Filmklassiekers op het tweede gezicht

 

 

 

Clip: Loves of a blonde (1965)

Verkeerd bezorgd.

Clip: The firemen's ball (1967)

Eerlijk delen en eerlijk spelen blijkt, ook in de communistische heilstaat, toch erg lastig.

Milos Forman (1932 - 2018)

Milos Forman (1932 - 2018) was één van de voormannen van de Tsjechische new wave. Met films als "Loves of a blonde" (1965, ook bekend als "A blonde in love") en "The firemen's  ball" (1967) brak hij door in Tsjechoslowakije. De laatste film leverde hem tevens een ticket naar Hollywood op. Achteraf maar gelukkig, want niet lang daarna was het afgelopen met de Praagse lente en waarschijnlijk ook met zijn carrière. In Amerika ging die carrière echter gewoon door, met films als "One flew over het cuckoo's nest" (1975) en "Amadeus" (1984) als bekendste resultaten.

Recensies

DE REGISSEUR

Voor een overzicht van het werk van Milos Forman, zie het openingsartikel op de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

Andula leeft in een saai stadje waar ze werkt in een schoenfabriek. Het stadje (en de fabriek) heeft een groot vrouwenoverschot, want jongens in de dienstplichtige leeftijd zijn voor een groot deel elders gestationeerd. Om de moraal in de fabriek op peil te houden weet de fabrieksmanager het voor elkaar te krijgen dat er een legereenheid in het dorp gestationeerd wordt. Hij organiseert ook maar vast een feestavond.

Groot is de teleurstelling als het blijkt te gaan om een groep reservisten van middelbare leeftijd. De sfeer op de feestavond laat dan ook te wensen over, ook al worden er over een weer wel wat versierpogingen ondernomen. Andula bezwijkt op die avond voor de charmes van Milda, de pianist van de band die uit Praag is overgekomen. Na het feest keert Milda terug naar Praag en Andula hoort niets meer van hem. Overtuigd dat het om ware liefde ging pakt ze op een dag haar boeltje en gaat op zoek naar zijn huis. Daar aangekomen beleeft ze de desillusie van haar leven. Milda is nog niet thuis van een nacht stappen, en de bejegeging die ze van zijn ouders ontvangt, is ook niet echt vriendelijk te noemen.   

ANALYSE

In deze film zijn het begin en het einde naar mijn mening sterker dan het middengedeelte. Het verhaal van de relatie tussen Andula en Milda is aardig, maar het misverstand tussen one night stand versus echte liefde is natuurlijk meer vertoond.

In de begin wordt de feestavond in beeld gebracht. Wat knap is aan de manier waarop dit gebeurd, is het feit dat het feest een soort metafoor wordt voor de monotonie en uitzichtloosheid van een provinciaal industriestadje ten tijde van het communisme. Wat kunnen feestscenes trouwens triest zijn! Ik denk hierbij met name ook terug aan het uitgaansleven van Iris in "The match factory girl" (1990). Ook hier is de feestavond, met aan de ene kant van de zaal de reservisten die dit zien als een uitgelezen kans om vreemd te gaan en aan de andere kant de plaatstelijke vrouwen die toch op wat beters gehoopt hadden, allesbehalve uitbundig. Toch is er hier nog wel plek voor een komische noot, zoals de scene waarin de soldaten een fles wijn aanbieden aan een tafel met meisjes, en de ober de fles abusievelijk op de verkeerde tafel (lees de tafel met minder aantrekkelijke meisjes) neerzet. Zonder pardon wordt deze vergissing rechtgezet. Zie de clip.

Aan het eind zit Andula bij de ouders van Milda, terwijl deze laatste nog aan de boemel is. De moeder van Milda is zeer wantrouwend tegenover Andula en beschermend met betrekking tot haar zoon. Ze onderwerpt Andula aan een kruisverhoor waar de politie nog een puntje aan kan zuigen. De vader is veel toeschietelijker. Hij heeft zo ongeveer wel een idee wat er gebeurd is. Bovendien, dit meisje is helemaal vanuit de provincie gekomen. Dat zegt toch ook wel iets over haar bedoelingen en de mate waarin deze serieus zijn. Uit de manier waarop de ouders van Milda zo met Andula en vooral ook met elkaar zitten te kibbelen blijkt niet alleen wat ze vinden van de relatie tussen Milda en Andula. Het zegt vooral veel over hun eigen huwelijk.

DATUM: 28 oktober 2012 

EIGEN WAARDERING: 7

De liefde van het blondje (1965) on IMDb

Reacties

DE REGISSEUR

Voor een overzicht van het oeuvre van Milos Forman, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina

HET VERHAAL

Ter ere van hun oud voorzitter organiseert de vrijwillige brandweer van een klein Tsjechoslowaaks stadje een feest. Aan alles is gedacht. Zo is er een tombola en een miss verkiezing. De uiteindelijke schoonheidskoningin zal de oud voorzitter dan aan het eind van het feest een aandenken overhandigen.

Al snel ontaardt het feest echter in een totale chaos.

 

 

 

COMMENTAAR

"The firemen's ball" (1967) is in veel opzichten een vervolg op "Loves of a blonde" (1965, Milos Forman). In beide films is er sprake van een feest in een klein Tsjechisch stadje dat volledig uit de hand loopt. Waar het bij "Loves of a blonde" vooral om amoureuze ontwikkelingen gaat, spelen bij "The firemen's ball" corruptie en incompetentie een hoofdrol. Corruptie in de zin dat de hele prijzentafel van de tombola wordt gejat (zie clip).  Incompetentie in de zin dat tijdens het feest een boerderij tot de grond toe affikt. Men was even vergeten een achterwacht te regelen.

Vanaf het uitkomen van de film was het de vraag of het hier een persiflage betrof, waarbij de vrijwillige brandweer model stond voor de communistische bureaucratie? Forman ontkende dat in eerste instantie. Producer Carlo Ponti vroeg tijdens het maken van de film aan Forman of hij voor de miss verkiezing geen mooiere meisjes kon uitkiezen (afbeelding 1). Hiermee gaf hij te kennen dat ook hij de film niet als een satire beschouwde. Wie dat wel deed was de nieuwe Tsjecoslowaakse regering die, na het neerslaan van de Praagse lente, in 1968 door de Russen in het zadel werd geholpen. Zij deden de film "voor altijd en eeuwig" in de ban. 

Met de carrière van Forman zou het ongetwijfeld slecht zijn afgelopen als hij niet kort daarna Tsjechoslowakijke had verruild voor de Verenigde Staten. Eenmaal in het vrije Westen heeft hij overigens volmondig toegegeven dat de film als een satire was bedoeld.

Ook zonder de politieke bijbedoelingen is de film overigens het bekijken zeker waard. De humor doet in de verte denken aan "Fawlty towers" of "Dad's army / Daar komen de schutters".

Aan het eind van de film is de feestzaal geheel verlaten, op de oud voorzitter na (afbeelding 2). Bij gebrek aan een "beauty queen" besluit het organisatiecomité de voorzitter zijn aandenken dan maar zelf te overhandigen. Ondanks de chaos bedankt de oud voorzitter de leden van het comité. Hij opent de luxe, met fluweel bekleden kist. Uiteraard blijkt het aandenken gestolen, de kist is leeg. Zelfs nu weet de oud voorzitter zijn gezicht in de plooi te houden. Als de leden van het comité in de persiflage model staan voor communistische apparatchik, wie zou de voorzitter dan representeren?

DATUM: 18 augustus 2018

EIGEN WAARDERING: 8   

Het brandt m'n liefje (1967) on IMDb

Reacties

DE REGISSEUR

Voor een overzicht van het oeuvre van Milos Forman, zie het openingsartikel van de aan hem gewijde pagina.

HET VERHAAL

De film vertelt het verhaal van het leven van Mozart vanaf zijn aanstelling aan het bisschoppelijk hof in Salzburg tot aan zijn dood.

COMMENTAAR

Niet iedereen is gecharmeerd van het genre van de "biopic", maar de film "Amadeus" geeft er wel een zeer bijzondere invulling aan. 

Het leven van Mozart wordt niet bekeken door de ogen van nu (Mozart als een gearriveerde en gerespecteerde klassieke componist) maar door de ogen van zijn tijdgenoten (Mozart als een wat excentrieke muzikale vernieuwer (afbeelding 1)). Een jaar later zou de Oostenrijkse popzanger Falco een dimensie aan dit perspectief toevoegen door in "Rock me Amadeus" Mozart te vergelijken met een hedendaagse popster.

Interessanter is echter het feit dat het leven van Mozart wordt bekeken door de ogen van Antonio Salieri (afbeelding 2), Kapellmesister aan het Habsburgse hof. Salieri heeft al snel door dat "de bengel Mozart" muzikaal gesproken verre zijn meerdere is. Dit leidt bij hem tot een bittere jaloezie. Aanvankelijk maakt hem dat tot een onsympathiek personage, maar gaandeweg de film krijg je er meer begrip voor. Het is toch ook om gek van te worden. Je werkt zelf keihard en zo'n flierefluiter komt het moeiteloos aanwaaien.

Daar komt nog bij dat Salieri zich wel schuldig voelt over zijn jaloezie en het feit dat hij Mozart tegenwerkt. Zo veel musicus is hij dan toch wel. Aan het eind van zijn leven voelt hij zich zelfs zo schuldig dat hij denkt Mozart vermoord te hebben. Dat is wat overdreven, maar tegengewerkt heeft hij Mozart zeker. Dat was eigenlijk nog niet eens zo moeilijk want de wat naïeve Mozart was veel minder door de wol geverfd als het om hofintriges ging (en daar gaat het in "Amadeus" vaak over) dan de ervaren Salieri. 

Een opvallend aspect aan de Mozart van "Amadeus" is de tegenstelling tussen enerzijds het genie op muzikaal gebied en anderzijds de kinderlijke, naiëve ja zelfs wat ordinaire persoon in het dagelijks leven. Eigenlijk is het raar dat we dat opvallend vinden. Waarom zou iemand die een genie is op het ene gebied ook hoogstaand moeten zijn op alle andere gebieden? Waarom leggen we deze meetlat niet aan bij bijvoorbeeld een geniaal voetballer, maar bijvoorbeeld wel bij een geniaal schaker (Fischer) of een geniale componist (Mozart)? Is het omdat het genie van de laatstegenoemde twee personen iets met hun hoofd te maken heeft? Ik zou het antwoord niet weten. Bovendien  moeten we niet vergeten dat het verhaal van "Amadeus" ons verteld wordt door de ogen van Salieri. De film maakt niet de indruk historische precisie na te streven. Dus of Mozart echt zo ordinair was als hij in de film aan Keizer Josef II bekend (Forgive me, Majesty. I am a vulgar man! But I assure you, my music is not.)  zullen we nooit weten. 

Dan komen we aan het eind van de film. Mozart is in opdracht van een mysterieuze man met een cape bezig met een requiem. Geen spoor meer van de flierefluiter uit het begin van de film, dag en nacht wordt er gewerkt. Het lijkt wel of het requiem alle energie uit zijn schepper trekt en hem als een lege huls dreigt achter te laten. De film krijgt bijna het karakter van een griezelfilm naar het werk van Edgar Allen Poe.

DATUM: 18 augustus 2018

EIGEN WAARDERING: 7 

 

Amadeus (1984) on IMDb

Reacties