Filmklassiekers op het tweede gezicht

 

 

 

Clip I Vitelloni (1953)

Slotscene uit de film. Moraldo vertrekt 's morgens met de trein naar Rome. In deze scene zijn beelden van zijn slapende achterblijvende vrienden gemonteerd.

Clip 1 Amarcord (1973)

Een tumultueze maaltijd aan de keukentafel

Clip 2 Amarcord (1973)

Dezelfde keukentafel, nu in treuriger tijden.

Federico Fellini (1920 - 1993)

Fellini werd geboren in de kustplaats Rimini. Deze plaats speelt in enkele van zijn films ("I Vitelloni" (1953) en "Amarcord" (1973)) een belangrijke rol. Op zijn 19e ging hij naar Rome, en daar is zijn filmcarrière begonnen. Eerst als scriptwriter voor onder andere Rossellini, later als zelfstandig regisseur. Fellini heeft wel eens gezegd dat als de film niet uitgevonden was hij circusdirecteur zou zijn geworden. Inderdaad speelt het circus vaak een belangrijke rol in zijn films (denk aan "La strada" (1954)), zowel in letterlijke zin, maar soms ook als metafoor voor het (chaotische) leven.

De carrière van Fellini bestaat als het ware uit twee stukken. Zijn eerste films (tot "Nights of Cabiria" (1957)) staan in de neo realistische traditie. Daarna (vanaf "La dolce vita" (1960)) ontwikkelt hij zijn eigen stijl. In zijn tweede periode lijken veel van zijn films pogingen droomwerelden te verfilmen. Associaties spelen dan ook een belangrijke rol in deze films. Wat Joyce probeerde in de literatuur probeerde Fellini op het witte doek. Aangezien ik nooit een groot bewonderaar ben geweest van "La dolce vita" heb ik lange tijd zijn hele tweede periode gemeden. Mijn mening over "La dolce vita" is niet veranderd, maar met "Otto e mezzo" ( 1963) en "Amarcord" (1973) bevat de tweede periode toch ook films die de moeite waard zijn. 

DATUM: 10 december 2012

Recensies

DE REGISSEUR

Voor een inleiding op het werk van Fellini, zie het openingsartikel op de aan hem gewijde pagina. 

HET VERHAAL

Het verhaal laat zich in feite in één zin vertellen. Een vriendenclub van vijf twintigers loopt werkeloos rond in Rimini (afbeelding 1). 

Fausto (Franco Fabrizi) moet trouwen met Sandra. Na zijn huwelijksreis kan hij door bemiddeling van zijn schoonvader een baantje als winkelbediende krijgen. Naar zijn eigen mening ver onder zijn stand. Bij het carnaval probeert hij de vrouw van zijn baas te versieren en verliest zo zijn baan. Ook zijn vrouw gaat er, na de zoveelste blijk van zijn ontrouw, met hun baby vandoor (afbeelding 2). Uiteindelijk vinden ze haar terug bij de vader van Fausto, die zijn zoon met zijn broekriem een aframmeling geeft (afbeelding 3).
Riccardo (Riccardo Fellini) is een dagdromer die zich laat verzorgen door zijn moeder en leeft op het salaris van zijn zuster. Door zijn financiële afhankelijkheid van haar durft hij niets te zeggen van haar relatie met een getrouwde man.
Alberto (Alberto Sorti) hoopt tevergeefs op een carrière als bariton.
Leopolde (Leopolde Trieste) is een toneelschrijver die er van droomt dat zijn stukken ook nog een keer opgevoerd worden. Als hij een toneelspeler ontmoet die belangstelling lijkt te hebben, geldt die belangstelling meer hem persoonlijk dan zijn toneelstukken.
Moraldo (Franco Interlenghi) is de meest beschouwlijke van het vijftal. Hij kijkt het aan, trekt zijn conclusies en vertrekt aan het eind van de film naar Rome.

COMMENTAAR

Het gaat hier NIET om een coming of age film. Daarvoor zijn de personages te oud. De letterlijke vertaling van "I Vitelloni" is "grote kalven", en dat zijn het. Het gaat hier om een aantal jongens die geen afscheid kunnen nemen van hun jeugd en die de verantwoordelijkheid van de volwassenheid niet willen dragen (zie wederom afbeelding 2, met die opvallend lege plek in het bed). Wat dit betreft kan een vergelijking worden gemaakt tussen Monica uit "Summer with Monica" en Fausto. Beiden willen geen afscheid nemen van het feesten en kunnen / willen  daarom niet accepteren dat ze inmiddels ouder zijn geworden.

Misschien is er echter toch wat meer aan de hand. Tussen de regels door kan je merken dat het niet erg goed gaat met de economie van Rimini. Het is moeilijk een baantje te krijgen, en als het al lukt is het vaak een eenvoudig baantje met een lage status. Misschien is het niet zozeer geen afscheid kunnen nemen van de jeugd als geen afscheid kunnen nemen van een groot ego. Niet kunnen accepteren dat er even niet meer in zit dan een simpel baantje. Dat het in stand houden van dat grote ego dan gaat op kosten van familieleden (vaak moeders of zussen) die wel hard werken is mijns inziens dan toch weer een teken van onvolwassenheid.

Wat dit betreft is de slotscene (zie clip) veelzeggend. Moraldo heeft, als enige, door dat hij of afscheid moet nemen van zijn dromen of in actie moet komen. Hij neemt vroeg in de morgen de trein naar Rome. Het vertrek van de trein wordt in een meesterlijke montage gecombineerd met beelden van zijn slapende vrienden. Het is alsof de trein ter afscheid langs al hun slaapkamers rijdt.

"I Vitelloni" is een film uit het eerste deel van de carrière van Fellini. Twintig jaar later zou hij met "Amarcord" nog een film maken over Rimini. Opvallend aan deze film is het vrij negatieve beeld dat wordt geschetst van personages die weigeren om volwassen te worden. In het tweede deel van zijn carrière zou Fellini hier wat anders tegenaan kijken en minder het ontlopen van verantwoordelijkheid als het behoud van (kinderlijke) naïviteit en spontaniteit benadrukken.

DATUM: 11 december 2012

EIGEN WAARDERING: 7

I vitelloni (1953) on IMDb

Reacties

DE REGISSEUR

Voor een inleiding op het werk van Fellini, zie het openingsartikel op de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

Guido Anselmi (Marcello Matroianni) is een regisseur met een writers blok. Hij heeft een gigantisch decor laten bouwen van een lanceerbasis voor een raket (afbeelding 1) ten behoeve van zijn volgende science fiction film, en opeens weet hij niet meer hoe het verder moet. Om tot rust te komen gaat hij naar een kuuroord, maar ook daar is hem geen rust gegund. De producer (die het decor niet voor niets heeft laten bouwen), acteurs en actrices (die een rol in zijn nieuwe film hopen te bemachtigen), zijn vrouw en zijn minares (afbeelding 3) weten hem ook daar te vinden.

Op deze twee locaties (het decor voor zijn nieuwe film en het kuuroord) geeft Guido zich over aan dagdromerij waarbij het voor de kijker lang niet altijd duidelijk is wat werkelijkheid is, wat fantasie en wat door fantasie ingekleurde herinneringen. 

COMMENTAAR

Het feit dat Guido Anselmi een personificatie is van Fellini zelf ligt er duimendik bovenop. Ook Fellini stond na het succes van "La dolce vita" (1960) onder grote druk om dit succes te continueren. Dat hij dit oploste door een film te maken over een regisseur die onder grote druk staat en hierdoor in een "writers block" geraakt, getuigt niet alleen voor orginaliteit maar ook van het feit dat Fellini geen enkele last had van welk block dan ook.

"Otto e mezzo" (de titel geeft aan dat dit de 8.5-ste film van Fellini was, tot die tijd had hij er 6 gemaakt plus 2 korte films en een co-produktie die voor 0.5 meetellen) is een film over het maken van film. Daarvan zijn er meer gemaakt. Denk aan "Sunset Boulevard" (1950) en "All about eve" (eveneens 1950). "Otto e mezzo" is echter een wezenlijk andere film. De genoemde Amerikaanse films over film gaan over de Hollywoord fabriek, en hoe die actrices als gebruiksvoorwerpen afschaft als hun jeugd voorbij is. "Otto e mezzo" gaat over art-cinema en de creativiteit (of juist het gebrek daaraan) van de regisseur.

Ondanks dat dat niet het hoofdthema is, zie ik in Guido Anselmi ook wel wat terug van de onvolwassen "jonge kalven" uit "I Vitelloni" (1953). Guido is toch wel een beetje onvolwassen en narcistisch. Hij ziet zichzelf als het middelpunt van de wereld en eigenlijk zouden anderen zich aan hem moeten aanpassen. Denk aan de beroemde harem-fantasie, waarbij Guido met al de vrouwen uit zijn leven in één huis woont, maar geen orde kan houden in "zijn harem". Uit deze fantasie blijkt dat hij er niet alleen een vrouw en een minares op nahoudt, maar dat hij eigenlijk het liefst ook nog zou zien dat deze goed met elkaar zouden kunnen opschieten.

Tot slot nog een paar opmerkingen over de opnamen van "Otto e mezza". Roger Ebert heeft eens opgemerkt dat het in Fellini films wel lijkt of de acteurs zich bewegen op de maat van de muziek. Bij een bezoek aan een de set (van overigens een andere Fellini film) kwam hij erachter hoe dat kwam. Tijdens de opnamen draaide inderdaad op de achtergrond de filmmuziek. De gesproken tekst werd niet tegelijk met de beeldopnamen opgenomen maar nagesynchroniseerd. Bij "Otto e mezzo" heeft Fellini in de final cut bovendien enkele screentests gebruikt. De acteurs en actrices wisten tijdens de opnamen dus in feite niet wanneer ze aan het acteren waren en wanneer het off stage was.

DATUM: 15 december 2012

EIGEN WAARDERING: 8

8½ (1963) on IMDb

Reacties

DE REGISSEUR

Voor een inleiding op het werk van Fellini, zie het openingsartikel op de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

"Armacord" is een episodefilm waarin het leven in de badplaats Rimini gedurende een jaar gevolgd wordt. Amarcord is dialect voor "ik herinner", en als we hierbij bedenken dat Rimini de geboorteplaats van Fellini is, wordt duidelijk dat het hier gaat om een film met een sterk autobiografische inslag waarin de regisseur jeugdherinneringen ophaalt.

Het zou in deze samenvatting te ver voeren om al de episodes langs te lopen. Ik pik er twee uit die mij zijn bijgebleven. De eerste is de scene aan de keukentafel (zie clip 1). Deze scene vindt plaats tijdens het eten en het is een nogal chaotische maaltijd. Let op de knallende ruzie die vader en moeder vanaf 5:30 uitvechten terwijl de rest van de familie dooreet alsof er niets aan de hand is.

De tweede scene is het overlijden en de begrafenis van de moeder (clip 2). Wat mij van deze scene is bijgebleven is het ziekenhuisbezoek aan de moeder (0:00 - 1:40). Terwijl je aan het gedrag van vader en moeder ziet dat ze weten dat het aflopende zaak is, heeft de zoon niets in de gaten en praat opgewekt honderduit. Later in deze scene zie je de vader na de begrafenis aan de keukentafel zitten (6:30 - 6:40). Het is dezelfde keukentafel als uit scene 1, maar nu heerst er een doodse stilte.

COMMENTAAR

Twintig jaar na "I vitelloni" maakte Fellini wederom een film over zijn geboorteplaats Rimini. In tegenstelling tot "I vitelloni" is "Amarcord'' in het tweede deel van zijn carrière gemaakt en daardoor een heel andere film geworden. Nog steeds spelen er jongens in mee die moeite hebben met het volwassen worden en met het daarmee samenhangende opspelen van hun hormonen (zie afbeelding 2). Maar in tegenstelling tot "I vitelloni" worden ze in deze film niet veroordeeld. Er wordt op een milde manier de draak met ze gestoken. Dat gebeurd deels visueel, door jongens die die leeftijd duidelijk ontgroeid zijn nog in een korte broek te laten lopen. Als je niet oppast, wordt dat flauw. Maar in deze film (met veel visuele grappen) werkt het op de één of andere manier.

Als ik een vergelijking maak met de eerste films uit de tweede periode van Fellini ("La dolce vita" (1960) en "Otto e mezza" (1963)), valt op dat "Amarcord' welliswaar dezelfde stijl heeft (een verfilming van een serie mijmeringen) maar zichzelf minder serieus neemt. Dat komt de film ten goede. Zo worden de verschillende episodes aan elkaar gepraat door een voice over (Fellini zelf?), een pendante professor die steeds over de historie van Rimini begint en een zwerver die constant zijn tekst kwijt is.

DATUM: 13 december 2012

EIGEN WAARDERING: 7

Amarcord (1973) on IMDb

Reacties