Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2000: Memento (Christopher Nolan)

    DE REGISSEUR

    Voor een overzicht van het werk van Christoper Nolan, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

    HET VERHAAL

    Er heeft een inbraak plaatsgevonden in het huis van Leonard (Guy Pearce). Het echtpaar ontdekte de inbraak en er ontstond een handgemeen. Bij dit handgemeen kwam de vrouw van Leonard en een dader om het leven. Leonard zelf kreeg een klap op zijn hoofd, waardoor hij aan anterograde amnesie (een specifieke vorm van geheugenverlies, waarbij je geen nieuwe herinneringen meer kan aanmaken) lijdt. 

    Volgens de politie was er maar één dader, maar volgens Leonard waren het er twee. Hij gaat op zoek naar de tweede dader om de dood van zijn vrouw te wreken. Het spreekt vanzelf dat zijn geheugenverlies de zoektocht niet makkelijker maakt. Ter ondersteuning van zijn geheugen bedient Leonard zich van korte notities, polaroid foto's en zelfs tatoeages. Tijdens zijn zoektocht maakt Leonard kennis met Natalie (die in een bar werkt) en Teddy (een undercover politieagent).

    COMMENTAAR

    Opvallend aan "Memento" is niet zozeer het verhaal, als wel de manier waarop het verteld wordt. De film begint aan het eind van het verhaal. Nu gebeurd dat wel vaker bij films die met behulp van een flash back structuur verteld worden. In dat geval spingt de film na de openingsscene (die het einde van het verhaal vertelt) terug naar het begin, waarna in de rest van de film in chronologische volgorde weer naar het einde wordt toegewerkt.  De vertelstructuur van "Memento" is ingewikkelder, veel ingewikklder. Onderstaand een poging om deze vertelstructuur in kaart te brengen.

    - In de film wisselen kleurenscenes en zwart-wit scenes elkaar af.
    - De kleurenscenes beginnen aan het eind van het verhaal en lopen terug in de tijd (het eind van elke kleurenscene is het begin van de voorgaande kleurenscene)
    - De zwart-wit scenes beginnen aan het begin van het verhaal en zijn geordend in chronologische volgorde. Het eind van elke zwart - wit scene is dus het begin van de volgende zwart-wit scene.
    - Aan het eind van de film komen de kleuren- en zwart-wit scenes bij elkaar. De film eindigt dus midden in het verhaal.
    - Bovenstaande geldt voor de volgorde van de scenes. De scenes zelf zijn chronoligisch, met uitzondering van de eerste kleurenscene (waarmee de film opent). Deze scene is in omgekeerde volgorde. Zo zien we een polaroid foto langzaam vervagen en ingeslikt worden door de camera.

    Gezien bovenstaande vertelstructuur is het een wonder dat je als kijker het verhaal nog een beetje snapt. Hulde voor film editor Dody Dorn. In sommige commentaren wordt de vertelstructuur afgedaan als gekunsteld. Een truc van de regisseur om de film meer aandacht te laten krijgen dan deze eigenlijk verdient. Ik ben het daar niet mee eens. Door de vertelstructuur houdt de regisseur de kijker gedurende de film in verwarring (ik had het in de vorige zin niet voor niets over een "beetje snappen"), maar deze verwarring is functioneel. De kijker wordt immers in dezelfde situatie gebracht als de hoofdpersoon, die ook niet meer weet wat zich in het recente verleden heeft afgespeeld. Net als de hoofdpersoon wordt de kijker voordurend geconfronteerd met mensen die hij voor het eerst ziet, maar die wel alles van de hoofdpersoon weten. Een uiterst ongemakkelijke, om niet te zeggen bedreigende, ervaring.

    Er zijn meer films waarin "de waarheid"  moeilijk grijpbaar is. De bekendste is misschien wel "Rashomon" (1950, Akira Kurosawa). In deze film wordt dezelfde gebeurtenis door de ogen van diverse personages bezien. Deze personages zijn echter "psychisch gezond", zodat Rashomon meer filosofisch van aard is (bestaat "de waarheid" eigenlijk wel). "Memento" stelt het bestaan van de waarheid als zodanig niet ter discussie. Thema van "Memento" is het onvermogen van de hoofdpersoom om de recente werkelijkheid te kennen en vast te houden. Wat dat betreft is "Memento" geen filosofische maar een psychologische film. 

    Enkele neurologen hebben aangegeven dat "Memento" (relatief gezien, voor een populair medium als film) een vrij correcte weergave biedt van de gevolgen van anterograde amnesie. Als ik het goed begrijp gaan bij anterograde amnesie geen herinneringen verloren, maar kan de patiënt na het trauma geen nieuwe herinneringen meer aanmaken. Dit in tegenstelling tot retrograde amnesie, waarbij juist wel herinneringen verloren gaan maar de patiënt in staat blijft nieuwe herinneringen aan te maken. Hoewel ik geen neuroloog ben, lijkt mij de film niet helemaal te passen bij de symptomen van anterogade amnesie. In de zwart-wit scenes, zie zich afspelen na de inbraak, haalt de hoofdpersoon herinneringen op aan zijn tijd als verzekeringsagent (er zit, om het nog moeilijker te maken, dus ook nog een "echte" flashback in de vertelstructuur). Hij praat met name over een claim die hij moest beoordelen  van een man met geheugenverlies. Gedurende de film ga je je als kijker steeds meer afvragen of hij zijn eigen situatie en de situatie van deze man niet een beetje door elkaar haalt. Met andere woorden er zijn misschien wel degelijk herinneringen van voor de inbraak verminkt geraakt, en dat sluit dan weer niet aan bij de omschrijving van anterogade amnesie. Het is de regisseur vergeven.

    "Memento" draait vooral om Leonard, maar heeft voor het overige een vrij cynisch mensbeeld. De uitbater van het motel waar hij logeert heeft hem twee kamers aangesmeerd, maar dat is dan nog een relatief onschuldig misbruik van de aandoening van Leonard. Hoe zit het eigenlijk met Natalie en Teddy? Helpen deze Leonard met het vinden van de tweede dader of spannen ze hem voor hun eigen karretje? Het zijn vragen die je je als kijker steeds nadrukkelijker gaat stellen. Het mensbeeld van "memento" is cynisch, maar helaas ook realistisch. In Nederland komen gevallen van financiële oplichting van mensen met geheugenproblemen (bijvoorbeeld dementerende bejaarden) regelmatig in het nieuws. Naar schatting worden maar liefst 30.000 mensen per jaar slachtoffer van deze vorm van oplichting.

    DATUM: 5 augustus 2018

    EIGEN WAARDERING: 9

    Memento (2000) on IMDb


    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters