Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2005: Sophie Scholl, die letzten Tage (Marc Rothemund)

    DE REGISSEUR

    Marc Rothemund (1968) is vooral bekend van de film "Sophie Scholl" (2005).

    HET VERHAAL

    Sophie Scholl maakte, samen het haar broer, onderdeel uit van de verzetsgroep "die weisse rose".
    Deze groep verzette zich op geweldlose wijze tegen het Nazi-regime, onder andere door het verspreiden van pamfletten.
    Op 18 februari 1943 verspreiden Sophie en haar broer een vlugschrift op de universiteit van Munchen, nog diezelfde dag worden ze gearresteerd.
    Op 22 februari 1943 vindt het (show)proces tegen de twee plaats. Ze worden ter dood veroordeeld. Het vonnis wordt nog dezelfde dag voltrokken.
    Gezien het moordende tempo van het proces is het onderschrift van de film (die letzten Tage) dus geenszins overdreven.

    COMMENTAAR

    De laatste jaren zijn er opvallend veel films die de Tweede Wereldoorlog vanuit Duits perspectief bekijken. Zie bijvoorbeeld "Der Hauptmann" (2017, Robert Schwentke) en de in die recensie genoemde verdere verwijzingen. Deze films staan toch allemaal, in meer of mindere mate, in het teken van boetedoening. Een Duitser die een film maakt over de Tweede Wereldoorlog is al bijzonder, een Duitser die een film maakt over een Duitse oorlogsheld(in) gaat echt over het randje.  Alle Duitsers waren tussen 1940 en 1945 immers slecht. 

    Er zijn een paar films die tegen dit stereotype beeld in gaan. "Sophie Scholl" is gemaakt in een tijd dat de stroom Duitse oorlogsfilms eigenlijk nog moest losbarsten. Van recentere datum is "Elser" (2015, Oliver Hirschbiegel), een film over George Elser die in november 1939 een mislukte aanslag op Hitler heeft gepleegd. In feite is Fritz Bauer uit de film "Der Staat gegen Fritz Bauer" (2015, Lars Kraume) ook een held, maar geen echte verzetsheld. Hij verzet zich niet (in een oorlogssituatie) tegen het Nazi-regime, maar (in vredestijd) tegen het stilzwijgen rondom dit regime in het Duitsland van de jaren '50. 

    Niet zo lang geleden zag ik "Het meisje met het rode haar" (1981, Ben Verbong). De overeenkomsten tussen de twee films liggen voor het oprapen.

    - Het gaat over een verzetsheld.
    - De verzetsheld is een jonge vrouw.
    - De films zijn in beide gevallen gebaseerd op feiten c.q. historische personages.
    - Beide vrouwen krijgen aan het eind de doodstraf.

    Filmisch kan daar nog aan toegevoegd worden dat in beide films de kleur rood een sterk accent krijgt. Bij "Het meisje met het rode haar" heeft dit (uiteraard) betrekking op het haar van het meisje, bij "Sophie Scholl" op haar trui en het swastika vaandel (zie poster en afbeelding 2). 

    Er zijn echter ook duidelijke verschillen aan te wijzen. Waar Hannie Schaft op een gegeven moment de overstap naar geweld (liquidaties) maakt, zweert "die weisse rose" bij geweldloos verzet. Dit verschil in het karakter van de acties zien we ook terug in het karakter van zowel de verzetsgroep als het hoofdpersonage. Zowel Hannie Schaft als Sophie Scholl zijn student. Hannie Schaft zet haar studie echter "on hold" om in het verzet te gaan terwijl "die weisse rose" een studentikoos karakter blijft houden (afbeelding 1). Hannie Schaft verhard tijdens haar verzetsperiode, Sophie Scholl blijft een idealistisch, enigszins wereldvreemd meisje. 

    Niet alleen de hoofdpersonen zijn anders, ook de manier waarop de film hun verhaal verteld is dat. In "Het meisje met het rode haar" wordt Hannie Schaft pas tegen het eind van de oorlog gearresteerd. De nadruk van de film ligt op de ontwikkeling die ze doormaakt richting harder geweld, en de morele dilemma's die daarmee samenhangen. In "Sophie Scholl" vindt de arrestatie al aan het begin van de film plaats. De nadruk van de film ligt op de verhoren en het proces. "Sophie Scholl" is dan ook een film met veel meer dialoog dan "Het meisje met het rode haar".

    In de vergelijking met "Het meisje met het rode haar" is al het één en ander gezegd over het karakter van Sophie Scholl. Daarnaast vallen nog een aantal andere zaken op aan de film.

    In de eerste plaats is daar de strafmaat (doodstraf voor verzet dat geweldloos is en zich beperkt tot het verspreiden van pamfletten) en de snelheid (op dezelfde dag) waarmee het vonnis wordt voltrokken. Ik denk dat dat niet los kan worden gezien van de fase waarin de oorlog zich op dat moment bevond. De Duitsers hadden in februari 1943 net de slag bij Stalingrad verloren en de oorlog was bezig een voor het Duitse leger ongunstige wending te nemen. De filosofische kritiek van "die weisse rose" ("In naam van het gehele Duitse volk vragen we aan de staat van Adolf Hitler onze persoonlijke vrijheid terug, het kostbaarste bezit van de Duitsers, omdat hij ons op de erbarmelijkste manier bedrogen heeft.") deed misschien wel minder pijn dan hun militair strategische kritiek ("Bedankt, Führer voor de zinloze dood van 330.000 Duitse mannen in de slag om Stalingrad.") in de oren van de top van het Duitse rijk die steeds nerveuzer werd. 

    Het tweede wat opvalt is het grote verschil tussen de Nazi rechercheur (Robert Mohr gespeeld door Alexander Held) en de Nazi rechter (Roland Freisler gespeeld door André Hennicke). De verhoren van Sophie vallen uiteen in twee delen. In het eerste deel draait het om de vraag OF ze het heeft gedaan. Nadat dit vast staat ("Ja, und ich bin stolz darauf") gaat het in het tweede deel vooral om de vraag WAAROM ze het heeft gedaan. Het is opmerkelijk in hoeverre de rechercheur bereid is met Sophie deze filosofische discussie aan te gaan. Heeft hij niet zijn werk gedaan nu hij haar een bekentenis heeft ontfutselt? Tijdens deze discussies geeft hij haar een paar keer de kans haar huid te redden door spijt te betuigen, hetgeen Sophie weigert. Een lid van de Gestapo met zoveel inlevingsvermogen. Het is haast te mooi om waar te zijn, ware het niet dat de film vrij letterlijk is gebaseerd op de processen verbaal van de verhoren. "Over the top" vond ik dan wel weer de Bijbelse verwijzing waarin de rechercheur na afloop van de verhoren demonstratief zijn handen wast.

    Nee, dan de rechter. Dat is een ouderwetse Nazi bullebak. Het proces tegen Sophie Scholl was een showproces, maar dit is toch wel erg veel show en erg weinig proces. De rechter is tevens opbaar aanklager. Hij schreeuwt, intimideert en kleineert de verdachten. De advovaten durven niets te zeggen ("geen vragen"). Ook hier geldt weer, de film is gebaseerd op werkelijke feiten (processen verbaal en beeldopnamen). Rechter Freisler sprak in 90% van de gevallen een doodvonnis uit. Hij nam de helft van de doodvonissen in Nazi Duitsland voor zijn rekening. Tijdens een proces heeft hij een keer een wetboek de publieke tribune ingesmeten met het commentaar "Ik heb geen wetboek nodig, ik ben hier de wet". Om verdachten belachelijk te maken liet hij ze een te grote broek aantrekken zodat ze voor het hekje letterlijk hun broek moesten ophouden. 

    Zo bezien heeft de regisseur zich nog ingehouden bij het in beeld brengen van het proces.

    DATUM: 29 juni 2018

    EIGEN WAARDERING: 8

    Sophie Scholl - Die letzten Tage (2005) on IMDb



    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters