Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    1982: Yol (Yilmaz Guney) (Turkije)

    DE REGISSEUR

    Yilmaz Guney (1937 - 1984) was een populaire acteur in commerciële mainsteam films die zich in de loop van zijn filmcarrière ontwikkelde tot een regisseur van (politiek) kritische films. Wat dat betreft valt een parallel te trekken met Vittorio De Sica

    Zijn kritische houding als regisseur en als schrijver (naast boeken schreef hij de meeste scenario's voor zijn films (waaronder het scenario voor "Yol") zelf) bracht hem vanaf 1960 regelmatig in conflict met de Turkse overheid (waar de militairen vaak dicht op de macht zitten). Hij zat dan ook af en aan in de gevangenis. Overigens niet alleen op verdenking van politieke activiteiten. Ook zou hij een openbaar aanklager tijdens een ruzie hebben doodgeschoten. 

    Als Guney in de gevangenis zat nam zijn assistent Serif Gören de werkzaamheden "in het veld" over, vaak gebruikmakend van aanwijzingen per brief van Guney. Op deze wijze is ook "Yol" tot stand gekomen (noot 1). Op IMDB worden Yilmaz Guney en Serif Gören dan ook allebei als regisseur vermeld.

    Alsof het regisseren van een film vanuit de gevangenis niet spectulair genoeg is, wist Guney in 1981 uit de gevangenis te ontsnappen. Hij vluchte naar Frankrijk waar "Yol" in 1982 op het filmfestival van Cannes gedeeld de Gouden Palm won (noot 2). 

    Na "Yol" maakte Guney in Frankrijk nog "Duvar / de muur" (1983). In 1984 overleed hij aan maagkanker.

    HET VERHAAL

    Een groep van 5 gedetineerden mag een week met verlof. Op afbeelding 1 zien we ze staan op de aanlegsteiger van het gevangenis-eiland Imrali  (noot 3). De film volgt hun belevenissen gedurende deze week.

    COMMENTAAR

    "Yol" begint in de gevangenis, maar is allesbehalve een typische gevangenisfilm. Geen spectaculaire ontsnappingspoging zoals in "Le trou" (1960, Jacques Becker), een spectaculaire ontsnapping zou Yilmaz Guney niet lang na "Yol" in eigen persoon uitvoeren. Wel een film over het leven buiten de gevangenis, dat ook lang niet altijd blijkt mee te vallen. Ik moest denken aan de oude gedetineerde Brooks uit "The Shawshank redemption" (1994, Frank Darabont), die na zijn vrijlating doodsbenauwd de hem inmiddels geheel onbekend geworden maatschappij ingaat. De gedetineerden uit "Yol" zijn minder ontheemd als de oude Brooks, maar ook zij beginnen hun week verlof niet zonder angst. Er zijn excuses die na al die jaren nog steeds gemaakt moeten worden of er is de knagende angst of een verloofde wel zo lang op ze heeft gewacht. Naast deze beslommeringen uit de privésfeer zijn militairen in het openbare leven alom tegewoordig. Wat dat betreft lijkt het verschil tussen binnen en buiten de gevangenis soms niet zo groot. Dit wordt mooi gesymboliseerd door één van de verlofgangers die zijn vogeltje meenemeent op verlof. Het diertje verlaat de gevangenis maar blijft wel in een kooitje. Geldt dat voor zijn baasje ook niet een beetje?

    Voordat het nu lijkt of "Yol" één grote aanklacht is tegen de Turkse maatschappij van een regisseur die voortdurend overhoop lag met de regering, dient te worden opgemerkt dat "Yol" tevens een ode aan Turkije is. Dat is juist het knappe van de film. "Yol" betekent letterlijk "de weg" en het is dan ook een road movie die zich voor een belangrijk deel afspeelt in trein en (lange afstands)bus. Onderwijl glijden de oogverblindende landschappen van Anatolië aan ons voorbij.

    Dan toch over naar het "aanklacht" deel van de film. Tussen 1980 en 1983 waren politieke partijen verboden in Turkije en was het leger aan de macht. Dit was overigens niet voor de eerste keer want ook in 1960 en 1971 had het leger een staatsgreep gepleegd en nadien zouden nog een staatsgreep volgen in 1997 alsmede een poging in 2016. In films waarin totalitaire regimes aan de kaak gesteld worden, worden de gruweldaden van deze regimes meestal breed uitgemeten. In "Yol" wordt de repressie op een meer indirecte, subtielere manier getoond. De verlofgangers moeten een eindeloze hoeveelheid politiecontroles ondergaan, militairen beheersen in alle steden die in de film voorkomen het straatbeeld en de angst zit er in alle gezinnen die door de 5 hoofdpersonages bezocht worden goed in. Eigenlijk brengt de regisseur meer de overal heersende angst in beeld dan het achterliggende geweld. Enige uitzondering is een scene in Koerdistan waar het leger een dorpje belaagt omdat ze denken dat de inwoners onderdak verlenen aan seperatisten. 

    De ergste onderdrukking vindt echter in de privé sfeer plaats, in de relatie tussen man en vrouw. Soms weet de regisseur er een humoristische scene van te maken, zoals in het geval van de man die tegen zijn verloofde zegt dat ze na hun huwelijk naar hem moet luisteren, dat hij de baas is, dat ze niet meer met andere mannen mag praten, dat ze aan moet trekken war hij leuk vindt. De vrouw, die maar half geluisterd lijkt te hebben, kijkt haar vriend aan met een hemelse glimlach en zegt: "Wat heb je in de gevangenis mooi leren praten!",

    Andere scenes zijn echter hartverscheurend. Zo is er een vrouw die tijdens de gevangenschap van haar man in de ogen van de familie "gevallen" is. Haar man is één van de vijf verlofgangers en in plaats van het voor zijn dochter op te nemen, maakt de vader tijdens zijn bezoek duidelijk dat hij van zijn schoonzoon verwacht dat hij zijn vrouw passend straft en de familie-eer herstelt. De man neemt zijn vrouw en zoon mee uit het afgelegen bergdorp, Een lange wandeling door de ijzige bergen staat ze te wachten. Man en zoon zijn warm ingepakt, terwijl de vrouw het zonder bontjas moet doen. Met zulke kleren de bergen in gaan is zelfmoord, en dat lijkt ook de vooropgezette bedoeling van de man te zijn. Geen moment kijkt hij naar haar om als ze achterop raakt omdat ze bevroren voeten krijgt. Pas als de vrouw de totale uitputting nabij is, lijkt de man te beseffen waar hij mee bezig is. In paniek neemt hij de vrouw op zjn rug (afbeelding 2), maar het is al te laat.

     

    Noot 1: Men kan dus niet alleen een film maken vanuit huisarrest, zoals Jafar Panahi deed met "Taxi Teheran" (2015), maar zelfs vanuit de gevangenis. 
    Noot 2: Gedeeld met "Missing" (1982) van Costa Gavras.
    Noot 3: Sinds 1999 is PKK leider Ocelan de enige gevangene op dit eiland.

    DATUM: 31 augustus 2018

     

    EIGEN WAARDERING: 9

    Yol (1982) on IMDb


    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters