Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2017: Der Hauptmann (Robert Schwentke)

    DE REGISSEUR

    Robert Schwentke (1968) studeerde in 1992 in Los Angelos af aan de filmacademie. Zijn carrière speelt zich dan ook hoofdzakelijk af in de Verenigde Staten (actiefilms). "Der Hauptmann" (2017) is zijn eerste Duitse film sinds "Eierdiebe" (2003).

    HET VERHAAL

    In "Der Hauptmann" wordt het verhaal verteld van Willy Paul Herold. Op de vlucht in de chaotische laatste maanden van de Tweede Wereld oorlog, stuit hij op een verlaten jeep. In deze jeep bevindt zich een officiersuniform. Willy trekt het aan (mooi in beeld gebracht via de spiegel van de jeep, zie afbeelding 1) en geeft zich uit voor officier. Hij verzamelt een troepje andere loslopende soldaren om zich heen, en tezamen vormen ze een rondtrekkende bende. Door net te doen alsof hij een onderzoeksopdracht rechtstreeks van de Fuhrer heeft, weet Herold het gezag in het gevangenkamp Aschendorfermoor over te nemen. In dit kamp zijn veel deserteurs geïnterneerd. Op bevel van Herold vinden er massaexecuties plaats.

    COMMENTAAR

    De laatste jaren verschijnen er opvallend veel films waarin de Tweede Wereldoorlog vanuit Duits perspectief wordt belicht. In "Im Labyrinth des Schweigens" (2014, Giulio Ricciarelli) en "Der Staat gegen Fritz Bauer" (2015, Lars Kraume) staat de verwerking (of verdringing?) van de Tweede Wereldoorlog in de jaren '50 centraal. "Lore" (2012, Cate Shortland) en "Der Hauptmann" (2017, Robert Schwentke) spelen zich af in de chaotische laatste maanden van de oorlog. In beide gevallen is de hoofdpersoon op de vlucht, maar er is wel een verschil tussen het jonge meisje Lore Dressler (die tijdens haar opvoeding de nationaal socialistische ideologie met de paplepel naar binnen heeft gekregen) en Willy Herold (bij wie de motieven voor zijn gedrag wat gecompliceerder liggen). Ik kom hier later in deze recensie op terug.

    Het begin van "Der Hauptmann" is overdonderend. De film opent met een leeg landschap. Na een tijdje komt Herold als vluchteling het beeld binnen rennen. Hij wordt achterna gezeten door een groepje soldaten in een jeep, die op hem schieten als ware het een video game "avant la lettre". De scene deed mij denken aan de speciale eenheden die in "Artificial Intelligence: AI" (2001, Steven Spielberg) achter verouderde robots aanjoegen, hetgeen het geheel een wat science fiction achtig karakter geeft. Tegelijkertijd heeft het landschap ook iets middeleeuws, met hier en daar dode lichamen met een bord "Zo worden plunderaars gestrafd" om hun nek. De sfeer in het eerste halfuur doet vaag denken aan de films van Bela Tarr.

    Na het eerste halfuur zakt de film naar mijn gevoel wat in, en dat is een beetje vroeg. Dat de soldaat op de vlucht Herold zich, eenmaal in een officiersuniform, totaal anders gedraagd is na de scene in de 1e herberg (waarbij hij een (uit honger geboren) plunderaar neerschiet) wel duidelijk. Diezelfde boodschap wordt op een steeds geweldadiger manier herhaald en herhaald. Dat wordt op den duur een beetje ongemakkelijk. In een interview brengt de regisseur daar tegenin dat films over de Tweede Wereldoorlog uit de aard der zaak ongemakkelijk horen te zijn. Bovendien, de executies in het kamp komen niet voort uit de verbeelding van een regisseur die een beetje aan het overdrijven is, ze zijn gebaseerd op historische gebeurtenissen. 

    Aan het eind van de film verdwijnt de hoofdpersoon langzaam in een donker dennenbos. Op de voorgrond een open plek bezaaid met lijken (zie afbeelding 2). Het lijkt een mooi einde van een film die begon met een open landschap waar de hoofdpersoon al rennend op verschijnt. In de laatste scene (tijdens de aftiteling) worden we dan nog getracteerd op beelden van Willy Herold die in de tegenwoordige tijd rondrijdt met zijn auto met daarop "schnellgericht Herold" geschildert, als een soort diabolische rijdende rechter. Wil de regisseur hiermee het belang van zijn film voor het heden benadrukken? Misschien, en het is zeker waar dat democratische waarden (en dan in het bijzonder de scheiding der machten) minder weerbaar blijken dan we altijd dachten (denk aan Polen, Hongarije en Trump). Ook in dit geval wordt de boodschap er echter weer met een moker ingeramd.

    Wat misschien wel het grootste minpunt van "Der Hauptmann" is, is dat veel van wat in deze film aan de orde komt in andere films al beter of overtuigender is gedaan. Zo wordt in "Werckmeister harmoniak" (2000, Bela Tarr) de opbouw naar de uiteindelijke geweldsexplosie dreigender en meer benauwend in beeld gebracht. De afwisseling van geweld en orgie is decadenter in "The damned" (1969, Luchino Visconti). De doorgedraaide officier tenslotte wordt op een meer spectaculaire wijze behandeld in "Apocalypse now" (1979, Francis Ford Coppola).

    Niettegenstaande deze minpunten snijdt Schwentke een interessant thema aan. Zoals ik in het begin al opmerkte kan Willy Herold niet vergeleken worden met de door en door geïndoctrineerde Lore Dressler. Nergens in de film wordt de indruk gewekt dat het gedrag van Herald is terug te voeren op zijn geloof in het nationaal socialisme. Maar wat verklaart zijn gedrag dan wel? Wanhoop? In het begin zondermeer, hij heeft met moeite het vege lijf weten te redden. Noodzaak? Ook dit zal deels een verklaring zijn, eenmaal begonnen met de persoonsverwisseling zal hij het spel verder moeten spelen en zich blijven uitgeven voor officier. Een belangrijk deel van de verklaring moet echter worden gezocht in pure machtswellust. Eenmaal "on top" is Herold meteen vergeten hoe het was om de underdog te zijn. 

    Machtswellust kan alleen bestaan bij de gratie van de passiviteit van meelopers en slachtoffers, en ook daarvan zijn in de film enkele fraaie (of  beter gezegd onthutsende) voorbeelden te vinden. Interessante vraag is of de rol die het uniform hierbij speelt typisch Duits is? Een film als "Der letzte Mann" (1924, Friedrich Murnau) en het verhaal "Der Hauptmann von Köpenick" (1931, Carl Zuckmayer) laten zien dat op deze vraag zeker niet onmiddellijk "nee" kan worden geantwoord. Het feit dat Herold zonder zijn uniform een melkmuil gespeend van enig charisma is (afbeelding 2) geeft hierbij nog een extra indicatie.

    DATUM: 12 mei 2018

    EIGEN WAARDERING: 6

    Der Hauptmann (2017) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters