werd hij duidelijk beïnvloed door de films van Fritz Lang.

    HET VERHAAL

    Als hij door het bos van het ene dorp naar het andere loopt stuit marskramer Jacquier (Michel Simon) op het lijk van een vermoord meisje. Hij meldt zijn ontdekking bij de politie, maar al snel valt de verdenking op hemzelf. Na een aantal intensieve verhoren, waarbij steeds minder mensen aan zijn onschuld geloven, verhangt hij zichzelf tenslotte in zijn cel.

    Eén van de weinige mensen die niet overtuigd waren van zijn schuld was commissaris Matthai (Heinz Ruhmann). Zijn superieuren bij de politie maken hem echter duidelijk dat wat hun betreft het dossier gesloten is. Uiteindelijk besluit Matthai als privépersoon verder op onderzoek uit te gaan. 

    COMMENTAAR

    "Es geschah am hellichten Tag" bewijst dat er tussen het expressionisme van de jaren '20 en '30 en de "Neue Deutsche Welle" van de jaren '70 af en toe echt wel interessante films verschenen in Duitsland. Hierbij dient wel meteen te worden opgemerkt dat "Es geschah am hellichten Tag" geen 100% Duitse film is. De regisseur was een (niet al te honkvaste) Hongaar, de acteurs zijn voornamelijk van Duitse origine en het verhaal speelt zich af in Zwitserland.

    De film is tegenwoordig een beetje in de vergetelheid geraakt, maar was destijds genomineerd voor de Gouden Beer in Berlijn. De film is gebaseerd op een scenario van Friedrich Durrenmatt, die dit scenario later uitwerkte tot het boek "Das Versprechen" (meestal is de volgorde andersom). In tegenstelling tot de film heeft het boek geen happy end. Het boek is later weer verfilmd door Sean Penn ("The pledge", 2001).

    Het verhaal valt eigenlijk uiteen in twee delen. In het eerste deel richt de woede van het volk en de verdenking van de politie zich op een verdachte die uiteindelijk onschuldig blijkt te zijn. Dit gedeelte heeft overeenkomsten met "Fury" (1936, Fritz Lang). In het (langere) tweede deel onderneemt commissaris Matthai zijn privé speurtocht naar de psychisch gestoorde echte dader. Dit gedeelte heeft overeenkomsten met "M" (1930, Fritz Lang). De spanningsopbouw in het tweede deel wordt bevorderd door het toepassen van een Hitchcockiaanse verteltechniek. De kijker wordt verteld wie de echte dader is, maar de commissaris tast nog in het duister. Zal hij hem vinden?

    De rolbezetting van de film is sterk. Michel Simon, bekent van "L'Atalante" (1934, Jean Vigo), speelt de (uiteindelijke onschuldige) eerste verdachte. Heinz Ruhmann, misschien wel de bekendste Duitse acteur van de tweede helft van de 20e eeuw en veelal te zien in komische rollen, speelt hier de (misschien wel te) serieuze commissaris Matthai. Gert Fröbe tenslotte speelt de psychopaat en kinderlokker en doet dat op zo'n overtuigende manier dat hem dat de rol van de schurk in de James Bond film "Goldfinger" (1964, Guy Hamilton) zou opleveren.

    Dat het een spannende film is wil echter niet zeggen dat sommige elementen niet (erg) gedateerd aandoen. Zo is er het overdreven vertrouwen in de psychiatrie als wetenschap, dat de film gemeen heeft met "Spellbound" (1945, Alfred Hitchcock). Aan het begin van zijn privé zoektocht bezoekt Matthai een psychiater gewapend met een kindertekening van het dode meisje uit het begin van de film. Matthai denkt dat op deze tekening de kinderlokker waar hij naar zoekt is afgebeeld. Alleen op basis van deze tekening weet de psychiater een diagnose te stellen die later bijna volledig correct blijkt te zijn. Die diagnose voldoet overigens ook niet aan alle hedendaagse normen van politieke correctheid. Het zou gaan om een man die getrouwd is met een vrouw met een hogere sociale status dan hijzelf en die daardoor zo gefrustreerd raakt dat hij wraak neemt op het vrouwelijk geslacht door kleine meisjes te vermoorden. Een wereldbeeld met de man als kostwinner en hoofd van het gezin klinkt wel heel duidelijk door in dit nogal merkwaardige ziektebeeld.

    Interessanter dan het feit dat een film uit 1958 op onderdelen wat gedateerd aandoet vind ik het complexe karakter van commissaris Matthai. Onderstaand twee voorbeelden om dat te illustreren.

    In de eerste plaats kan men zich afvragen wat Matthai er toe bewogen heeft om bij de politie weg te gaan en zijn privé zoektocht te beginnen. De verklaring die hij in de film zelf geeft (zolang de echte dader vrij rondloopt zijn er kinderen in gevaar) klinkt rationeel, maar overtuigt op de één of andere manier niet. Een andere mogelijkheid is dat hij de belofte die hij de moeder van het vermoorde kind heeft gedaan (ik zal niet rusten totdat ik de dader heb gevonden) serieus neemt. De titel van het boek dat scenarist Durrenmatt later zou schrijven ("Das Versprechen") wijst in deze richting. Een derde mogelijkheid is echter dat hij zich schuldig voelt aan de zelfmoord van Jacquier. Zoals gezegd heeft Matthai altijd in zijn onschuld gelooft. Toen de zaak speelde was hij zich echter net aan het voorbereiden op een nieuwe positie bij de politie. Hij liet de zaak derhalve over aan zijn opvolger, die hij nota bene bij zijn baas had aanbevolen met de woorden "het is een kundig vakman, maar hij mist soms de noodzakelijke intuïtie". Had hij zich toch niet meer met het onderzoek moeten bemoeien?

    Als Matthai een idee heeft in welk gebied het volgende slachtoffer van de psychopaat te verwachten valt, toert hij rond in dit gebied. In een dorp treft hij een klein meisje aan dat grote gelijkenis vertoond met het eerste slachtoffer. Het is de dochter van een alleenstaande moeder. Hij herinnert zich een gesprek dat hij een paar dagen geleden met een vissende jongen had (roofvissen vang je alleen met levend aas) en neemt een besluit. Hij vraagt de moeder om samen met haar dochter in te trekken bij zijn bezinestation (dat hij als een soort dekmantel runt). Hij vraagt de moeder of zij voor het huishouden wil zorgen. Hij houdt zijn mond over het feit dat hij de dochter als lokaas wil gebruiken. Dit op zich al cynische gedrag wordt alleen maar erger (en onbegrijpelijker) als de verstokte vrijgezel Matthai het zichtbaar naar zijn zin heeft met moeder en dochter en er wederzijds een genegenheid ontstaat. Zelfs als Matthai weet dat de kinderlokker al een eerste  toenadering heeft gezocht tot de dochter (afbeelding 1), blijft hij zich in stilzwijgen hullen tegenover de moeder (afbeelding 2). Misschien zou  Matthai een keertje zonder kindertekening een bezoek moeten brengen aan de psychiater voor een privé consult?

    DATUM: 22 maart 2018

    EIGEN WAARDERING: 8

    Es geschah am hellichten Tag (1958) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters