Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2017: Foxtrot (Samuel Maoz)

    DE REGISSEUR

    Samuel Maoz (1962) deed als twintigjare mee in de Libanese oorlog van 1982. Deze ervaring speelt een belangrijke rol in de twee speelfilms die hij tot nog toe maakte ("Lebanon" (2009) en "Foxtrot" (2017)).

    HET VERHAAL

    "Foxtrot" bestaat uit drie episoden. De eerste episode speelt zich af in het appartement van de familie Feldmann (afbeelding 1). Er wordt aangebeld en Israelitische militairen komen vertellen dat zoon Jonathan is omgekomen. Een uur later blijkt er sprake te zijn van een persoonsverwisseling. In de tweede episode verplaatst de film zich naar de grenspost waar Jonathan is gestationeerd (afbeelding 2). Het blijkt een totaal verlaten grenspost te zijn. Af en toe moeten de slagbomen worden geopend voor een langskuierende kameel. In de derde episode keert de film terug naar het appartement van de familie Feldmann.

    COMMENTAAR

    "Foxtrot" is na "Waltz with Bashir" (2008, Ari Folman) de tweede Israelitische film op deze site. In beide gevallen is de regisseur (Ari Folman resp. Samuel Maoz) geboren in 1962 en gevormd door de oorlog in Libanon in 1982. "Foxtrot" is ook de tweede film van Samuel Maoz en, gegeven de beperkte omvang van zijn oeuvre, is het opmerkelijk hoe zelfbewust deze film is. 

    In het april 2018 nummer van de ''De Filmkrant" geeft de regisseur een interview. Hij vertelt daarin het verhaal van zijn dochter die zich altijd versliep en dan de taxi naar school moest nemen. Op een gegeven moment werd dat Maoz te gortig en hij gaf zijn dochter te verstaan dat ze maar eens op tijd moest zijn voor de bus. De volgende dag werd haar bus opgeblazen bij een aanslag. Gelukkig had ze hem net gemist, maar het geeft wel aan dat een ongeluk (zeker in Israel) in een klein hoekje zit. Op het verkeerde moment op de verkeerde plaats zijn is voldoende. 

    In "Foxtrot" slaat het noodlot op een vergelijkbaar grillige manier toe. Moaz maakt in het interview met "De Filmkrant" een vergelijking met de Griekse tragedie. De held die onbedoeld zijn eigen lijden veroorzaakt (zoals hijzelf bijna onbedoeld de dood van zijn eigen dochter had veroorzaakt). Mij lijkt dat een dergelijke grilligheid van het noodlot vooral aanzet tot een "carpe diem" (pluk de dag) mentaliteit, en ook daarvan vinden we een mooi voorbeeld in de film. De familie Feldmann bezat sinds mensenheugenis een familiebijbel. Deze wordt van vader op zoon overgedragen zodra de zoon volwassen is. De vader van Jonathan heeft echter de keten verbroken. In zijn jeugd heeft hij de familiebijbel verpatst voor een nummer van Playboy. Voor de rest heeft hij de familietraditie overigens wel in ere gehouden, want toen zijn zoon 18 werd, heeft hij hem het betreffende nummer van Playboy gegeven. In het interview geeft Samuel Maoz aan de keus voor Playboy te zien als een keus voor het leven, waarvan acte.

    De film is opgebouwd als een drieluik. De eerste episode vertelt het gezichtspunt van de vader, de tweede dat van de zoon en de derde tenslotte dat van de moeder. De overheersende emotie in de eerste episode is boosheid, in de tweede episode onschuld (meer een geesteshouding dan een emotie, maar ik kan geen betere omschrijving vinden) en in de derde episode gelatenheid en rouwverwerking.  Ook filmisch hebben de episoden een totaal ander karakter. Het middenstuk deed mij denken aan Aki Kaurismaki. De soldaten die aan deze verlaten grenspost gestationeerd zijn zullen nu niet bepaald tot het elitecorps van het Isrealische leger behoren, net zoals de hoofdpersonen van Kaurismaki vaak mensen aan de rand van de (in zijn geval burgerlijke) maatschappij zijn. Verder doet het feit dat de soldaten verblijven in een container denken aan de hoofdpersoon uit "The man without a past" (2002, Kaurismaki)). In het middenstuk zit ook de meeste humor. Zo lijkt geen van de (schaarse) passanten van de grenspost op zijn pasfoto en zakt de container waarin de soldaten bivakkeren langzaam weg.

    De eerste en de laatste episode, die zich allebei afspelen in het appartement van de familie Feldmann, deden mij daarentegen erg denken aan Michael Haneke. De sfeer in het appartement is licht claustrofobisch en het echtpaar Feldmann is een voorheen progressief koppel dat erg zijn best doet om de oude idealen niet te laten overwoekeren door de in de loop van de tijd opgebouwde welstand. Kortom het echtpaar Feldmann doet sterk denken aan het echtpaar Laurent uit "Caché" (2005, Michael Haneke). 

    Eén van de sterkste punten van de film is de manier waarop de kijker steeds op het verkeerde been wordt gezet en waarop een vervreemdende sfeer wordt opgeroepen. Films waarin dezelfde gebeurtenis vanuit diverse gezichtspunten wordt verteld zijn er meer, de meest bekende misschien wel "Rashomon" (1950, Akira Kurosawa). In "Foxtrot" wordt niet dezelfde gebeurtenis maar opeenvolgende gebeurtenissen uit verschillende invalshoeken verteld. Hierbij blijft lang onduidelijk of deze opeenvolgende gebeurtenissen wel afkomstig zijn uit hetzelfde verhaal. De Jonathan Feldmann, waar we in episode 2 naar overschakelen, is dat nu de Jonathan Feldmann die wel of die juist niet is omgekomen. We weten het als kijker heel lang niet.

    Niet alleen tussen de episoden wordt de kijker op het verkeerde been gezet, ook binnen de episoden heerst een vervreemdende sfeer. Dat begint al meteen in episode 1. Natuurlijk zijn soldaten die tot taak hebben om ouders op de hoogte te stellen van de dood van hun kind er op getrained de boodschap zo tactisch mogelijk te brengen. Maar de soldaten uit "Foxtrot" gaan wel heel ver en nemen met hun kalmeringsmiddelen en goedbedoelde (?) adviezen de situatie in huize Feldmann zo'n beetje helemaal over. Ze bemoeien zich zelfs met de tekst van de rouwadvertentie (geen "gestorven" maar "gesneuveld"). Als vader Feldmann zijn moeder (de oma van Jonathan) gaat informeren (voordat de persoonsverwisseling uit komt), krijg je als kijker na een tijdje wederom een unheimisch gevoel. Oma snapt de boodschap namelijk wel, maar vertoont geen enkele emotie. Wat is hier aan de hand? Is oma dementerend? Zijn alle emoties bij (de Duitstalige) oma, die de Holocaust heeft overleefd, afgestompt? 

    Eerder in deze recensie schreef ik dat de tweede episode zich kenmerkt door ee n sfeer van onschuld. We hebben hier te maken met soldaten die in de echte wereld een kameel doorlaten en hooguit in virtual reality met oorlogvoeren bezig zijn. Toch moeten we de onschuld van deze jonge jongens niet te letterlijk nemen. Als een ouder echtpaar de grensovergang over wil, dwingen de soldaten hen om uit te stappen en in de regen te blijven staan. Zowel man als vrouw zijn in galakostuum en het kapsel van de vrouw verregent waar ze bij staat. De actie van de soldaten kan op zijn best zinloos en op zijn slechtst sadistisch worden genoemd, onschuldig is zij zeker niet. Hoewel een verregent kapsel niet het grootste oorlogsleed vormt, is de scene verrassend ongemakkelijk voor de kijker. De behandeling van het oudere echtpaar valt overigens nog in het niet bij wat een wagen vol met jonge discogangers te wachten staat. Ik zal hier verder niet over uitwijden, maar kan mij wel voorstellen dat de film door deze scene in israel zelf controversieel is. 

    "Foxtrot" staat, voor wie er oog voor heeft, bol van de symboliek. Dat begint met de titel, die verwijst naar een dans waarbij je altijd uitkomt op de plek waar je begonnen bent (de eeuwige herhaling van een ronde cirkel). In de loop van de film wordt deze dans uitgevoerd door: bewoners van het bejaardenhuis van oma (episode 1), Jonathan Feldmann (met zijn geweer als danspartner, episode 2) en tenslotte door Michael en Daphna Feldmann (episode 3). Moeilijker te duiden vond ik de zwarte band die we op de poster voor de ogen van Michael Feldmann zien zitten. Deze band verhulde eerst de tepels van de pin up op de cover van de Playboy. Omdat haar borsten op de middenpagina wel helemaal bloot waren ruilde Michael de familiebijbel voor deze Playboy. Blijkbaar daardoor hechte de zwarte band zich ook aan hem, maar wat de regisseur hier duidelijk mee heeft willen maken? Wie het weet mag het zeggen.

    DATUM: 28 april 2018

    EIGEN WAARDERING: 10 

    Foxtrot (2017) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters