Filmklassiekers op het tweede gezicht

 

 

 

Howard Hawks (1896 - 1977)

Howard Hawks heeft in zijn lange carrière zowat alle genres gehad. Zijn favoriete genres waren de film noir ("To have and have not" (1944) en "The big sleep" (1946)), de western ("Red River" (1948) en "Rio Bravo" (1959)) en de comedy ("Bringing up Baby" (1938) en "His girl friday" (1940)). Deze veelzijdigheid kan niet samen gaan met een heel uitgesproken eigen stijl. Hawks zag zichzelf meer als een vakman dan als een kunstenaar. Twee van zijn bekendste uitdrukkingen die dit onderstrepen zijn "A good movie has three great scenes and no bad ones" en "A good director is someone who doesn't annoy you". Hawks was in zijn films ook in de eerste plaats een verhalenverteller. Ingewikkelde editing interesseerde hem niet en de belichting liet hij over aan zijn cameraman (waarbij hij er wel voor zorgde steeds met de beste samen te werken).

Mede door dit ambachtelijk imago kreeg men pas jaren na zijn dood door hoe goed hij eigenlijk was. En waar hij misschien niet zijn geheel eigen stijl had, waren er wel degelijk stijlelementen die typisch "Hawksiaans" waren. Deze komen met name tot uiting in de vrouwenrollen.  Waar de "Hitchcock blonde" een begrip is voor een afstandelijke, koele en onbenaderbare (en uiteraard blonde) schoonheid, is er ook zoiets als een typische Hawks-vrouw. Deze is niet op haar mondje gevallen, en in een woordenstijd geheel de gelijke van haar manlijke opponent. Bekende voorbeelden van de Hawks-vrouw zijn Katherine Hepburn en Lauren Bacall.

DATUM: 3 februari 2013

Recensies

DE REGISSEUR

Voor een inleiding op het werk van Howard Hawks, zie het openingsartikel op de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

Het verhaal zit zo gecompliceerd (en onwaarschijnlijk) in elkaar dat het binnen kort tijdsbestek niet uit te leggen is. Er zijn een paar verhaallijnen die in de loop van de film in elkaar grijpen tot een onontwarbare kluwen. De verhaallijnen zijn:

- Een saaie wetenschapper (Gary Grant) die de afgelopen 4 jaar heeft gewerkt aan het reconstrueren van het skelet van een dinosauriër (afbeelding 2), en juist heeft gehoord dat het laatste botje gevonden is.
- Diezelfde saaie wetenschapper probeert een rijke en excentrieke vrouw te bewegen tot een donatie van 1 miljoen aan het museum waar hij voor werkt.
- Hoewel de wetenschapper op het punt staat te trouwen met een (even saaie) vrouw, ontmoet hij een chaotische jongedame (Katherine Hepburn) die hals over kop verliefd op hem wordt en van alles in het werk stelt om het huwelijk niet door te laten gaan.
- De chaotische jongedame blijkt de nicht van de excentriekle mecenas in spé.
- De chaotische jongedame heeft een tam luipaard als huisdier (de Baby uit de titel), die op een gegeven moment ontsnapt.  Alsof dat nog niet genoeg is ontsnapt ongeveer terzelfdertijd ook een luipaard (niet helemaal tam) uit het circus.

COMMENTAAR

De film is zo'n beetje het ideaaltype van een screwball comedy. De screwball comedy is een subgenre van de comedy met de volgende karakteristieken:

- persoonsverwisseling.
- slapstick
- veel woordgrappen / woordspelingen
- romantische verhaallijn waarbij twee geheel verschillende personages zich tot elkaar aangetrokken voelen (zonder zich hiervan in eerste instantie bewust te zijn). 

Het is men name het laatste element dat filmcriticus Andrew Saris ertoe bracht de screwball comedy te omschrijven als "a sex comedy without sex". Dit is ook misschien de reden dat het genre op zijn hoogtepunt was in de jaren 30 en 40 van de vorige eeuw, toen de "production code" in Amerika nog streng gehandhaafd werd en al het bloot streng verboden was. Persoonlijk is het niet mijn favoriete genre, maar in deze film is het knap gedaan. Het personage van Gary Grant is gemodeleerd met een knipoog naar de komiek Harold Lloyd ("Safety last" , 1923). Met name het brilletje dat Gary Grant draagt wijst in deze richting. Harold Lloyd zelf kon deze persiflage overigens wel waarderen.

"Bringing up baby" was waarschijnlijk één van de eerste films waarin het woord "gay" in de zin van homosexueel (in plaats van in de betekenis van "vrolijk") werd gebruikt. Tijdens het douchen van Gary Grant heeft Katherine Hepburm zijn kleren naar de stomerij gestuurd (één van haar trucs om hem bij zich te houden). Er zit voor Gary dan ook niets anders op dan voorlopig even in vrouwenkleren rond te lopen (afbeelding 1). Als hij daarop wordt aangesproken door de tante zegt hij: "Because I just went gay all of a sudden".

De film beleefde in 1972 een remake onder de titel "What's up Doc?".

DATUM: 3 februari 2013

EIGEN WAARDERING: 7

Bringing Up Baby (1938) on IMDb



Reacties

DE REGISSEUR

Voor een inleiding op het werk van Howard Hawks, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

Acht professoren werken samen al jaren aan een encyclopedie. Bertram Potts (Gary Cooper), de jongste van hen, is bezig met een onderzoek over straattaal en besluit wat veldwerk te doen. Zo komt hij terecht in een nachtclub en maakt daar kennis met de burlesque-artiest Sugarpuss O'Shea (Barbara Stanwyck). In het begin is Sugarpuss niet zo enthousiast om mee te doen aan het onderzoek van Professor Potts. Dat verandert echter als ze een schuiladres nodig heeft vanwege het feit dat ze door de politie gezocht wordt in verband met de activiteiten van haar Maffia vriendje Joe Lilac.

Al snel zet ze het professoren-huis op stelten, tot groot verdriet van de vaste huishoudster Miss Bragg. Ze is echter niet van plan lang te blijven. Het idee is dat ze snel met haar vriendje in het huwelijk treedt, dan kan ze immers niet meer worden gedwongen tegen hem te getuigen. Probleem is alleen hoe van New York naar New Jersey (het schuiladres van Lilac) te komen nu alle toegangswegen streng worden bewaakt.

Dit probleem lijkt zich op te lossen als Professor Potts haar plots een huwelijksaanzoek doet. In een telefoongesprek doet Lilac zich voor als de vader van Sugarpuss en vraagt om een kennismaking met zijn zogenaamde aanstaande schoonzoon. Op die manier hoopt hij dat Potts Sugarpuss veilig de stad uit krijgt. Het gaat allemaal goed maar tot haar grote verrassing komt Sugarpuss erachter dat de gevoelens van Potts voor haar inmiddels wederzijds zijn. Als zij daarom weigert met Lilac te trouwen laat deze zich echter niet zo makkelijk afpoeieren. Na de nodige verwikkelingen komt aan het eind alles goed tussen Bertram Potts en Sugarpuss O'Shea.

COMMENTAAR

Howard Hawks regisseerde de film, Billy Wilder schreef het verhaal en Gregg Toland stond achter de camera. Wat kan er dan nog mis gaan zou je zeggen? Het antwoord is dat er helemaal niets mis gaat, maar daarmee is de film nog geen echte klassieker. Zo is Rita Hayworth net iets meer sexy (dan Barbara Stanwyck) in  "Gilda" (Charles Vidor, 1946) en is "Ninotchka" (Wilder, 1939) net iets grappiger.

Daarmee heb ik meteen de films verklapt waar "Acht professoren en een meisje" (Amerikaanse titel "Ball of fire") mij het meest aan deden denken. Billy Wilder mag dan eens gezegd hebben dat hij voor "Acht professoren en een meisje" werd geïnspireerd door Sneeuwwitje en de zeven dwergen, maar de Sugarpuss van deze film is in mijn ogen toch allesbehalve sneeuwwit. De vergelijking met "Ninotchka" ligt meer voor de hand. In beide films gaat het om een wat wereldvreemd groepje dat in het mondaine leven van de grote stad terechtkomt. In "Ninotchka" zit het wereldvreemde in het feit dat het gaat om een groep handelsvertegenwoordigers uit het communistische Rusland, in "Acht professoren en een meisje" gaat het om wereldvreemde wetenschappers. In "Ninotchka" valt de Russische delegatie als een blok voor de geneugten van Parijs. In "Acht professoren en een meisje" is het aan het eind eerder zo dat de geneugten van de grote stad (verpersoonlijkt door burelsque danseres Sugarpuss) zich aanpast. Ik zeg bewust aan het eind want, zeker aan het begin van de film, kan toch moeilijk worden beweerd dat de professoren zichzelf blijven. Ze zijn behoorlijk van de leg met een vrouw in huis.

Er is nog niets gezegd over het camerawerk van Toland. Ook voor dit camerawerk geldt: het is gedegen maar niet briljant. Slechts op één moment laat Toland zijn ware klasse zien. Na wat problemen onderweg tussen New York en New Jersey overnachten de professoren en het meisje in een motel. Sugarpuss is al vroeg naar bed gegaan omdat ze weet dat de confrontatie tussen Lilac en Potts in het nadeel van de laatste zal gaan uitvallen. Alle professoren behalve één zijn hun hele leven vrijgezel geweest, die ene is echter al jaren weduwnaar. Desondanks besluit de onzekere Potts zich tot hem te wenden inzake advies over het huwelijkse bestaan. Door een vergissing belandt hij echter in de kamer van Sugarpuss en stort daar in het donker zijn hart uit. De beelden zijn zo opgenomen dat het aan de ene kant geloofwaardig is dat Pott niet in de gaten heeft dat hij in de verkeerde kamer is, terwijl (door een uitgekiende lichtinval) aan de andere kant elke reactie op het gezicht van Sugarpuss voor de kijker zichtbaar is. Heel erg knap.

DATUM: 2 februari 2014

EIGEN WAARDERING: 7

Acht professoren en een meisje (1941) on IMDb

Reacties

DE REGISSEUR

Voor een introductie in het werk van Howard Hawks, zie het openingsartikel op de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

Detective Philip Marlowe (Humphrey Bogart) wordt ingehuurd door de oude en zieke generaal Sternwood. Hij heeft problemen met zijn jongste dochter Carmen (Martha Vickers) die een losbandig leven lijdt, verslaafd is aan de alcohol en gokschulden heeft. Bovendien heeft zij verkeerde vrienden die haar chanteren. 

Voor hij het weet zit Marlowe midden tussen deze verkeerde vrienden. Het plot wordt steeds ingewikkelder en het wordt hoe langer hoe onduidelijker wie nou wie chanteert. Wel duidelijk is dat Marlowe als een blok valt voor Vivian (Lauren Bacall), de oudere zus van Carmen, en dat deze genegenheid wederzijds is. Na de nodige gangstermoorden eindigen deze twee aan het eind van de film in elkaars armen.

COMMENTAAR

Men kan "The big sleep" (1946) bekijken als een Bogart / Bacall film, maar ook als een Chandler (schrijver) / Hawks productie. Aan beide gezichtspunten besteed ik aandacht.

In de tweede helft van de jaren '40 maakten Humphrey Bogart en Lauren Bacall samen drie films. "To have and have not" (Hawks, 1944), "The big sleep" (Hawks, 1946) en "Key Largo" (Huston, 1948). Hun relatie begon tijdens "To have and have not", terwijl ze tijdens "The big sleep" al een getrouwd stel waren. Op de één of andere manier werkte dat door in de chemie tussen die twee. Terwijl in "To have and have not" de vonken er spontaan afvlogen, moest in "The big sleep" gewerkt worden voor dezelfde hoeveelheid vuurwerk. In eerste instantie was de productiemaatschappij dan ook niet helemaal tevreden en werden er enkele "reshoots" gedaan. Daar was ook de tijd voor. Toen de film gereed was liep WO II op zijn einde en waren de productiemaatschappijen druk bezig de oorlogsfilms die ze gemaakt hadden zo snel mogelijk de bioscopen in te duwen. De inschatting was dat daar na WO II weinig belangstelling meer voor zou zijn. De andere films (waaronder "The big sleep") moesten maar even op de plank blijven liggen.

De "reshoots" waren bedoeld om Lauren Bacall beter tot haar recht te laten komen. Dat betekende echter tevens dat andere vrouwelijke rollen, zoals Martha Vickers als jongere zus Carmen en Dorothy Malone als boekverkoopster wat meer naar de achtergrond verdwenen. Bij wijze van "rehabilitatie" kom ik verderop in deze recensie op deze rollen terug.  Gevolg van de "reshoots" was ook dat het verhaal van gecompliceerd veranderde in onbegrijpelijk. Bekend is de anekdote dat Bogart op een gegeven moment niet meer wist hoe het ook al weer zat met een personage. Via de regisseur werd de schrijver Chandler om opheldering gevraagd. Deze bleek het echter ook niet te weten.

Raymond Chandler was een schrijver van hard boiled detectives. Zijn verhalen leenden zich uitstekend voor film noirs. Hij heeft 7 verhalen geschreven rondom het personage van Philip Marlowe, 6 daarvan zijn verfilmd. De verfilming door Howard Hawks in "The big sleep" creëerde een mengeling van film noir en screwball comedy. Bedenk dat Hawks zijn sporen al had verdiend in laatstgenoemd genre met film als "Bringing up baby" (1938) en "Acht professoren en een meisje" (1941). In een film noir zijn het vooral mannen die (fysiek) met elkaar vechten, dat een vrouw (femme fatale) misschien de aanleiding is, doet daar niets aan af. In een screwball comedy zijn het vooral een man en een vrouw die (verbaal) met elkaar in de clinch liggen. In "The big sleep" zien we beide vormen van conflict. Bekend zijn vooral de dialogen van Bogart en Bacall, maar ik had beloofd ook de andere vrouwelijke personages naar voren te halen, dus daar begin ik mee.

Martha Vickers speelt de rol van de losbandige jongere zus Carmen. Al in de eerste 5 minuten van de film komen we haar tegen, als ze in minirok de detective die wordt ingehuurd om haar uit de klauwen van haar slechte vrienden te houden, probeert te versieren (afbeelding 1). Vermeldenswaard is ook de dialoog uit deze scene:

Carmen: "Je bent niet erg lang hè?"
Marlowe: "Ik doe mijn best"

Deze dialoog is vooral vermeldenswaard omdat Bogart, die toen al een grote ster was, er zichzelf in relativeert (echt kort was hij overigens ook niet met 1.75 m). Ondanks haar spraakmakende rol in "The big sleep" bleef de grote doorbraak voor Martha Vickers uit.

Dan tot slot de relatie tussen Marlowe (Bogart) en Vivian (Bacall). In eerste instantie is deze relatie ijzig (zie bijv. afbeelding 3), maar de passie die gedurende de film ontstaat, is dermate intens dat het ijs smelt als sneeuw voor de zon. In de tijd van de "production code" kon een dergelijke intense passie natuurlijk niet expliciet in beeld worden gebracht, maar moest worden "verpakt" in dubbelzinnige dialogen. Ik sluit af met een citaat van misschien wel de meest bekende hiervan (trouwens, ook toegevoegd tijdens de "reshoots").  Marlowe en Vivian zitten in een café en spreken (zogenaamd) over paardenraces. Let vooral op de laatste twee regels, dubbelzinniger kan het toch niet worden.

Vivian: Speaking of horses, I like to play them myself. But I like to see them workout a little first, see if they're front runners or come from behind, find out what their whole card is, what makes them run.
Marlowe: Find out mine?
Vivian: I think so.
Marlowe: Go ahead.
Vivian: I'd say you don't like to be rated. You like to get out in front, open up a little lead, take a little breather in the backstretch, and then come home free.
Marlowe: You don't like to be rated yourself.
Vivian: I haven't met anyone yet that can do it. Any suggestions?
Marlowe: Well, I can't tell till I've seen you over a distance of ground. You've got a touch of class, but I don't know how, how far you can go.
Vivian: A lot depends on who's in the saddle.

DATUM: 17 maart 2014

EIGEN WAARDERING: 7

The Big Sleep (1946) on IMDb










Reacties