William Wyler is geboren in Mulhausen in de Elzas, dat op dat moment onderdeel uitmaakte van het Duitse Rijk. Op jonge leeftijd (1924) vertrok hij naar de Verenigde Staten, waar zijn hele filmcarrière zich afspeelde.

Gedurende deze hele carrière ontpopte hij zich als een perfectionist, wat hem de bijnaam William "99-takes" Wyler opleverde. Hij was niet alleen een perfectionist, maar ook veelzijdig. In zijn oeuvre komen zowel grote spektakelfilms voor als comedy's en films met een maatschappijkritische of althans sociaal bewogen ondertoon. Films in het laatstgenoemde genre maakte hij vooral rondom de Tweede Wereldoorlog. Genoemd kunnen worden "Mrs Miniver" (1942) en "The best years of our lives" (1946).

HET VERHAAL

In "Dead end" zijn meerdere verhaallijnen met elkaar verweven.

Baby Face Martin (Humphrey Bogart) is een topcrimineel die terugkeert naar de achterbuurt waar hij vandaan komt. Hij wil zijn moeder en zijn eerste vriendinnetje nog een keer zien. Zijn moeder moet niets meer van hem weten en zijn eerste vriendinnetje blijkt in de prostitutie terecht gekomen te zijn en heeft syfilis (al wordt dit laatste niet bij naam genoemd). Ondanks een facelift wordt hij herkend door zijn vroegere makker Dave, en via enkele verwikkelingen leidt dat tot een schietpartij waarbij Baby Face om het leven komt.

Dave is een werkeloze architect die financieel zijn hoofd boven water houdt als klusjesman. Hij heeft een verhouding met Kay, de vrouw van een rijke man. Hoewel ze echt van elkaar houden komen ze gedurende de film toch tot de conclusie dat het niets kan worden. Voor Kay zou een relatie financieel een te grote stap terug zijn en het is de vraag of ze nog zou kunenn wennen aan een leven in armoede. Aan het eind van de film vinden Dave en Drina elkaar. Drina is in het geheim al een hele tijd verliefd op Dave, maar die zag haar nog steeds als het kleine meisje wat ze niet meer was.

Drina zorgt voor haar jongere broertje Tommy (de moeder van deze twee heb ik in de film niet gezien). Tommy is de leider van een jeugdbende en Drina maakt zich ernstig zorgen dat Tommy afglijdt naar het criminele milieu, net als met Baby Face Martin is gebeurd. Als de jeugdbende een rijkeluiszoontje in elkaar slaat en Tommy de vader van deze jongen met een mes in zijn hand snijdt, als deze Tommy vasthoudt om hem uit te leveren aan de politie, lijkt dit afglijden angstig nabij. Drina en Tommy maken zelfs vluchtplannen om te ontkomen aan de politie. Als Drina aan het eind van de film een relatie krijgt met Dave weet deze Tommy ervan te overtuigen dat hij zichzelf beter kan aangeven dan vluchten. Hij zal hem helpen met een goede advocaat, betaalt van de premie die op het hoofd van Baby Face Martin was gezet.

COMMENTAAR

Bij het verhaal merkte ik op dat de verschillende verhaallijnen met elkaar veweven zijn. In de eerste plaats is er natuurlijk de verwevenheid van de personages. Eén personage speelt vaak in meerdere verhaallijnen een rol. Maar er is nog een andere verwevenheid, en dat is de achterliggende boodschap. Die boodschap is dat je niet altijd een crimineel bent maar dat somminge criminelen ook door de (sociale) omstandigheden gemaakt worden. Soms is de situatie zo uitzichtloos dat criminialiteit de enige "carrièremogelijkheid" lijkt. Deze boodschap probeert de film te brengen door een topcrimineel te zetten tegenover een jongen die aan het begin van zijn criminele carrière staat. Deze boodschap probeert de film ook te brengen door de persoon van Dave. Dave heeft voor de "eerlijke" weg gekozen en heeft voor architect gestudeerd, en kijk wat er van hem geworden is. Hij kan zijn hoofd nauwelijks boven water houden.

Deze boodschap was in het Amerika van de depressiejaren misschien actueel en gewaagd. Ook nu leeft in Amerika nog in brede lagen van de bevolking de overtuiging dat armoede je eigen schuld is. Kijken we de film door de Europese ogen van 2013 dan is de boodschap echter helemaal niet gewaagd, sterker nog de film wordt er een beetje moralistisch van. Ook het dure appartementencomplex waarvan de ingang uitkomt op een achterbuurt komt niet geheel geloofwaardig over. Dat maakt dat de film een beetje tegenvalt als je bedenkt dat een top regisseur als William Wyler en een top cameraman als Gregg Toland eraan gewerkt hebben.

Overigens de begin- en eindscene waarin vanuit een Helicopterview over New York wordt ingezoomd op de achterbuurt (en aan het eind weer terug) is een fantastisch staaltje camerawerk. Deze begin- en eindscene doen een beetje denken aan "Naked city" (Jules Dassin, 1948).

Wel leuk is de oude filmposter, zie bovenaan deze recensie, welke de status van filmsterren weergeeft op het moment dat de film gemaakt werd. Dat kan een heel anders status zijn dan hun uiteindelijke plek in de filmgescheidenis. Zo wordt bij deze film de naam van Humphrey Bogart nog tamelijk bescheiden vermeld. Zijn ster zou pas goed gaan stralen in de jaren 40. Prominent vermeld staat de naam van Sylvia Sydney (Drina in deze film), een grote ster in de jaren 30 (denk ook aan "Fury" uit 1936), maar nu een beetje vergeten.

WAARDERING: 7

HET VERHAAL

 "The letter" is een film gebaseerd op een verhaal van William Somerset Maugham. Het verhaal speelt zich af in Maleisië, in de buurt van Singapore. De film begint met een scene waarin Leslie Crosbie (Bette Davis) Mr Hammond doodschiet. Volgens haar lezing van het verhaal was deze kennis bij haar op bezoek gekomen en was hij steeds handtastelijker geworden. Toen zijn handtastelijkheden overgingen in een poging tot verkrachting had ze gehandeld uit zelfverdediging.

Uiteraard komt er wel een officieel onderzoek, maar dat lijkt een formaliteit. Eenmaal in Singapore wordt advocaat en huisvriend Howard Joyce via zijn autochtone assistent Ong Chi Seng echter opmerkzaam gemaakt op een brief die Leslie Crosbie vlak voor de bewuste dag aan Mr Hammond heeft geschreven. Deze brief, waarin zij hem meedeelt dat haar man op de plantage aan het werk is en zij hem smeekt om langs te komen, werpt een heel ander licht op de zaak. Als de advocaat doorvraagt biecht Leslie op dat ze al lang een verhouding met Mr Hammond heeft en dat hij juist die avond een einde aan deze verhouding had gemaakt. Mr Hammond was nog niet zo lang daarvoor namelijk getrouwd met een Chinese vrouw. Het is deze vrouw die nu het origineel van de brief in handen heeft.

Dankzij de niet geheel belangeloze bemiddeling van Ong Chi Seng en dankzij het spaarbankboekje van Mr Crosbie weten Leslie en haar advocaat de bewuste brief te kopen van de weduwe Hammond. Deze eist echter dat Leslie de brief persoonlijk komt ophalen, hetgeen een suspensevolle scene in Chinatown oplevert. Niets staat nu nog een goede uitkomst van de rechtszaak in de weg. Totdat Mr Crosbie zijn plan ontvouwt om op Sumatra een plantage voor zichzelf te beginnen. Nu moet Leslie vertellen dat ze zijn spaarbankboekje geplunderd heeft en komt de brief die zij voor veel geld heeft gekocht boven tafel. Een gevangenisstraf heeft Leslie voorkomen, in plaats daarvan is een huwelijkscrisis haar deel. Hoewel Mr Crosbie bereid is de ontrouw van zijn vrouw door de vingers te zien neemt weduwe Hammond op een avond alsnog wraak en vermoord Leslie.

COMMENTAAR

Alleen al door de jonge Bette Davis is deze film het bekijken meer dan waard. De meeste films die ik van Bette Davis heb gezien zijn uit het 2e deel van haar carrière, die begint met "All about eve" (Mankiewicz, 1950) en zeker duurt tot "What ever happened to baby Jane" (Robert Aldrich, 1962).

De film moet het voor een groot deel hebben van de (koloniale, oriëntaalse) sfeer. De sfeer van warme nachten en koele cocktails. De in zwart-wit opgenomen film speelt voor een belangrijk deel tijdens maanverlichte avonden. De maan in combinatie met het traliewerk in huis en in de tuin zorgen dan voor spannende lichteffecten zoals de foto van Bette Davis laat zien.

Diezelfde koloniale sfeer zorg ook wel voor een vleugje racisme. Niet alleen is de Engelse gemeenschap geheel gescheiden van de inheemse bevolking (dat zal in de praktijk werkelijk zo geweest zijn) maar de wijken waar de inheemse bevolking woont worden afgeschilderd als spannend en gevaarlijk. Niet voor niets is de scene waarin Leslie naar Chinatown moet om de brief te kopen één van de meest spannende in de film. Ook zijn de inheemse personages nou niet de meest sympathieke personages in de film. Ong Chi Lee, de assistent van de advocaat, is ronduit corrupt. Mrs Hammond verkoopt eerst de brief voor veel geld, om aan het eind alsnog fysiek wraak te nemen op de moordenares van haar man. Ook een beetje dubbel. Nou moet gezegd worden dat deze laatste moordscene niet voorkomt in het stuk van Somerset Maugham, maar op last van de production code toegevoegd diende te worden. Immers volgens deze code mocht een overspelige vrouw haar straf niet ontlopen (althans niet in de film).

Jaren gelden draaide "The letter" in een programma van het Filmmuseum dat gewijd was aan de betere B-film. Ik denk dat "The letter" zeker in dit programma thuishoorde. De film is goed gemaakt maar heeft geen hogere pretentie dan het bieden van een plezierig avondje uit.

WAARDERING: 7

HET VERHAAL

In het begin van de film maken we kennis met drie Amerikaanse soldaten die, na het einde van de Tweede Wereldoorlog, op weg zijn naar huis. Het zijn Al Stephenson (Frederic March), Fred Derry (Dana Andrews) en Homer Parish (Harold Russel). De rest van de film verteld hoe deze drie mannen na de oorlog hun burgerleven weer proberen op te pakken.

Al Stephenson keert terug naar de bank. Hij krijgt zelfs promotie, maar komt in conflict met zijn baas als hij bij een kredietaanvraang meer let op het karakter van de aanvrager dan op de waarde van zijn onderpand.

Homer Parish heeft in de oorlog zijn beide armen verloren, en heeft nu ijzeren haken als handen. Hij ziet op tegen de confrontatie met zijn vriendinnetje Wilma (Cathy O'Donnel). Gedurende de film stoot hij Wilma van zich af. Hij heeft geen zin in een relatie die is gebaseerd op haar medelijden. In een bekende scene neemt hij Wilma mee naar boven om haar te laten zien wat er allemaal bij komt kijken als hij zich uit moet kleden en zijn hulparmen af doet. Dat hij dan compleet hulpeloos is, totdat iemand ze weer aan doet. Na deze scene wordt het hem duidelijk dat Wilma's gevoelens voor hem niet alleen bestaan uit medelijden, maar dat ze nog steeds van hem houdt. Aan het eind van de film trouwen ze met elkaar.

Fred Darry heeft na thuiskomt moeite met het vinden van werk. Hij kan terugkomen bij zijn oude werkgever, maar zijn voormalige assistent wordt dan zijn nieuwe baas en zijn loon is een schijntje van wat hij als soldaat gewend was. Bovendien blijkt zijn vrouw vooral geïnteresseerd in feesten en uitgaan, en een man met een schamel loontje vindt ze maar een "loser". Een scheiding is het onvermijdelijke gevolg. Zonder baan en zonder vrouw gaat het een tijdje niet goed met Fred. Er is inmiddels een relatie ontstaan met Peggy Stephenson, de dochter van Al. Zij hebben elkaar ontmoet toen de mannen na thuiskomst nog wat met elkaar gingen drinken. De relatie kan echter niet rekenen op de goedkeuring van Al. Bij het huwelijk van Homer, waar Fred als getuige optreedt, komt alles op het eind toch nog goed.

ANALYSE

De beste oorlogsfilms zijn over het algemeen die films die zich voor een belangrijk deel niet aan het front afspelen. Denk aan  "The deer hunter" (1978) en "Full metal jacket" (1987). Ook "The best years of our lives" is zo'n film. Met "Mrs Miniver" (1942) heeft regisseur William Wyler zelfs nog een andere film in deze categorie gemaakt.

"The best years of our lives" gaat over de moeilijkheden van oorlogsveteranen om hun dagelijkse burgerlijke leven weer op te pakken. Naast de specifieke problemen, die elk van de hoofdpersonen ontmoet, vraagt de film aandacht voor het gebrek aan respect dat de maatschappij heeft voor de door de veteranen in de oorlog opgedane ervaring. Dat begint al met het feit dat een eersteklas passagier voorgaat tijdens de terugreis. De soldaten moeten maar even wachten op het vliegveld. Vervolgens het baantje waarmee Fred wordt afgescheept. Zijn assistent is hem voorbijgesteefd. Zijn ervaringen aan het front zijn geen "relevante werkervaring". Denk ook aan de klant van Al. Je kan je nog zo heldhaftig en plichtsgetrouw hebben gedragen in de oorlog, dat wil nog niet zeggen dat je even plichtsgetrouw bent bij het aflossen van je lening. Onderpand wordt hoger gewaardeerd dan karakter. Het meest pregnant komt dit nog naar voren als Fred besloten heeft zijn geluk elders te beproeven en voor zijn vertrek nog wat ronddoolt op een verlaten deel van het vliegveld, waar allemaal afgedankte straaljagers staan opgesteld. De analogie in deze scene is duidelijk. Fred voelt zich net zo afgedankt als de straaljagers.

WAARDERING: 10

HET VERHAAL

De jonge Prinses Ann (Audrey Hepburn) leidt een vervelend leven dat geheel geregeerd wordt door het koninklijke protocol. Als zij tijdens een Europese tournee in Rome is, wordt het haar na een dag vol verplicht handjesschudden teveel. Volgens de hofarts een duidelijk geval van overspannenheid, hij geeft haar een kalmerende injectie.

Nog steeds baldadig ontsnapt de prinses en valt op een bankje in het park (de injectie begint te werken) in slaap. Daar wordt ze gevonden door de journalist Joe Bradley (Gregory Peck). Deze veronderstelt dat ze dronken is, en neemt haar mee naar zijn appartement zodat ze daar haar roes kan uitslapen.

Als hij de volgende dag de ochtendkrant onder ogen krijgt, valt hem de grote gelijkkenis op tussen de foto van de vermiste Prinses Ann en de schone slaapster bij hem thuis. Hij ruikt een voorpaginaverhaal! Samen met zijn vriend Irving (Eddie Albert), die fotograaf is, gaan ze met z'n drieën aan de zwier. Prinses Ann geniet met volle teugen van het feit dat ze een dag van het protocol bevrijd is.

Het onvermijdelijke (althans in een romantische comedy) gebeurt, en Prinses Ann en Joe worden verliefd op elkaar. Het is echter een onmogelijke relatie en, gedreven door plichtsbesef, laat Prinses Ann zich na die dag afzetten bij de poorten van het paleis. Joe laat ze daarmee in gewetensnood achter. Het schrijven van een sensatie-artikel over hun dag samen zou uiteraard verraad zijn.  

Tijdens de eerste persconferentie na haar verdwijning ziet ze Joe en Irving tussen de journalisten staan. Voor haar een nieuw feit, want Joe had zijn werkelijke beroep uiteraard voor haar achtergehouden. Na de persconferentie geeft Irving de envelop met foto's aan de Prinses. Een teken dat het sensatieverhaal er niet zal komen.

ANALYSE

Voor Wyler was dit, na een aantal meer serieuze films, de eerste comedy in jaren. Hij heeft meteen de goede toon weer te pakken.

Het thema van het verleiden van iemand uit eigenbelang, waarna de verleider vervolgens echt verliefd wordt en in gewetensnood komt doet denken aan "Floating Weeds" (Ozu, 1934 & 1959).

De romance tussen Prinses Ann en Joe bereikt naar mijn mening een hoogtepunt tijdens de laatste scenes. Gedurende het voorafgaande weet de Prinses immers niet met wie ze precies te maken heeft en wat zijn motieven zijn. Ondanks de afwezigheid van het protocol kunnen de twee hoofdrolspelers dus niet helemaal eerlijk tegen elkaar zijn. Het grappige is dat ze dat in de slotscene, ondanks de aanwezigheid van het protocol, wel zijn. De manier waarop Joe een vraag stelt en Ann die beantwoordt, terwijl ze tussen de regels door gewoon een privégesprek voeren, is een puik stukje scriptwriting. Het teruggeven van de foto's, en daarmee het privé houden van de dag samen, is dan "the jewel on the crown".

WAARDERING: 8