Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1971: Mon oncle Antoine (Claude Jutra) (Canada)

    DE REGISSEUR

    In mijn landenintroductie schrijf ik nog dat de Canadeze cinema toch vooral bestaat uit David Cronenberg en Atom Egoyan. Daar komen hoe langer hoe meer regisseurs bij, vooral Franstaligen. Eerst was er Denys Arcand ("Jesus of Montreal", 1989) en nu is er Claude Jutra (1930 - 1986).

    Jutra studeerde medicijnen, maar ging na zijn afstuderen meteen in de filmindustrie werken. Als zijn artistieke hoogtepunt worden beschouwd de films "Mon oncle Antoine" (1971) en "Kamouraska" (1973), al was laatstgenoemde film geen commercieel succes. In 1972 werd hem de orde van Canada aangeboden, die hij weigerde omdat hij een Quebec seperatist was.

    In het begin van de jaren '80 werd bij Jutra een vroege Alzheimer geconstateerd.  Vanaf 5 november 1986 werd Jutra vermist en in april 1987 werd zijn lichaam in de St Lawrence rivier gevonden met een briefje in zijn zak "Je m'appele Claude Jutra" (Ik heet Claude Jutra). Zelfmoord is dus heel waarschijnlijk.

    In 2016 ontstond een "Me too" avant la lettre rondom Claude Jutra. In een biografie en een krantenartikel gebaseerd op een anonieme getuige werd hij postuum beschuldigd van sex met minderjarigen. De (grondige) reactie liet niet lang op zich wachten. Op dezelfde dag als het krantenartikel kreeg de aan Jutra opgedragen filmprijs van Quebec een andere naam, evenals naar hem genoemde straten en pleinen.

    HET VERHAAL

    Het verhaal speelt in een klein stadje in de omgeving van Quebec in de jaren '40. Kerst nadert en in de '"general store" van het stadje zijn ze druk bezig met de kerstetalage. "Ze" zijn in dit geval de eigenaar van de shop Antoine en zijn vrouw Cecile, de clerk Fernand en de hulpjes Benoit (neefje van Antoine en Cecile) en Carmen. Zowel Benoit als Carmen wonen bij het echtpaar in en worden gezien als een soort stiefkinderen.

    Na de onthulling van de kerstetalage (wat in het dorp een "big deal" is, er wordt echt een laken voor de etalageruit weggetrokken) vindt er in de winkel een soort van kerstborrel voor het hele dorp plaats. Tijdens de kerstborrel krijgt Antoine een telefoontje van Mevrouw Poulin (die een eind buiten  het dorp woont) dat haar oudste zoon is overleden. Antoine is namelijk niet alleen winkelier maar ook nog eens de begrafenisondernemer van het dorp. Antoine en Benoit moeten er nu in de sneeuwstorm op uit om het lichaam op te gaan halen.

    COMMENTAAR

    Asn het begin van de film dwaalt de camera door het stadje. Een stadje dat overheerst wordt door de asbestmijnen (noot 1) in de buurt. Net als in films als "Kes" (1969, Ken Loach) en "The deer hunter" (1978, Michael Cimino) is vanaf het begin duidelijk dat het stadje er voor de industrie is en niet omgekeerd. Ook snel duidelijk wordt dat de Engelstaigen het in de mijn voor het zeggen heben, en de Franstaligen vooral op de werkvloer te vinden zijn. Vader Poulin krijgt het direct al aan de stok met de opzichter. met wie hij weigert Engels te praten. Niet lang daarna neemt hij de laatste slok van een biertje en merkt op "Zo, deze kunnen de Engelsen in elk geval niet meer opdrinken". Het moge duidelijk zijn dat Mijnheer Poulin het volkomen gehad heeft met de mijn. Niet lang daarna zien we Poulin met een knapzak over zijn rug het dorp uit trekken. Hij gaat aan de slag als houthakker en laat de zorgen voor het gezin over aan zijn vrouw. In een andere film zou Poulin wellicht als de vrijbuiter worden afgeschilderd, in "Mon oncle Antoine" heeft zijn gedrag toch iets van een vlucht.

