Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1968: Once upon a time in the West (Sergio Leone)

    REGISSEUR

    Na een omvangrijke carrière als assistent regisseur maakte Sergio Leone (1929 - 1989) in 1964 de overgang naar de regisseurstoel. Hij maakte in dat jaar "For a fistful of dollars", het eerste deel van een trilogie die zowel de regisseur als hoofdrolspeler Clint Eastwood beroemd zouden maken. Later zouden nog volgen "For a few dollars more" (1965) en "The good, the bad and the ugly" (1966). Eenmaal beroemd nam de produktiviteit van Leone wat af. Van zijn latere werk springen "Once upon a time in the West" (1968) en "Once upon a time in America" (1984) er uit.

    De naam van Sergio Leone staat zo'n beetje synoniem met het genre van de spaghetti Western. Van bovengenoemde films valt alleen "Once upon a time in America" (gangsterfilm) niet in dit genre. De spaghetti Western is een Western geregisseerd door een Italiaan, voor een groot deel opgenomen in Europa (vaak Italië of Spanje) waarbij de hoofdrollen echter meestal vervuld worden door Amerikaanse sterren. In dit opzicht zou je het kunnen zien als een soort "outsourcing" van het maken van films. De productie wordt verplaatst van het dure Hollywood naar een goedkopere locatie.

    Ook inhoudelijk zijn echter verschillen. Zo komt er relatief veel geweld voor in spaghetti Westerns. Doordat de films buiten Amerika werden geproduceerd was de Hays code (die sex en geweld in flms aan banden moest leggen) niet van toepassing. Deze code, die van kracht was van 1934 tot 1968, liep tijdens de opkomst van de spaghetti Westerns overigens toch al op haar laatste benen. Daarnaast (of misschien juist wel ten gevolge van het vele geweld) zijn spaghetti Westerns vaak cynischer dan hun Amerikaanse genregenoten. Tijdens de opkomst van de Westerns ging het vaak om de strijd tussen goed (vaak blanken) en slecht (vaak Indianen). Later, in de jaren '50, werden de personages complexer. Ze hadden zowel goede als slechte kanten. In spaghetti Westerns overheerst duidelijk de slechte kant.

    HET VERHAAL

    Het verhaal speelt in de tijd van de trek naar het Westen. In het kielzog van deze trek werden de spoorwegen aangelegd. De aanleg van de spoorwegen leidde op haar beurt weer tot landspeculatie.

    Een spoorwegmagnaat is er op gebrand zijn rails "coast to coast" te krijgen. Het ontbrekende stuk richting Pacific leidt langs het erf van de familie McBain. Dit erf is namelijk de enige locatie in de wijde (woestijnachtige) omtrek waar een waterbron is (koeling voor de locomotief). Om dit erf in zijn bezit te krijgen deinst de magnaat (althans zijn rechterhand Frank, gespeeld door Henry Fonda) er niet voor terug de hele familie McBain uit te moorden.

    Ze hebben geen geluk want de weduwnaar vader was net opnieuw getrouwd en een paar dagen later verschijnt zijn nieuwe vrouw (en meteen weduwe) Jill McBain (Claudia Cardina) ten tonele. Ze is vast van plan in het familiehuis te blijven wonen. Het moge duidelijk zijn dat ze daarmee haar eigen leven op het spel zet. Ze krijgt echter onverwacht bescherming van de "Harmonica man" (Charles Bronson) en de bandiet Cheyenne (Jason Robards).

    COMMENTAAR

    "Once upon a time in the West" is het magnus opus, de slagroom op de taart, de kroon op het werk na de zogenaamde "dollar trilogie". De film heeft dan ook een naamsbekendheid die ver buiten de kringen van filmliefhebbers reikt. Zelf kende ik de film eigenlijk alleen maar van de LP met de filmmuziek van Ennio Morricone. Op de hoes van deze LP stond afbeelding 1, en dit beeld representeerde voor mij de film in zijn geheel. Pas toen ik de film zag kwam ik tot de ontdekking dat dit beeld is ontleend aan een relatief korte (maar wel essentiële) flashback aan het eind van de film.

    Ennio Morricone verdient op zijn minst een deel van de credits voor de  reputatie van de film. Zijn muziek is sfeerbepalend en bovendien voorziet hij de belangrijkste personages van een eigen "herkenningsmelodie". De film krijgt daardoor wat van het karakter van een opera, waar soms ook met "herkenningsmelodietjes" wordt gewerkt, al noemen ze het daar een "leitmotiv". Het bekendste voorbeeld hiervan is wellicht "Der ring des Nibelungen" van Richard Wagner.

    Over de belangrijkste personages gesproken, bijna geen enkele komt er goed vanaf en dat stemt dan weer overeen met de cynische inslag van de spaghetti Westerns waar ik het in de inleiding over had. Voor wat betreft rechterhand Frank hoeft zijn slechte karakter, na het uitmoorden van de familie McBain aan het begin van de film, nauwelijks enige toelichting. Jill McBain blijkt in haar vorige leven een luxe prostitué uit New Orleans geweest te zijn en enig opportunisme is haar nog steeds niet vreemd. De "Harmonica man" beschemt Jill, maar aan het eind van het liedje gaat het hem meer om de wraak op Frank dan om het beschermen van Jill. Een typisch geval van de vijand van mijn vijand is mijn vriend. De schurk Cheyenne laat zich in de loop van de film van een steeds vriendelijker kant zien, maar ook bij hem blijf je het gevoel houden dat het bewijzen van zijn onschuld (aanvankelijk wordt hij (ten onrechte) verantwoordelijk gehouden voor de moordpartij op de McBain familie) op zijn minst een aandeel heeft in deze vriendelijke facade. Qua rolbezetting heeft Leone in "Once upon a time in the West" overigens stevig aan anti type casting gedaan. De altijd goede Henry Fonda ("Twelve angry men", 1957, Sidney Lumet) speelt de schurk Frank.

    De echte onschuld zit, in de vorm van de familie McBain, in het begin van de film. Tijdens de slachtpartij (afbeelding 2a) kijken we de onschuld, gepersonificeerd door de jongste zoon, zelfs recht in het gezicht (afbeelding 2b, dit is het jongetje in close up dat we op afbeelding 2a in een establishing shot zien). Dit beeld vond ik eigenlijk nog indrukwekkender dan de platenhoes van Ennio Morricone. Naast de muziek is overigens ook het gebuik van geluid in deze scene indrukwekkend. De vader is met de oudste zoon op fazantenjacht geweest en keert huiswaarts. De dochter is druk bezig met de voorbereidingen van het feest ter gelegenheid van de komst van de nieuwe vrouw. Deze hele scene wordt omgeven door krekelgeluiden. Plotseling houden de krekels hun mond, een onheilspellende stilte treedt in als een soort stilte voor de storm. In de volgende scene breekt deze storm in de vorm van de overval van Frank en zijn mannen in volle hevigheid los.

    Zoals het een magnus opus betaamt heeft "Once upon a time in the West" een respectabele lengte. (2 uur en 44 minuten). Niet alleen de film in zijn totaliteit is lang, ook heel veel scenes worden tot het uiterste uitgesponnen. Personages lopen om elkaar heen, beloeren elkaar, spugen eens op de grond en ondertussen duurt en duurt het maar. "Once upon a time in the West" is dan ook geen film voor een jong publiek, gewend als die zijn aan een hoge "actiedichtheid". Waar de lange scenes wel de gelegenheid toe geven (en Leone maakt veelvuldig gebruik van deze gelegenheid) zijn extreme close ups op (vaak verweerde) gezichten. Wat dat betreft lijkt hij goed gekeken te hebben naar de films van Eisenstein

    Nu we met Eisenstein toch in Russische sferen zijn tot slot nog een vreemde "crossover" die mij tijdens het kijken opviel. Het uitbreiden van het spoorwegnet is een belangrijke drijvende kracht achter het verhaal. De magnaat die het erf van de familie McBain kost wat kost in handen wil krijgen verplaatst zich in een (zeer luxueus ingerichte) wagon, die als zijn kantoor dienst doet. Ik moest op de één of andere manier meteen denken aan de officier van het rode leger die in "Dr Zhivago" (1965, David Lean) ook in een treinwagon kantoor hield.

    DATUM: 28 juli 2018

    EIGEN WAARDERING: 7

      

    Once Upon a Time in the West (1968) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters