Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1930: All quiet on the Western front (Lewis Milestone)

    DE REGISSEUR

    Lewis Milestone (1895 - 1980)  werd als Leib Milstein geboren in het deel van Rusland dat toen nog Bessarabia heette (het tegenwoordige Moldavië). Hij emigreerde reeds op 17 jarige leeftijd naar de Verenigde Staten en nam een meer Amerikaanse naam aan. Hij is vooral bekend geworden door "All quiet on the Western front" (1930). In 1939 verfilmde hij "Of mice and men" van John Steinbeck. 

    HET VERHAAL

    Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog melden Paul Baumer (Lew Ayres) en veel van zijn klasgenoten zich aan bij het Duitse leger. Zij zijn daartoe aangezet door de "vaderlandsliefende" betogen van hun leraar (clip). Eenmaal aan het front valt de werkelijkheid hen rauw op het dak (afbeelding 1). Als de spreekwoordelijke tien kleine negertjes valt de één na de ander (noot 1).

    Als hij voor een paar dagen thuis op verlof is, loopt hij langs zijn oude schoolgebouw. Hij hoort zijn voormalige leraar opnieuw zijn nationalistische preek houden, ditmaal tegen nog jongere kincderen. Als de leraar Paul herkent nodigt hij hem uit om te vertellen hoe heroïsch het leven aan het front wel niet is. Tot groot ongenoegen van de leraar vertelt Paul het werkelijke verhaal.

    COMMENTAAR

    Qua aantal vallen films over de Eerste Wereldoorlog in het niet bij flms over de Tweede Wereldoorlog. Het is dan ook bijzonder dat op het moment dat ik dit schrijf twee films over de Eerste Wereldoorlog in de bioscoop draaien (("Les gardiennes", 2017. Xavier Beauvois) en ("Au revoir la-haut", 2017, Albert Dupontel)). Uiteraard speelt mee dat het dit jaar precies honderd jaar geleden is dat de "grote oorlog" eindigde.

    "All quiet on the Western front" was een vroege film over de Eerste Wereldoorlog. Eigenlijk moet ik zeggen DE vroege film over de Eerste Wereldoorlog, alhoewel ik daarmee "Comrades of 1918" van Georg Wilhelm Pabst uit het zelfde jaar 1930 misschien wat tekort doe.  

    Aan de ene kant is "All quiet on the Western front" een moderne film. Ik zag er allerlei dingen in terug uit latere (oorlogs)films. Onderstaand een paar voorbeelden.

    - De drilsergeant uit "Full metal jacket" (1987, Stanley Kubrick).
    - De nervous breakdown uit "The deer hunter" (1978, Michael Cimino).

    Verder valt de voor die tijd erg mobiele camera op. Tijdens een scene komen een Duitse en een Franse soldaat in het niemandsland tussen de loopgraven samen vast te zitten in een kuil. Aanval en tegenaanval golven boven hun hoofd heen en weer. Deze scene is opgenomen vanuit de kuil en het camerastandpunt heeft wel wat weg van de manier waarop Leni Riefenstahl in 1938 de Olympische spelen van Berlijn in beeld bracht ("Olympia deel 1 en 2").

    Tegelijkertijd is "All quiet on the Western front" ook een erg ouderwetse film. De film is wel heel expliciet over het feit dat oorlog iets verschrikkelijks is. Een feit dat zeker na de Tweede Wereldoorlog nogal een open deur is. Maar ja de film is dan ook van voor de Tweede Wereldoorlog. "All quiet on the Western front" is gebaseerd op het boek "Im Westen nichts Neues" (1929, Erich Maria Remarque). In de dikke Steinz (gids voor de wereldliteratuur) lees ik over dit boek "Een aanklacht noch een bekentenis maar een verslag over een generatie die door de oorlog vernield werd". Als dit het oogmerk was van de schrijver, gebied de eerlijkheid te zeggen dat de film niet helemaal recht doet aan het "geen aanklacht" voornemen.

    Centraal in de film staat ook de boodschap dat de soldaten die in de loopgraven tegenover elkaar liggen, buiten het leger helemaal niets tegen elkaar zouden hebben. Dit is de boodschap van de (reeds genoemde) scene waarin een Duitse en een Franse soldaat samen in een kuil terecht komen. Het is ook de boodschap van de scene waarin Duitse soldaten een rivier overzemmen een een leuke avond (of misschien wel meer) hebben met Franse boerenmeisjes. Het is tenslotte de boodschap van de volgende dialoog, waarin Duitse soldaten discussiëren over de vraag waarom het nu oorlog is geworden.

    Tjaden: Well. how do they start a war?
    Albert Kropp: Well, one country offends another.
    Tjaden: How could one country offend another?
    Tjaden: You mean there's a mountain over in Germany gets mad at a field over in France?
    [Everyone laughs]
    Albert Kropp: Well, stupid, one people offends another.
    Tjaden: Oh, well, if that's it, I shouldn't be here at all. I don't feel offended.
    Katczinsky: It don't apply to tramps like you.
    Tjaden: Good. Then I could be goin' home right away.

    Deze boodschap was volgens mij reeds in 1930 gedateerd. Voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog was men er in linkse kringen van overtuigd dat Duitse arbeiders nooit de wapens zouden oppakken tegen Franse arbeiders. De strijd waar het om ging, was immers de klassenstrijd tussen arbeiders en kapitalisten en niet de strijd tussen verschillende landen. Deze droom werd door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog wreed verstoord, maar "All quiet on the Western front" lijkt in 1930 nog even verder te dromen.

    Modern, ouderwets, wat maakt het uit. "By the end of the day" is "All quiet on the Western front" vooral een goede film waar we nog steeds veel van kunnen leren. Zo is elk heldendom de film vreemd. De hoofdpersonages doen het in hun broek als ze voor het eerst onder vuur komen te liggen en het eindeloze wachten in de loopgraven leidt er herhaaldelijk toe dat de zenuwen van één van de soldaten het begeeft. Niet alleen de leraar weet thuis mooie verhalen te vertellen, ook in de kroeg van zijn woonplaats hebben oude mannen (waaronder de vader van Paul) het hoogste woord over de te volgen strategie aan het front. Op afbeelding 2 zien we Paul teleurgesteld zijn rug toekeren naar alle "stuurlui aan de wal".

    Qua beeldtaal kent elke filmliefhebber de film van de vlinder die neerstrijkt op de modder van het slagveld. Niet minder indrukwekkend is echter de laatste scene waarin een groep marcherende soldaten langzaam overgaat in de beelden van een oorlogskerkhof (afbeelding 3, de soldaat die zich half omdraait en de kijker recht in het gezicht kijkt maakt het beeld nog verontrustender dan het al is).

    Noot 1: In de "tien kleine negertjes" van Agatha Christie hebben de personages stuk voor stuk wat op hun geweten. Het wrange van "All quiet on the Western front" is dat het stuk voor stuk naïeve schooljongens zijn.

    DATUM: 20 april 2018

    EIGEN WAARDERING: 8   

    All Quiet on the Western Front (1930) on IMDb










    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters