Filmklassiekers op het tweede gezicht
Abonneren

Abonneer je op nieuw verschenen recenties!

Voor meer informatie over het gebruik van deze website klik HIER.

    Laatst geplaatst

     

     

    Verwacht

     

     

    Filmposters

    2002: Uzak (Nuri Bilge Ceylan) (Turkije)

    DE REGISSEUR

    Nuri Bilge Ceylan (1959) is momenteel (i.e. 2018) de onbetwiste vaandeldrager van de Turkse cinema. Na het afronden van zijn opleiding heeft hij eerst een tijdje gereisd. Eenmaal terug in Turkije moest hij zijn dienstplicht nog vervullen, zodat pas daarna (op relatief late leeftijd) zijn carrière als regisseur kon beginnen.

    Ceylan brak door met zijn derde film "Uzak / Distant" (2002), daarna zijn eigenlijk al zijn films lovend ontvangen. Met een tussenperiode van meestal een paar jaar zijn achtereenvolgens verschenen: "Iklimler / Climates" (2006), "Three monkeys" (2008), "Once upon a time in Anatolia" (2011) en "Wintersleep" (2014).

    Waar "Uzak" en "Iklimler" vooral relatiedrama's zijn, wordt in "Three monkeys" en "Once upon a time in Anatolia" nadrukkelijk een crime element aan het verhaal toegevoegd. Met "Wintersleep" keert Ceylan weer terug naar het relatiedrama.

    HET VERHAAL

    In het dorpje van Yusuf is de fabriek, die zowat de enige werkgever van het dorp was, failliet gegaan. Yusuf trekt naar Istanbul om werk te vinden. Zijn plan is om een weekje bij zijn oom Mahmut te logeren en in die week een baan op de wilde vaart te scoren.

    COMMENTAAR

    Bij de film "Kedi" (2016, Ceyda Torun) had ik mooie plaatjes van Istanbul verwacht , maar werd daarin enigszins teleurgesteld. Zoals altijd is de vormgeving bij Ceylan in orde, en treffen we deze mooie plaatsjes van een (winters) Istanbul wel aan in "Uzak" (evenals straatkatten overigens).

    Uiteindelijk gaat het in "Uzak" echter niet om de mooie plaatjes, maar om de relatie tussen oom Mahmut en neef Yusuf. Deze relatie is moeizaam. De titel van de film wordt in het Engels ook wel vertaald met "Distant" (ver weg), maar dat heeft mijns inziens toch teveel een fysieke betekenis. "Detached" (afstandelijk) zou wat dat betreft een betere vertaling zijn.

    In een recensie las ik dat Ceylan in "Uzak" de wereld in de buitenscenes bewust kleiner maakt dan hij is, en het appartement van Mahmut in de binnsenscenes (door middel van een groothoeklens) juist bewust groter maakt. Met betrekking tot de buitenscenes ben ik het niet met deze constatering eens. Met betrekking tot de binnenscenes wordt het appartement  van Mahmut inderdaad uitvergroot tot een soort labyrinth van kamers. Ik vraag mij echter af of dat in het kader van het centrale thema van de film een verstandige keuze is geweest. Was het niet veel krachtiger geweest om het appartement juist optisch kleiner te maken, waardoor deze twee mannen (die niet echt met elkaar door één deur kunnen) des te meer op elkaars lip komen te zitten?

    Belangrijkste vraag van de film is waarom de omgang van de twee mannen zo stroef verloopt. Dit ligt enerzijds aan de zelfoverschatting van Yusuf. Hij komt (zonder noemenswaardige opleiding) van het platteland naar Istanbul en is er heilig van overtuigd binnen een week een baan te scoren. Zijn oom weet vanaf het allereerste moment dat de zoektocht (en dus de logeerpartij) langer gaat duren. Mahmut wordt niet heel erg enthousiast van dit vooruitzicht, temeer daar hij zelf weinig heeft om over op te scheppen. Naar Istanbul gekomen met de ambitie om een artistiek fotograaf te worden, moet hij het tegenwoordig hebben van reclameklussen. In veel films duidt de overgang van artistieke ambities naar de reclamewereld (of het nu gaat om een schrijver of om een fotograaf) op een mislukte carrière, zo niet een mislukt leven. Daar komt in het geval van Mahmut nog bij dat we er gedurende de film achterkomen dat zijn reclameschnabbels allesbehalve hoogstaand zijn. Desondanks probeert Mahmut zichzelf tegenover de "boerenpummel" Yusuf te afficheren als een culturele cosmopoliet. Een staaltje hypocrisie zonder weerga. In een veelzeggende scene jaagt Mahmut Yusuf eerst naar bed door naar een arthouse film te kijken (overigens op zich een staaltje zelfspot van de regisseur), waarna hij na diens vertrek onmiddellijk overschakelt naar een pornofilm.

    Naast tegenslag in hun carrière hebben zowel Mahmut als Yusuf moeite met vrouwen. Mahmut heeft de scheiding van zijn ex nog lang niet verwerkt. Yusuf heeft juist problemen met het beginnen van een relatie. De moderne wijze waarop de Istanbulse vrouwen zich kleden, trekt hem aan. Als hij na een paar dagen zwerven door Istanbul wel door heeft dat een baan er 1-2-3 niet in zit, richt hij zijn aandacht dan ook steeds vaker op leuke meisjes die hij tegenkomt. Hij volgt ze van een afstand, maar is te verlegen om ze aan te spreken. Zijn achtervolgingen eindigen er dan ook steevast mee dat het meisje in kwestie haar verloofde ontmoet.

    Hoewel het actiegehalte in "Uzak" erg laag is, zijn er twee scenes die de mislukkingen in het leven van de beide hoofdpersonen schreinend symboliseren. Het onvermogen van Yusuf om werk te vinden wordt gesymboliseerd door het zinkende schip dat hij tijdens zijn eerste omzwervingen door Istanbul tegenkomt. Op dat moment weet je als kijker eigenlijk al dat zijn zoektocht naar een baan op niets zal uitlopen. De problemen van Mahmut met vrouwen worden gesymboliseerd door de stalkscene op de luchthaven. Zoals eerder opgemerkt heeft Mahmut zijn scheiding nog lang niet verwerkt. Zijn ex vrouw heeft inmiddels echter een nieuwe vriend en emigreert met deze vriend naar Canada. Om zijn eigen emotionele problemen nog eens te onderstrepen volgt Mahmut zijn ex tot aan het inchecken toe.

    Aan het eind van de film heeft Yusuf het huis van zijn oom verlaten. Hij was de (op weinig gebaseerde) hooghartige houding beu. Erg spijten doet dit Mahmut niet. Eindelijk rust! Hij gaat naar buiten, zoekt een bankje langs de Bosporus op en rookt een sigaretje. Tijdens deze slotscene zoomt de camera langzaam in op het gezicht van Mahmut. Het beeld van Mahmut op zijn bankje (afbeelding 1) straalt, ondanks de hervonden rust en privacy, ontegenzeggelijk een diepe eenzaamheid uit. Toch een hele andere uitstraling dan de, veel romantischer, "bankje langs de rivier scene" in "Manhattan" (1979, Woody Allen) (afbeelding 2).

    DATUM: 31 augustus 2018

    EIGEN WAARDERING: 7  

    Uzak (2002) on IMDb

    Reacties

    Commentaar
    Jouw naam/bijnaam
    Website url
    E-mail
    Vul deze captcha in
    Dit is een verplicht veld
    Filmposters