    Zodra Poulin uit beeld is, richt de aandacht zich op de dorpswinkel van oom Antoine. Zoals uit het verhaal wel blijkt is dat veel meer dan alleen een winkel, het is het middelpunt van het sociale leven in het dorp (ongeveer zoals in "Come back to the 5&dime, Jimmy Dean, Jimmy Dean", 1982, Robert Altman). Ook hier zien we de verschillen tussen de sociale klassen echter duidelijk terug. Of Alexandrine Engels- of Franstalig is weet ik niet (haar naam doet nogal Frans aan), maar ze is in elk geval de vrouw van een hoge functionaris binnen de mijn. Haar aankomst op de kerstborrel wordt gefilmd alsof de koningin binnenkomt (afbeelding 1) en bij het passen van de lingerie die ze besteld heeft, krijgt ze duidelijk een VIP behandeling van de eigenares van de winkel.

    Waar het om de sociale tegenstellingen gaat, kiest Poulin derhalve voor een "vlucht strategie" terwijl in de winkel meer een "accepteer strategie" wordt gehanteerd.  De enige die (op bescheiden schaal) voor een "vecht strategie" kiest is Benoit, de hoofdpersoon van het verhaal (of althans de persoon door wiens ogen wij het verhaal zien). Als de directeur van de mijn met zijn paard door de straten van het dorp rijdt en de kerstgeschenken letterlijk voor de deuren van de huizen neergooid, vergast hij hem op enkele welgemikte sneeuwballen.

    "Mon oncle Antoine" is een 'coming of age" film van de tiener Benoit. In hoeverre de regisseur met het volwassen worden van deze jongen symbolisch ook de emancipatie van de Franstalige bevolkingsgroep van Quebec wil verbeelden werd mij tijdens de film niet helemaal duidelijk. Wel duidelijk is dat bij het volwassen worden in een coming of age film ook het sexueel volwassen worden hoort. Dit begint met het door een kier in de deur gluren naar Alexandrine, die (zoals boven reeds vermeld) lingerie staat te passen. Het wordt vervolgd door een spelletje tikkertje met Carmen (tussen de lijkkisten door, die op zolder staan opgeslagen), dat uiteindelijk eindigt in een wat onwennige en onhandige vrijpartij.

    Tijdens het ophalen van het lichaam van de oudste zoon van Poulin (een tocht die de laatste drie kwartier van de film in beslag neemt) komt Benoit er achter dat je op weg naar de volwassenheid niet alleen leuke dingen ontdekt. Oom Antoine  heeft op de kerstborrel al een halve fles Bols achter de kiezen en leegt op de slee, om de kou te bestrijden, de andere helft. Loslippig door de drank bekend hij aan Benoit dat zijn huwelijk met tante Cecile niet zo koek en ei is als op het eerste gezicht misschien lijkt. Bovendien gedraagt hij zich in huize Poulin niet al te tactvol. De vrouw des huizes biedt hem (na de koude rit) een maaltijd aan, oom Antoine maakt er een echte schranspartij van. Onwillekeurig komen gedachten aan "La grande bouffe / de grote schranspartij" (1973, Marco Ferreri) boven.  Ik had van deze scene graag een clip toegevoegd. De scene is opgenomen vanuit de "point of view (POV)" van Benoit, dat wil zeggen onder een ongebruikelijke hoek. Op de geluidsband zijn de smakgeluiden van oom Antoine te horen. Pas als de moeder in tranen uitbarst , wordt oom Antoine zich bewust van het ongepaste van zijn gedrag. "Ben je klaar met eten?" vraagt hij aan Benoit. "Ja" zegt Benoit, die het eten met geen vinger heeft aangeroerd. 

    Het is namelijk de eerste keer dat Benoit met zijn oom meegaat om een lijk op te halen, en zijn zenuwen worden er niet minder op nu het een jongen  van ongeveer zijn leeftijd betreft die bovendien ook nog erg op hem lijkt. Die gelijkenis brengt bij Benoit een "memento mori" teweeg, en misschien dat vanuit deze gedachten c.q. fantasieën de slotscene (die verder erg cryptisch is) te verkaren is.

     

    Noot 1: De film is gemaakt in 1971. De gevaren van asbest waren toen nog minder bekend dan nu. Hoewel de spanningen tussen Engelstaligen en Franstaligen zonder twijfel een element zijn in deze film geloof ik niet dat de regisseur wil suggereren dat de Engelstaligen willens en wetens de gezondheid van de Franstaligen op het spel zetten. Wel is het zo dat op dit moment asbestgerelateerde ziekten relatief veel voorkomen in de provincie Quebec. 

     

    DATUM: 7 september 2018

    EIGEN WAARDERING: 8

    Mon oncle Antoine (1971) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters